Πολυδιάστατη ανάλυση των επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης στον ψηφιακό μετασχηματισμό της Κεντρικής Δημόσιας Διοίκησης

Abstract

Economic crises, defined as severe contractions of economic activity, have appeared with increasing frequency and duration in modern economies since 2000. As a result, “economically normal periods” are becoming progressively shorter, while periods of economic crisis are becoming longer. Economic crises have always constituted a major problem, although in the past they occurred less frequently and lasted for shorter periods, and they are regarded as a significant inherent problem of the market economy model. The economic literature records numerous economic crises that took place during the previous century, triggered by various types of events such as banking crises, hostilities between countries or groups, epidemics (and health crises in general), droughts, sharp increases in the prices of essential goods (e.g., oil, natural gas, food, etc.), and so on, which led to “recessions,” that is, severe contractions of economic activity. However, since the beginning of the current century, the frequency and duration of economic crises have increased for several reasons: the escalating internationalization of the economy and the interconnection of national economies, the expansion of debt at the level of states, firms, and households, the over-expansion of the financial sector (financial capitalism), the worsening of social inequalities, etc. During the current century, several major economic crises have occurred, with particularly negative consequences for the economies and societies of a large number of countries. In 2007, the severe Global Financial Crisis took place, while more recently we experienced another painful economic crisis triggered by the COVID-19 pandemic. According to the recent OECD report Society at a Glance 2024 – OECD Social Indicators, the rapid succession of global crises, such as those caused by COVID-19 and the Russian war against Ukraine, has led to increases in unemployment, poverty, and other social problems and, more generally, to a growing sense of uncertainty in societies. These challenges must be addressed through appropriate public social welfare policies and services. Economic crises cause significant negative impacts on organizations in both the private and the public sectors, and through them on society as a whole. However, in some cases they may also have certain positive effects, as they put pressure on organizations to rationalize their processes, make better use of their resources (human, technological, financial, etc.), and improve their efficiency. Most research conducted on the activities, functions, and various other aspects of private and public organizations mainly concerns “economically normal periods,” while much less research – and especially empirical research – has focused on periods of economic crisis, despite their increasing frequency, duration, and particularly negative consequences. Moreover, the limited empirical research that does exist mainly examines the effects of the 2008 global economic crisis on various financial aspects of private-sector firms, such as their investments and financing, across different countries. In contrast, very limited empirical research has been carried out on the effects of economic crises on critical activities related to the use of digital technologies and the digital transformation of organizations, although these activities are widely recognized as highly important for modern organizations. Furthermore, this limited empirical research concerns the private sector, while corresponding research on the public sector is lacking, despite its widely acknowledged and crucial role in economic activity, social welfare, and social cohesion, particularly during periods of economic crisis. This Doctoral Dissertation aims to contribute to filling this important research gap for both the economy and society. Specifically, the research objectives (ROs) of the Dissertation are the following: RO1: The development of an appropriate research model for the comprehensive and multi-dimensional investigation of the effects of a recessionary economic crisis on the digital transformation of public organizations, as well as on its key determinants. This model enables the identification, evaluation, and understanding of the full range of both negative and positive effects, based on strong theoretical foundations. RO2: The use of this research model to investigate the multi-dimensional effects of the economic crisis that occurred in our country during the period 2010–2018 on the digital transformation of public organizations of the Greek Central Government. To achieve the above research objectives, an appropriate research model was first developed, based on a combination of theoretical foundations from the fields of economics, management sciences, and information systems, specifically drawing upon:-the economic theory of the effects of economic crises,-the business turnaround theory,-the resource-based view (RBV),-the ICT strategy adaptation framework under crisis conditions, and-the conceptualization of digital transformation in public organizations developed by Mergel et al. (2019).This research model allows the calculation of a multi-dimensional pattern of the effects of an economic crisis on the digital transformation of a public organization. This pattern includes six dimensions of effects, structured into four levels. The first five dimensions concern the effects of the crisis on important determinants of digital transformation (i.e., ICT investments and operational expenditures, ICT processes/practices/capabilities, and ICT strategy). The sixth dimension concerns the effects of the economic crisis on the outcomes of digital transformation activities, namely the development of “transformational information systems,” which bring about significant transformations in critical elements of public organizations, such as internal processes, transaction channels with citizens and businesses, consultation channels, etc. More specifically, the six dimensions of crisis effects on digital transformation included in our research model are: Level 1: Retrenchment effectsI. Reduction in ICT investmentsII. Reduction in ICT operational expenditures Level 2: Rationalization effectsIII. Rationalization of ICT resourcesIV. Rationalization of ICT processes/practices/capabilities Level 3: Strategic effectsV. Adjustments to ICT strategic plans Level 4: Digital transformation effectsVI. Effects on six basic forms of digital transformation defined by the conceptualization of Mergel et al. (2019)This research model enables the investigation and understanding of the full spectrum of the effects of a recessionary economic crisis on the digital transformation of public organizations, going beyond the typically studied restrictive/reductive effects and allowing the identification and understanding of possible positive effects, in addition to negative ones. It is worth noting that our research model has broader applicability and can be used for the multi-dimensional analysis of the effects of a recessionary economic crisis on the digital transformation of various categories of organizations, both public (at different administrative levels, e.g., central, regional, and local government) and private. Subsequently, based on this research model, the multi-dimensional effects of the 2010–2018 economic crisis in our country on the digital transformation of public organizations of the Greek Central Government were investigated. Data collection was carried out using a combination of quantitative and qualitative techniques (questionnaires and focus groups). Our analysis yielded a number of particularly interesting findings (some of which were counter-intuitive) regarding the effects of the 2010–2018 economic crisis on the digital transformation of the Ministries of the Greek Central Government and on its determinants. Specifically, the crisis led to a generally small reduction in ICT technological investments (with some Ministries experiencing larger reductions, while others maintained stability or even increases through the use of EU funds). There was also a smaller reduction in “human” ICT investments (for training of ICT staff and users).Regarding ICT operational expenditures, the crisis resulted in a greater reduction in “internal” ICT operational costs (for recruitment and salaries of ICT staff), while “external” ICT operational expenditures (for consulting services and outsourcing) remained stable, with increased spending on cloud services.In response to the above reductions in available financial ICT resources, the examined public organizations undertook small to moderate rationalizations in ICT resources, ICT work processes/practices, as well as ICT strategic plans, and also improvements in the utilization of existing ICT equipment and ICT-specialized human resources. Concerning the effects of the 2010–2018 economic crisis on the digital transformation of the examined Ministries (i.e., the development of transformational information systems), a very interesting and counter-intuitive finding emerged. In none of the examined Ministries was there a negative impact of the crisis on digital transformation. Instead, two sub-groups (clusters) of Ministries can be distinguished: in the first sub-group (five Ministries), there was a small positive effect, while in the second sub-group (the other five Ministries), there was a large positive effect of the crisis on their digital transformation. The second sub-group includes Ministries with key responsibilities related to economic development and the welfare state, where it was necessary to strengthen digital support and digital transformation; therefore, they implemented some highly significant and strongly transformational information systems. So, during the economic crisis, some of the most pivotal information systems ever developed in the country’s public administration emerged, such as the electronic prescription system, the national electronic public procurement system (Prometheus), the central electronic system supporting the administrative operations of primary and secondary schools (MySchool), the system for the provision of digital educational content, among others. Compared to the first sub-group, the Ministries in the second sub-group carried out a greater degree of ICT resource and process/practice rationalization, as well as more adjustments to ICT strategic plans, and experienced slightly smaller reductions in ICT investments and expenditures. The above reveal that highly adverse economic events, such as recessionary crises, do not necessarily act as inhibiting factors for the digital transformation of public organizations; on the contrary, they may function as positive catalysts in this direction, despite the reduction of the available financial resources. This is due to the strong pressures such crises generate for drastic improvements in efficiency and effectiveness in critical state functions, which require (among other things) the development of highly complex and strongly transformational information systems. In order to achieve these ambitious technological objectives, given the reductions in available resources, the competent public organizations proceed with the rationalization of ICT-related processes and work practices, ICT resources, and ICT strategic plans, as well as with the more effective utilization of existing ICT equipment and ICT-specialized human resources.

Οι οικονομικές κρίσεις, οι οποίες ορίζονται ως σοβαρές συρρικνώσεις της οικονομικής δραστηριότητας, μετά το 2000 εμφανίζονται με αυξανόμενη συχνότητα και διάρκεια στις σύγχρονες οικονομίες, και αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ‘οικονομικά κανονικές περίοδοι’ (economically normal periods) να καθίστανται ολοένα και συντομότερες, ενώ οι περίοδοι οικονομικής κρίσης μεγαλύτερες. Οι οικονομικές κρίσεις αποτελούσαν ανέκαθεν μείζον πρόβλημα, αν και είχαν μικρότερη συχνότητα και διάρκεια, και θεωρούνται ως ένα μεγάλο εγγενές πρόβλημα του μοντέλου της οικονομίας της αγοράς. Στην σχετική οικονομική βιβλιογραφία καταγράφονται πολυάριθμες οικονομικές κρίσεις που έλαβαν χώρα τον προηγούμενο αιώνα, οι οποίες πυροδοτήθηκαν από διάφορα είδη γεγονότων, όπως τραπεζικές κρίσεις, εχθροπραξίες μεταξύ χωρών ή ομάδων, επιδημίες (και υγειονομικές κρίσεις γενικότερα), ξηρασίες, μεγάλες αυξήσεις στις τιμές σημαντικών αγαθών (π.χ. πετρέλαιο, φυσικό αέριο, τρόφιμα κ.ά.) κ.λπ., οι οποίες οδήγησαν σε «υφέσεις», δηλαδή σε σοβαρές συρρικνώσεις της οικονομικής δραστηριότητας. Όμως από την αρχή του τρέχοντος αιώνος η συχνότητα και η διάρκεια των οικονομκών κρίσεων έχουν αυξηθεί για μία σειρά λόγων: κλιμακούμενη διεθνοποίηση της οικονομίας καθώς επίσης και διασύνδεση των οικονομιών των διαφόρων χωρών, διεύρυνση του χρέους των κρατών, των επιχειρήσεων αλλά και των νοικοκυριών, υπερδιόγκωση του χρηματοπιστωτικού τομέα (financial capitalism), επιδίνωση των κοινωνικών ανισοτήτων, κλπ. Κατά τον τρέχοντα αιώνα παρουσιάσθηκαν κάποιες σημαντικές οικονομικές κρίσεις, οι οποίες είχαν ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις στις οικονομίες και τις κοινωνίες μεγάλου αριθμού χωρών. Το 2007 σημειώθηκε η σοβαρή Παγκόσμια Χρηματοπιστωτική Κρίση, ενώ πρόσφατα βιώσαμε μία ακόμη επώδυνη οικονομική κρίση που προκλήθηκε από την πανδημία της COVID-19. Σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ ‘Society at a Glance 2024 – OECD Social Indicators’ , η πρόσφατη ταχεία διαδοχή παγκόσμιων κρίσεων, όπως εκείνων που προκλήθηκαν από την COVID-19 και τον ρωσικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας κ.ά., έχει οδηγήσει σε αύξηση της ανεργίας, της φτώχειας και άλλων κοινωνικών προβλημάτων και, γενικότερα, στη δημιουργία ενός αισθήματος αβεβαιότητας στις κοινωνίες, τα οποία πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω κατάλληλων πολιτικών και υπηρεσιών δημόσιας κοινωνικής πρόνοιας. Οι οικονομικές κρίσεις προκαλούν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στους οργανισμούς τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα, και μέσω αυτών σε ολόκληρη την κοινωνία· ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να επιφέρουν και ορισμένες θετικές επιδράσεις, καθώς ασκούν πίεση στους οργανισμούς αυτούς να εξορθολογίσουν τις διαδικασίες τους, να αξιοποιήσουν καλύτερα τους πόρους τους (ανθρώπινους, τεχνολογικούς, οικονομικούς, κλπ.) και να βελτιώσουν την αποδοτικότητά τους. Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας που έχει διεξαχθεί σχετικά με τις δραστηριότητες, τις λειτουργίες και διάφορες άλλες πτυχές των ιδιωτικών και δημόσιων οργανισμών αφορά κύρια ‘οικονομικά κανονικές περιόδους’, ενώ έχει πραγματοποιηθεί πολύ λιγότερη έρευνα –και ιδίως εμπειρική έρευνα– σχετικά με τις περιόδους οικονομικής κρίσης, παρά την αυξανόμενη συχνότητα, διάρκεια και τις ιδιαίτερα αρνητικές συνέπειές τους. Επί πλέον η ελάχιστη αυτή εμπειρική έρευνα διερευνά τις επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2008 σε διάφορες χρηματοοικονομικές πτυχές των εταιριών του ιδιωτικού τομέα, όπως είναι οι επενδύσεις και η χρηματοδότηση τους, σε διάφορες χώρες. Αντίθετα, πολύ περιορισμένη εμπειρική έρευνα έχει πραγματοποιηθεί σχετικά με τις επιπτώσεις των οικονομικών κρίσεων στις κρίσιμες δραστηριότητες αξιοποίησης των ψηφιακών τεχνολογιών και ψηφιακού μετασχηματισμού των οργανισμών, αν και αυτές οι δραστηριότητες αναγνωρίζονται ευρύτατα ως ιδιαίτερα σημαντικές για τους σύγχρονους οργανισμούς· επί πλέον η πολύ περιορισμένη αυτή εμπειρική έρευνα αφορά τον ιδιωτικό τομέα, ενώ ελλείπει αντίστοιχη έρευνα για τον δημόσιο τομέα, παρά τον ευρύτατα αναγνωρισμένο και καθοριστικό ρόλο του στην οικονομική δραστηριότητα και την κοινωνική ευημερία και συνοχή, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικών κρίσεων. Η Διδακτορική αυτή Διατριβή σκοπό έχει να συμβάλλει στην κάλυψη αυτού του σημαντικού για την οικονομία και την κοινωνία ερευνητικού κενού. Ειδικότερα, οι ερευνητικοί στόχοι (research objectives) της Διατριβής είναι οι ακόλουθοι: RO1: Η δημιουργία ενός κατάλληλου ερευνητικού μοντέλου (research model) για την ολοκληρωμένη και πολυδιάστατη διερεύνηση των επιπτώσεων μίας υφεσιακής οικονομικής κρίσης στον ψηφιακό μετασχηματισμό των δημόσιων οργανισμών, καθώς επίσης και στους καθοριστικούς του παράγοντες, η οποία επιτρέπει τον εντοπισμό, αξιολόγηση και κατανόηση όλου του εύρους τόσο των αρνητικών όσο και των θετικών επιπτώσεων, με βάση μία ισχυρή θεωρητική θεμελίωση. RΟ2: Η χρησιμοποίηση του ερευνητικού αυτού μοντέλου για την διερεύνηση των πολυδιάστατων επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης που είχαμε στην χώρα μας την περίοδο 2010-2018 στον ψηφιακό μετασχηματισμό των δημόσιων οργανισμών της Ελληνικής Κεντρικής Δημόσιας Διοίκησης. Για την επίτευξη των παραπάνω ερευνητικών στόχων αρχικά αναπτύχθηκε κατάλληλο ερευνητικό μοντέλο, το οποίο βασίσθηκε σε ένα συνδυασμό θεωρητικών υπόβαθρα από τις γνωστικές περιοχές των οικονομικών και των διοικητικών επιστημών, καθώς επίσης και των πληροφοριακών συστημάτων, και συγκεκριμένα με βάση:- την οικονομική θεωρία των επιπτώσεων των οικονομικών κρίσεων,- τη θεωρία της επιχειρησιακής ανάκαμψης (business turnaround),- τη θεωρία των πόρων και ικανοτήτων (resource-based view),- το πλαίσιο προσαρμογών της στρατηγικής ΤΠΕ σε συνθήκες κρίσης,- καθώς επίσης και την εννοιολόγηση (conceptualization) του ψηφιακού μετασχηματισμού των δημόσιων οργανισμών που αναπτύχθηκε από τους Mergel et al. (2019). Το ερευνητικό αυτό μοντέλο επιτρέπει τον υπολογισμό ενός πολυδιάστατου προτύπου (multi-dimensional pattern) επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης στον ψηφιακό μετασχηματισμό ενός δημόσιου οργανισμού, το οποίο περιλαμβάνει έξι διαστάσεις επιπτώσεων, δομημένες σε τέσσερα επίπεδα. Οι πέντε πρώτες διαστάσεις αφορούν τις επιπτώσεις της κρίσης σε σημαντικούς καθοριστικούς παράγοντες (determinants) του ψηφιακού μετασχηματισμού (= στις επενδύσεις και στις λειτουργικές δαπάνες ΤΠΕ, στις διαδικασίες/πρακτικές/ικανότητες ΤΠΕ και στην στρατηγική ΤΠΕ)· η έκτη διάσταση αφορά στις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης αναφορικά με το αποτέλεσμα των δραστηριοτήτων ψηφιακού μετασχηματισμού: στην ανάπτυξη ‘μετασχη-ματιστικών πληροφοριακών συστημάτων’ (transformational information systems), τα οποία επιφέρουν σημαντικούς μετασχηματισμούς σε κρίσιμα ‘στοιχεία’ (elements) των δημόσιων οργανισμών, όπως είναι οι εσωτερικές τους διαδικασίες, τα κανάλια συναλλαγής τους με τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, τα κανάλια διαβούλευσης, κλπ.). Συγκεκριμένα οι έξι διαστάσεις επιπτώσεων της οικονομικής κρίσης στον ψηφιακό μετασχηματισμό τις οποίες περιλαμβάνει το ερευνητικό μας μοντέλο είναι: Επίπεδο 1: Περιοριστικές επιπτώσεις (Retrenchment)I. Μείωση των επενδύσεων σε ΤΠΕII. Μείωση των λειτουργικών δαπανών ΤΠΕ Επίπεδο 2: Εξορθολογιστικές επιπτώσεις (Rationalization)III. Εξορθολογισμός των πόρων ΤΠΕIV. Εξορθολογισμός των διαδικασιών/πρακτικών/ικανοτήτων ΤΠΕΕπίπεδο 3: Στρατηγικές επιπτώσεις (Strategic)V. Προσαρμογές της στρατηγικού πλάνου ΤΠΕ Επίπεδο 4: Επιπτώσεις στον ψηφιακό μετασχηματισμό (Digital Transformation)VI. Επιπτώσεις σε έξι βασικές μορφές ψηφιακού μετασχηματισμού τις οποίες ορίζει η εννοιολό-γηση (conceptualization) των Mergel et al. (2019) Το ερευνητικό αυτό μοντέλο επιτρέπει τη διερεύνηση και κατανόηση του πλήρους φάσματος των επιπτώσεων μιας υφεσιακής οικονομικής κρίσης στον ψηφιακό μετασχηματισμό των δημόσιων οργανισμών, υπερβαίνοντας τις συνήθως μελετώμενες περιοριστικές-μειωτικές επιπτώσεις, και επιτρέποντας τον εντοπισμό και την κατανόηση πιθανών θετικών επιπτώσεων, πέραν των αρνητικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ερευνητικό μας μοντέλο είναι γενικότερης χρησιμότητας, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την πολυδιάστατη ανάλυση των επιπτώσεων μίας υφεσιακής οικονομικής κρίσης, στον ψηφιακό μετασχηματισμό διάφορων κατηγοριών οργανισμών, τόσο δημόσιων (διαφόρων διοκητικών επιπέδων, π.χ. κεντρικής διοίκησης, περιφερειακής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης) όσο και ιδιωτικών επιχειρήσεων. Στη συνέχεια, με βάση το ερευνητικό αυτό μοντέλο, διερευνήθηκαν οι πολυδιάστατες επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης που είχαμε στη χώρα μας την περίοδο 2010–2018 στον ψηφιακό μετασχηματισμό των δημόσιων οργανισμών της Ελληνικής Κεντρικής Δημόσιας Διοίκησης. Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε συνδυασμός ποσοτικών και ποιοτικών τεχνικών (ερωτηματολόγια και ομαδικές συνεντεύξεις (focus groups)). Από την ανάλυσή μας προκύπτουν μία σειρά από ιδιαίτερα ενδιαφέροντα συμπεράσματα (κάποια από τα οποία ήσαν αντίθετα των αναμενομένων (counter-intuitive)) σχετικά με τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης 2010-2018 στον ψηφιακό μετασχηματισμό των Υπουργείων της Ελληνικής Κεντρικής Δημόσιας Διοίκησης, αλλά και στους κύριους καθοριστικούς του παράγοντες. Συγκεκριμένα η οικονομική αυτή κρίση οδήγησε σε μία μικρή γενικά μείωση των τεχνολογικών επενδύσεων ΤΠΕ (με κάποια όμως Υπουργεία να έχουν μεγαλύτερη μείωση, και κάποια άλλα να έχουν σταθερότητα ή και αύξηση, μέσω αξιοποίησης κοινοτικών πόρων). Επίσης υπήρξε μία μικρότερη μείωση των ‘ανθρώπινων’ επενδύσεων ΤΠΕ (που αφορούν εκπαίδευση σε ΤΠΕ προσωπικού ΤΠΕ και χρηστών). Οσον αφορά τις λειτουργικές δαπάνες ΤΠΕ, η οικονομική κρίση είχε ως αποτέλεσμα μία μεγαλύτερη μείωση των ‘εσωτερικών’ λειτουργικών δαπανών ΤΠΕ (για προσλήψεις και αμοιβές προσωπικού ΤΠΕ), όμως υπήρξε σταθερότητα στις ‘εξωτερικές’ λειτουργικές δαπάνες ΤΠΕ (για συμβουλευτικές υπηρεσίες και outsourcing, με αύξηση δαπανών για cloud). Στις παραπάνω μειώσεις όσον αφορά τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους για ΤΠΕ οι εξετασθέντες δημόσιοι οργανισμοί αντέδρασαν με ένα μικρό προς μέτριο εξορθολογισμό των πόρων ΤΠΕ, των διαδικασιών/πρακτικών εργασίας TΠΕ, των στρατηγικών πλάνων ΤΠΕ (ICT Strategic Plans), και καλύτερη αξιοποίηση του υπάρχοντος εξοπλισμού ΤΠΕ καθώς επίσης και ανθρώπινου δυναμικού ειδικότητας ΤΠΕ. Όσον αφορά τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης 2010-2018 στον ψηφιακό μετασχηματισμό των εξετασθέντων Υπουργείων (= ανάπτυξη μετασχηματιστικών πληροφο-ριακών συστημάτων) προέκυψε ένα πολύ ενδιαφέρον συμπέρασμα, το οποίο ήταν αντίθετο του αναμενομένου. Σε κανένα από τα εξετασθέντα Υπουργεία δεν υπήρξε αρνητική επίδραση της κρίσης στον ψηφιακό μετασχηματισμό, και ως προς αυτό μπορούμε να διακρίνουμε δύο υπο-ομάδες (clusters) Υπουργείων: στην πρώτη υπο-ομάδα (που περιλαμβάνει 5 Υπουργεία) υπήρξε μία μικρή θετική επίδραση, ενώ στην δεύτερη υπο-ομάδα (τα υπόλοιπα 5 Υπουργεία) υπήρξε μία μεγάλη θετική επίδραση της οικονομικής αυτής κρίσης στον ψηφιακό τους μετασχηματισμό. Η δεύτερη αυτή υπο-ομάδα περιλαμβάνει Υπουργεία τα οποία έχουν κομβικές αρμοδιότητες/ ευθύνες για την οικονομική ανάπτυξη και το κράτος πρόνοιας, στα οποία ήταν απαραίτητο να ενισχυθεί η ψηφιακή τους υποστήριξη και ο ψηφιακός ματασχηματισμός τους, για αυτό υλοποίησαν κάποια πολύ σημαντικά και έντονα μετασχηματιστικά ΠΣ. Ετσι κατά την διάρκεια της οικονομικής κρίσης αναπτύχθηκαν κάποια από τα κομβικότερα ΠΣ που έχουν αναπτυχθεί στην δημόσια διοίκηση της χώρας μας, όπως είναι το σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, το εθνικό σύστημα ηλεκτρονικών προμηθειών - δημόσιων συμβάσεων (Προμηθεύς), το κεντρικό σύστημα ηλεκτρονικής υποστήριξης εργασιών των σχολείων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (ΜySchool), το σύστημα παροχής ψηφιακού εκπαιδευτικού περιεχομένου, κ.α.Τα Υπουργεία της δεύτερης αυτής υπό-ομάδας (στην οποία είχαμε μία μεγάλη θετική επίδραση της οικονομικής επίδρασης στον ψηφιακό μετασχηματισμό τους) πραγματοποίησαν σε μεγαλύτερο βαθμό - συγκριτικά με την πρώτη υπο-ομάδα - εξορθολογισμούς πόρων και διαδικασιών/πρακτικών TΠΕ, καθώς επίσης και αναπροσαρμογές/εξορθολογισμούς στα στρατηγικά πλάνα ΤΠΕ, και είχαν ελαφρά μικρότερες μειώσεις επενδύσεων και δαπανών ΤΠΕ.Τα παραπάνω μας αποκαλύπτουν ότι ιδιαίτερα αρνητικά οικονομικά γεγονότα, όπως είναι οι υφεσιακές οικονομικές κρίσεις, μπορούν να μην αποτελέσουν ανασταλτικούς παράγοντες για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των δημόσιων οργανισμών, αλλά αντίθετα να αποτελέσουν θετικούς καταλύτες προς την κατεύθυνση αυτή, παρά την μείωση των διαθέσιμων οικονομικών πόρων. Αυτό οφείλεται στις ισχυρές πιέσεις που οι κρίσεις αυτές δημιουργούν για δραστικές βελτιώσεις αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας σε σημαντικές λειτουργίες του κράτους, οι οποίες απαιτούν (μεταξύ άλλων) και την δημιουργία υψηλής πολυπλοκότητας και έντονα μετασχηματιστικών ΠΣ. Για επίτευξη αυτών των φιλόδοξων τεχνολογικών στόχων, δεδομένων των μειώσεων των διαθέσιμων πόρων, οι αρμόδιοι δημόσιοι οργανισμοί προχωρούν σε εξορθολογισμούς των διαδικασιών/πρακτικών εργασίας TΠΕ, των πόρων ΤΠΕ, των στρατηγικών πλάνων ΤΠΕ, καθώς επίσης και σε καλύτερη αξιοποίηση του υπάρχοντος εξοπλισμού ΤΠΕ και ανθρώπινου δυναμικού ειδικότητας ΤΠΕ.