Social structure and relations in fourteenth century Byzantium

Abstract

Byzantine society was highly stratified in the fourteenth century. The main division was understood as the one between rich and poor or the archontes and the demos, a division which represented both inequalities in the social status of an individual and in the distribution of material wealth and political power. Elements outside this binary division, such as the middle class, were present in Byzantine society of course, yet they could not be introduced into this ideal schema. Social inequality would be expressed through a number of gestures and the exhibition of deference towards a social superior, who in turn showed his snobbery. Moreover, there existed in Byzantine society social networks and communities of different types. The most important type of social network was undoubtedly the patronage system of social relations, which dominated Byzantine society and seriously hindered the development and self-conciousnesss of other horizontal social groups-communities, including the class. This system is identified as having contributed to the lack of direction of late Byzantine society. This picture of Byzantine society is collaborated by three case studies: a) a thorough analysis of the social structure and relations in a provincial society, Serres, b) the analysis of two social networks, the two factions of the second civil war, having as a main question the degree of class consciousness in Byzantine society, c) the analysis of the social structure and relations in the besieged Constantinople at the very end of the fourteenth century.

H Βυζαντινή κοινωνία ήταν αρκετά ιεραρχημένη το δεκατοτέταρτο αιώνα. Οι Βυζαντινοί αντιλαμβάνονταν ότι η βασική διάκριση της κοινωνίας τους ήταν αυτή μεταξύ των πλουσίων και των φτωχών, ή αλλιώς των "αρχόντων" και του "δήμου". Η διάκριση αυτή αντανακλούσε τόσο τις ανισότητες στο κοινωνικό στάτους των ανθρώπων, όσο και στον καταμερισμό του υλικού πλούτου και της πολιτικής ισχύος στην κοινωνία. Άλλα κοινωνικά στοιχεία, όπως η μεσαία τάξη, φυσικά υπήρχαν εκτός αυτού του δυαδικού μοντέλου, αλλά δεν μπορούσαν να ενταχτούν σε αυτό. Η κοινωνική ανισότητα μπορούσε να εκφραστεί μέσω μίας σειράς από χειρονομίες και την επίδειξη σεβασμού προς τον κοινωνικά ισχυρό, ο οποίος με τη σειρά του επεδείκνυε τον κοινωνικό του σνομπισμό. Στη Βυζαντινή κοινωνία επίσης υπήρχαν πολλά κοινωνικά δίκτυα διαφόρων ειδών. Το πιο σημαντικό είδος, το σύστημα πελατειακών κοινωνικών σχέσεων, κυριαρχούσε στη βυζαντινή κοινωνία και εμπόδισε σημαντικά τη διαμόρφωση άλλων οριζόντιων κοινωνικών ομαδοποίησεων, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής τάξης και συνείδησης. Το πελατειακό σύστημα θεωρείται πως συνέβαλε αποφασιστικά στην έλλειψη κατεύθυνσης της βυζαντινής κοινωνίας. Η εξέταση της βυζαντινής κοινωνίας συμπληρώνεται από τρεις ειδικές μελέτες περίπτωσης: α) μία αναλυτική εξέταση της κοινωνικής δομής και των σχέσεων σε μία επαρχιακή κοινωνία, συγκεκριμένα στην περιοχή των Σερρών, β) την ανάλυση δύο κοινωνικών δικτύων, τα στρατόπεδα του δευτέρου εμφυλίου πολέμου, έχοντας ως κύριο ερώτημα το μέγεθος της κοινωνικής αυτοσυνείδησης στη βυζαντινή κοινωνία, γ) την ανάλυση της κοινωνικής δομής και των σχέσεων στην πολιορκούμενη Κωνσταντινούπολη στο τέλος του 14ου αι.