Κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στην υγεία την εποχή του διαδικτύου: αναζήτηση πληροφοριών υγείας, εγγραματοσύνη και ψηφιακή εγγραματοσύνη σε θέματα υγείας ομάδων διαφορετικού κοινωνικοοικονομικού επιπέδου

Abstract

Limited health literacy (HL) has been considered as an important contributor to health disparities and it has been linked with poor health outcomes. Health disparities are driven by socioeconomic (SES) disparities and HL has been found to link SES with health. Subjective SES assessments are also commonly linked with health-related outcomes, even after controlling for associations with objective SES assessments (education and income attainment). Low SES is considered a potential risk factor for low HL, but the exact nature of the relationship between HL and health disparities remains unclear. In this dissertation, we aim to examine the relationship between objective and subjective SES, HL, eHealth literacy, perceived socioeconomic health-related disparities, and health information-seeking behavior. For the purposes of this dissertation three studies were conducted, one following qualitative methodology (Study 1) and two following quantitative methodology (Studies 2 and 3). In the first two studies (S1 and S2) people from lower socioeconomic statuses participated; pensioners and young-unemployed, whereas in the third study (S3) people from various socioeconomic statuses participated. Participants of all studies resided in Greece and were recruited through snowball sampling. Perceived social ranking along with one’s available resources (economic, social, technological) contribute to SES health-related disparities. Participants the higher income they earned and the higher they placed themselves in the socioeconomic hierarchy the less perceived socioeconomic disparity they experienced. Moreover, objective SES indicators (i.e., education) are found to be related to HL and eHealth literacy. eHealth literacy also depends upon OHISB. Consequently, through the improvement of peoples’ health literacy and eHealth levels, these literacy skills are crucial to empowerment, and it has been recognized as a vital factor in the disease prevention and maintenance of good health.

Η περιορισμένη εγγραμματοσύνη υγείας έχει θεωρηθεί ένας σημαντικός συμβάλλων παράγοντας στην υγεία και έχει συνδεθεί με φτωχά αποτελέσματα υγείας. Oι ανισότητες στην υγεία έχει βρεθεί ότι καθοδηγούνται από τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες και η εγγραμματοσύνη υγείας έχει βρεθεί ότι συνδέει την κοινωνικοοικονομική κατάσταση με την υγεία. Επιπλέον, οι υποκειμενικές μετρήσεις της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης συχνά συνδέονται με αποτελέσματα υγείας ακόμα και μετά τον έλεγχο των σχέσεων με τις αντικειμενικές μετρήσεις της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης (μορφωτικό επίπεδο και εισόδημα). Η χαμηλή κοινωνικοοικονομική κατάσταση θεωρείται πιθανός παράγοντας κινδύνου για χαμηλή εγγραμματοσύνη υγείας, παρόλο που η ακριβής σχέση ανάμεσα στην εγγραμματοσύνη υγείας και τις ανισότητες στην υγεία παραμένει ασαφής. Στην παρούσα διδακτορική διατριβή σκοπός είναι η μελέτη της σχέσης ανάμεσα στις υποκειμενικές και αντικειμενικές μετρήσεις της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, τις προσλαμβανόμενες κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στην υγεία, την εγγραμματοσύνη και ψηφιακή εγγραμματοσύνη υγείας και τη συμπεριφορά αναζήτησης πληροφοριών υγείας κυρίως στο Διαδίκτυο. Για τους σκοπούς της διατριβής διενεργήθηκαν συνολικά τρεις έρευνες, μία με ποιοτική μεθοδολογία (Έρευνα 1) και δύο με ποσοτική μεθοδολογία (Έρευνες 2 και 3). Στις πρώτες δύο έρευνες (Ε1 και Ε2) συμμετείχαν άνθρωποι χαμηλής κοινωνικοοικονομικής κατάστασης· συνταξιούχοι και νέοι-άνεργοι, ενώ στην τρίτη έρευνα (Ε3) συμμετείχαν άνθρωποι διαφορετικών κοινωνικοοικονομικών επιπέδων. Οι συμμετέχοντες όλων των ερευνών διέμεναν στην Ελλάδα και εντοπίστηκαν μέσω χιονοστιβάδας. Η προσλαμβανόμενη κοινωνικοοικονομική κατάσταση του ατόμου σε συνδυασμό με τις διαθέσιμες πηγές του (οικονομικές, κοινωνικές, τεχνολογικές) συμβάλλει στις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στην υγεία. Οι συμμετέχοντες όσο μεγαλύτερο εισόδημα διέθεταν και όσο υψηλότερα τοποθετούσαν τον εαυτό τους στην κοινωνικοοικονομική ιεραρχία τόσο λιγότερη προσλαμβανόμενη ανισότητα αισθάνονταν ότι βίωναν. Επίσης, οι αντικειμενικοί δείκτες της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και συγκεκριμένα το μορφωτικό επίπεδο βρέθηκε ότι συνδέεται με την εγγραμματοσύνη υγείας και την ψηφιακή εγγραμματοσύνη υγείας. Η ψηφιακή εγγραμματοσύνη υγείας βρέθηκε να εξαρτάται από τη συμπεριφορά αναζήτησης διαδικτυακών πληροφοριών υγείας. Συμπερασματικά, κρίνεται απαραίτητη η βελτίωση των επιπέδων εγγραμματοσύνης υγείας και ψηφιακής εγγραμματοσύνης υγείας, καθώς αυτές οι δεξιότητες εγγραμματοσύνης θεωρούνται κρίσιμες για την ενδυνάμωση του ατόμου κι έχουν αναγνωριστεί ως ζωτικοί παράγοντες για την αντιμετώπιση ασθενειών και τη διατήρηση της καλής υγείας.