Η διαχείριση της γνώσης στο περιβάλλον των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών: ατομικές αντιλήψεις και οργανωσιακές πρακτικές

Abstract

In the library environment, knowledge management (KM) has been recognised for improving overall performance and facilitating the creation of innovative services. Therefore, KM has attracted the interest of library and information science (LIS) researchers and practitioners. However, due to the complexity of knowledge, as well as the multifaceted nature of KM, there is no consensus among LIS professionals regarding its relation to information management. In this context, the current study aims at exploring how library employees perceive KM but most importantly if these perceptions, along with other factors, affect knowledge creation and innovation in Greek academic libraries. More specifically, based on a business-oriented approach, it empirically examines the influence of three factor categories, namely organisational, technological and personal, on both knowledge creation and innovation, using structural equation modelling. For the collection of primary data a structured questionnaire was developed and distributed electronically to the personnel of 28 academic libraries in Greece. The final study sample consists of 289 LIS professionals, 17 IT professionals and 12 employees from other disciplines. Vision and goals and organisational culture emerged as the most important influencing factors. Such findings indicate that library leaders should focus on building a common vision and goals and a knowledge-conducive culture, characterised by collaboration, trust and learning. Overall, the results suggest that a vision-based leadership, which nurtures a knowledge-friendly culture, encourages initiatives and provides the appropriate motivation schemes and technological context facilitates the creation of new knowledge. This new knowledge in turn helps libraries to provide innovative services, thus successfully adapting to the changing external environment. Furthermore, the results indicate that although library employees are aware of KM and appreciative of its benefits not only for library performance but also for LIS professionals’ future career options, there is a lack of clarity on fundamental KM issues. Finally, academic libraries take steps towards capturing the explicit knowledge of both their employees and their users; however, social practices such as communities of practice, which facilitate tacit knowledge and expertise sharing, are not adopted.

Στο περιβάλλον των βιβλιοθηκών, η διαχείριση γνώσης (ΔΓ) έχει αναγνωριστεί ως μέσο για τη βελτίωση της συνολικής τους απόδοσης και τη δημιουργία καινοτόμων υπηρεσιών. Έτσι, η ΔΓ έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον τόσο των επαγγελματιών όσο και των ερευνητών του κλάδου της βιβλιοθηκονομίας και επιστήμης της πληροφόρησης. Εξαιτίας, όμως, της πολυπλοκότητας της γνώσης, καθώς και της πολύπλευρης φύσης της ΔΓ, δεν υπάρχει ενιαία αντίληψη μεταξύ των επιστημόνων της πληροφόρησης για τη σχέση της ΔΓ με τη διαχείριση των πληροφοριών. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα μελέτη στοχεύει να διερευνήσει πώς το προσωπικό των ελληνικών ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών αντιλαμβάνεται τη ΔΓ, αλλά κυρίως αν αυτές οι αντιλήψεις, μαζί με άλλους παράγοντες, επηρεάζουν τη δημιουργία γνώσης και την καινοτομία στις βιβλιοθήκες. Πιο συγκεκριμένα, υπό το πρίσμα της επιχειρηματικής προσέγγισης, εξετάζει εμπειρικά –με τη χρήση δομικών μοντέλων εξισώσεων– την επίδραση παραγόντων τριών κατηγοριών, δηλαδή οργανωσιακών, τεχνολογικών και ατομικών, στη δημιουργία γνώσης και την καινοτομία. Για τη συλλογή των πρωτογενών δεδομένων αναπτύχθηκε και διανεμήθηκε ηλεκτρονικά ένα δομημένο ερωτηματολόγιο στο προσωπικό 28 ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών της Ελλάδος. Το τελικό δείγμα της έρευνας αποτελείται από 289 επιστήμονες της πληροφόρησης, 17 πληροφορικούς και 12 λοιπών ειδικοτήτων. Το όραμα και οι στόχοι και η οργανωσιακή κουλτούρα αναδείχθηκαν ως οι πιο σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν τη δημιουργία οργανωσιακής γνώσης και την καινοτομία στις βιβλιοθήκες. Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν ότι οι ηγέτες των βιβλιοθηκών θα πρέπει να επικεντρωθούν στη δημιουργία κοινού οράματος και στόχων και κουλτούρας που χαρακτηρίζεται από συνεργασία, εμπιστοσύνη και μάθηση. Συνολικά, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι μια ηγεσία με όραμα που καλλιεργεί κουλτούρα φιλική προς τη γνώση, ενθαρρύνει την ανάληψη πρωτοβουλιών και παρέχει τα κατάλληλα κίνητρα και τεχνολογικά εργαλεία συντελεί στην ανάπτυξη ενός περιβάλλοντος που διευκολύνει τη δημιουργία νέας γνώσης. Η νέα αυτή γνώση στη συνέχεια, βοηθάει τις βιβλιοθήκες να αναπτύξουν καινοτόμες υπηρεσίες και έτσι, να προσαρμοστούν με επιτυχία στο μεταβαλλόμενο εξωτερικό περιβάλλον. Επιπλέον, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι παρότι το προσωπικό των Ελληνικών ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών φαίνεται να κατανοεί τον όρο ΔΓ και τα οφέλη της τόσο για τις βιβλιοθήκες όσο και για τους ίδιους τους επιστήμονες της πληροφόρησης, υπάρχει έλλειψη κατανόησης γύρω από θεμελιώδη ζητήματα της ΔΓ. Τέλος, οι διοικήσεις και το προσωπικό των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών καταβάλλουν προσπάθειες για τη σύλληψη της ρητής γνώσης τόσο του προσωπικού όσο και των χρηστών• ωστόσο, οι κοινωνικές πρακτικές, όπως οι κοινότητες πρακτικής που διευκολύνουν την ανταλλαγή της άρρητης γνώσης και της τεχνογνωσίας, δεν υιοθετούνται.