Ιατρικό λάθος, νομική ευθύνη και κοινωνικές συνέπειες στο πλαίσιο της Κοινωνιολογίας του Δικαίου

Abstract

This doctoral thesis revolves around a central question: What is the essence of medical malpractice, as seen under the lens of Legal Sociology? The prism through which we investigate the phenomenon of medical malpractice is “Ethics”. The emphasis on medical ethics is the principal axis that runs through our entire analysis.Our thesis is divided into seven chapters. In chapter one (“Medical Malpractice and Social Solidarity”), we deal with the term of medical malpractice in general. We expound on what it is, why it happens and what it means for patients and their families, as well as for society and the public health system. An implicit aim is the attempt to show that there is a close connection between medical malpractice and social-economic policies and the gradual disestablishment of the welfare state. In chapter two of the Thesis (“Sociology of Health and Medical Culture”) we first present the theoretical approach of the phenomenon of disease by four distinguished sociologists: Émile Durkheim, Max Weber, Talcott Parsons and Karl Marx. In chapters three, four and five of the Thesis (“Medical Malpractice and Civil Liability in France, Germany and the United Kingdom”), we introduce and analyze the concept of medical malpractice and civil liability in the context of the welfare system of France, Germany and the U.K, and comparisons are presented among various legal practices, methods and institutions, always viewed through the lens of the teleological interpretation of national legislation.In chapter six of the Thesis (“Medical Malpractice and Civil Liability in Greece”), we examine more closely the concept of medical malpractice and the institution of medical liability in Greece. We use Greek case law and we juxtapose it with Greek legal theory to investigate the current Greek legislative framework on medical malpractice. We also elaborate on how the teleological interpretation of the relatively recent law entitled “Code of Medical Deontology” (enacted in 2005) holds pace with the particularities of Greek social reality and the dominant social ethics. We critically analyze and scrutinize this legislative text through the prism of Sociology of Law.Finally, the conclusive remarks drawn from the previous six chapters of the Thesis are presented and discussed in our final Chapter Seven. We close with a critical evaluation and certain thoughts and suggestions for managing the phenomenon of medical malpractice. In our view, the goal should not be only to have a safer treatment of the highest number of patients who seek medical help, but also to reach a certain point where doctors will be able to practice their profession adopting the perspective of preventive medicine, thus alleviating human pain and suffering across the globe.

Έναυσμα για τη συγγραφή αυτής της διδακτορικής διατριβής αποτέλεσε η εμπειρική παρατήρηση ότι ένας αριθμός εκπροσώπων του ιατρικού επαγγέλματος στην χώρα μας υποπίπτει σε ιατρικά λάθη. Ένας πρώτος ερευνητικός άξονας που προκύπτει είναι πώς συνδέεται ο χώρος παροχής ιατρικών υπηρεσιών και η σχέση γιατρού και ασθενούς μέσα στο γενικότερο κλίμα της οικονομικής κρίσης της τελευταίας δεκαετίας. Ο δεύτερος ερευνητικός άξονας είναι η ιατρική κουλτούρα, κατά πόσο δηλαδή οι άγραφοι κανόνες, οι κυρίαρχες αξίες και τα ήθη που διαπνέουν την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος σχετίζονται με την συχνότητα των ιατρικών λαθών. Η παρούσα εργασία χωρίζεται σε πέντε νοηματικά μέρη και επτά κεφάλαια. Στο πρώτο μέρος (κεφάλαιο πρώτο) γίνεται λόγος για το ιατρικό λάθος γενικά. Γιατί συμβαίνει και τι σημαίνει τόσο για τον ασθενή, όσο και για την κοινωνία και το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης εν γένει. Ιατρικό λάθος: Η «έννοια – κλειδί» της ιατρικής ευθύνης είναι το ιατρικό λάθος (Faute Médicale, Medical Malpractice, Behandlungsfehler), το οποίο ορίζεται ως εκείνη η συμπεριφορά του ιατρού που αξιολογείται ως υπολειπόμενη της επιβαλλομένης στο επάγγελμά του και η έλλειψη της επιβαλλομένης κατά την συγκεκριμένη χρονική στιγμή επιμέλειας. Στο δεύτερο μέρος (κεφάλαιο δεύτερο) εξετάζεται η ανάδυση της «Κοινωνιολογίας της Υγείας και της Ασθένειας» ως διακριτού επιστημονικού κλάδου και η θεωρητική προσέγγιση του φαινομένου της «ασθένειας», όπως αυτή έγινε αντιληπτή και αναλύθηκε από τέσσερεις κορυφαίους Κοινωνιολόγους: Émile Durkheim, Max Weber, Talcott Parsons και Karl Marx. Το τρίτο και εκτενέστερο μέρος (κεφάλαια τρίτο, τέταρτο και πέμπτο) παρουσιάζει και εξετάζει λεπτομερώς το ιατρικό λάθος και την ιατρική ευθύνη στα πλαίσια των συστημάτων περίθαλψης της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας. Το ιατρικό λάθος σε κάθε χώρα εξετάζεται σχολαστικά υπό το πρίσμα της αστικής ευθύνης, με οδηγό όμως πάντοτε την τελολογική ερμηνεία της νομικής ρύθμισης του νομοθέτη κάθε χώρας. Στο τέταρτο μέρος (κεφάλαιο έκτο) παρουσιάζεται το ιατρικό λάθος και η ιατρική ευθύνη στην Ελλάδα και συγκεκριμένα πώς η ελληνική νομοθεσία αντιμετωπίζει το ιατρικό λάθος. Ποιά είναι η τελεολογική ερμηνεία των νομοθετικών διατάξεων και του νέου Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (2005) και αν σε τελική ανάλυση οι νομοθετικές διατάξεις συμβαδίζουν με τις ιδιορρυθμίες της ελληνικής κοινωνικής πραγματικότητας. Τέλος, αν θα έπρεπε να συνοψίσω τα συμπεράσματα της εργασίας μου σε ένα μόνο συμπέρασμα, αυτό θα ήταν η τεράστια σημασία της κοινωνιολογικής έρευνας, που πρέπει να προηγείται πριν από κάθε νομοθετική μεταρρύθμιση και στην περίπτωσή μας θα έπρεπε και να προηγηθεί της θέσπισης του Κ.Ι.Δ. Μια κοινωνιολογική έρευνα εθνικής εμβέλειας με επαρκές αντιπροσωπευτικό δείγμα που θα έχει συντάξει και κατασκευάσει μια ειδική ομάδα κοινωνιολόγων και κοινωνιολόγων του δικαίου, θα είναι ό,τι καλύτερο προκειμένου να προληφθούν οι αθέλητες συνέπειες του νομοθετήματος που πρόκειται να θεσπιστεί και επίσης να αυξηθεί και να ενισχυθεί η κοινωνική αποτελεσματικότητα των διατάξεων. Έτσι η κοινωνιολογία καθίσταται «Πραξεολογία».