Αξιολόγηση αποτελεσματικότητας προγράμματος αγωγής υγείας πρώτων βοηθειών σε προσωπικό σχολείων ειδικής αγωγής

Abstract

Introduction: School nursing is an under-researched area particularly in relation to the effectiveness of school nursing interventions, while the existing research has not enough evidence on the work of school nurses. An essential part of their work is the implementation of health education programs. Purpose: The purpose of the study was the evaluation of the effectiveness of a health education program in first aids for the personnel of schools of special education. Methods: A cluster randomized trial using the Solomon four-group design was employed. The sample consisted of 24 schools of Attiki, Greece using a cluster random sampling. Schools then were randomized to the 4 experimental groups. Groups 1 and 3 were pre tested and post tested. Group 2 and for were only post tested. Only Group 1 and 2 had undergone the educational intervention. Power analysis was used (power=0.80, p=0.05, effect size=0.5) and a sample of 260 subjects was computed. For choosing the appropriate number of schools in order to satisfy the sample size it was assumed that each school employs approximately ten people. So, 26 schools were randomly chosen. In reality the number of the personnel in each school was less than the assumed one. Finally, there were 180 participants and 283 questionnaires in overall (Ν1=54, Ν2=32, Ν3=49, Ν4=45). A questionnaire in first aids was developed and was tested for its validity and reliability (Cronbach’s a=0,79) Data were analyzed using SPSS.16 for Windows. Statistical significance was set at ?0,05 for two sited test. Data did not follow normal distribution and so inferential statistics and non parametric tests were used (Wilcoxon, U Mann-Whitney, Kruskal-Wallis one way ANOVA, Spearman). For the conduction of the research ethical approval was given by the Ministry of Education and by the Educational Institution. Results: The effectiveness of the program was based on the evaluation of pre test and post test knowledge in first aids (possible score: 0-75). Pre test knowledge was not appropriate (Group 1: x=38,1±6,95, Group 3: x=37,35±6,41). Post test knowledge was higher (Group 1: x=52,91±11,59, Group 2: x=52,25±8,73, Group 3: x=37,45±6,26, Group 4: x=37,29±7,31). ANOVA showed significant difference within the four groups (Mean Rank1=125,48, Mean Rank2=125,52, Mean Rank3=59,20, Mean Rank4=57,70, χ2=74,38, df 3, p=0,00). Groups 1 and 2 (intervention groups) had significant different knowledge scores in comparison with 3 and 4 (control groups) (p=0,00). There were no statistical significant findings regarding other independent variables (gender, age, academic qualification etc) (p>0,05). Conclusions: It seems that the health education program was effective and as a part of School nurses’ work it adds to the evidence of the effectiveness of their work.

Εισαγωγή: Η έρευνα στη σχολική νοσηλευτική είναι περιορισμένη ιδιαίτερα σε ότι αφορά στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του έργου των σχολικών νοσηλευτών, ενώ οι μελέτες που ήδη υπάρχουν δεν τεκμηριώνουν σημαντικά το έργο των τελευταίων. Σημαντικό κομμάτι του έργου τους αποτελεί η διεξαγωγή προγραμμάτων αγωγής υγείας. Σκοπός: Σκοπός της μελέτης ήταν η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ενός εκπαιδευτικού προγράμματος σε Πρώτες Βοήθειες σε προσωπικό σχολείων ειδικής αγωγής. Υλικό-Μέθοδος: Ο τύπος της μελέτης που επιλέχθηκε είναι οιονεί πειραματική μελέτη με χρήση του πειραματικού σχεδιασμού τύπου Solomon (τέσσερις ομάδες τυχαιοποιημένες, 2 ομάδες παρέμβασης και 2 ομάδες ελέγχου). Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 24 Σ.Μ.Ε.Α. της Αττικής επιλεγμένες με τυχαία δειγματοληψία κατά συστάδες, οι οποίες τυχαιοποιήθηκαν στις τέσσερις ομάδες. Οι ομάδες 1 και 2 παρακολούθησαν το πρόγραμμα. Η Ομάδα 1 απάντησε στο ερωτηματολόγιο πριν και μετά, ενώ η Ομάδα 2 μόνο μετά. Οι ομάδες 3 και 4 δεν παρακολούθησαν το πρόγραμμα. Η Ομάδα 3 απάντησε στο ερωτηματολόγιο σε δύο χρονικές στιγμές, ενώ η Ομάδα 4 απάντησε μόνο στη δεύτερη χρονική στιγμή. Η ανάλυση ισχύος (ισχύ P=0,80, επίπεδο σημαντικότητας α=0,05, μέτριο μέγεθος αποτελέσματος es=0,5) απέδωσε 260 άτομα απαιτούμενο μέγεθος δείγματος. Με βάση το θεωρούμενο αριθμό προσωπικού ανά σχολείο επιλέχθηκαν 26 σχολεία. Δέχθηκαν να συμμετάσχουν τα 24. Ωστόσο, ο αριθμός προσωπικού που υπηρετούσε στα σχολεία ήταν μικρότερος από το θεωρούμενο. Τελικά, συμμετείχαν συνολικά 180 άτομα με 283 ερωτηματολόγια (Ν1=54, Ν2=32, Ν3=49, Ν4=45). Αναπτύχθηκε ερωτηματολόγιο γνώσης σε Πρώτες Βοήθειες το οποίο απέδωσε συντελεστή αξιοπιστίας Cronbach’s a=0,79. Τα δεδομένα αναλύθηκαν με το SPSS.16 για Windows. Το επίπεδο σημαντικότητας του ελέγχου υπόθεσης ορίσθηκε ?0,05 για αμφίπλευρο έλεγχο. Τα δεδομένα ελέγχθηκαν για την κατανομή τους και βρέθηκε ότι δεν ακολουθούσαν κανονική κατανομή. Έτσι, χρησιμοποιήθηκε περιγραφική στατιστική και μη παραμετρικές μέθοδοι (Wilcoxon, U Mann-Whitney, Kruskal-Wallis one way ANOVA, Spearman). Η έρευνα είχε την έγκριση της Διεύθυνσης Ειδικής Αγωγής του ΥΠ.Ε.Π.Θ. και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Αποτελέσματα: Η αποτελεσματικότητα του προγράμματος βασίστηκε στην αξιολόγηση της γνώσης του προσωπικού των Σ.Μ.Ε.Α. σε Πρώτες Βοήθειες πριν και μετά από την εκπαιδευτική παρέμβαση (εύρος συνολικής βαθμολογίας γνώσης: 0-75). Η γνώση σε Πρώτες βοήθειες πριν την εφαρμογή του προγράμματος δεν ήταν επαρκής (Ομάδα 1: x=38,1±6,95, Ομάδα 3: x=37,35±6,41). Μετά την εφαρμογή του προγράμματος το επίπεδο γνώσης σε Πρώτες Βοήθειες αυξήθηκε (Ομάδα 1: x=52,91±11,59, Ομάδα 2: x=52,25±8,73, Ομάδα 3: x=37,45±6,26, Ομάδα 4: x=37,29±7,31). Η ανάλυση διακύμανσης έδειξε ότι μεταξύ των ομάδων υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά (Mean Rank1=125,48, Mean Rank2=125,52, Mean Rank3=59,20, Mean Rank4=57,70, χ2=74,38, df 3, p=0,00). Αναφορικά με τις επιδόσεις σε γνώση βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές των ομάδων 1 και 2 έναντι των ομάδων 3 και 4 (p=0,00). Αναφορικά με το αν άλλες ανεξάρτητες μεταβλητές (φύλο, ηλικία κλπ) επηρεάζουν τη γνώση σε Πρώτες Βοήθειες δε βρέθηκαν στατιστικά σημαντικά αποτελέσματα (p>0,05). Συμπεράσματα: Φαίνεται ότι το πρόγραμμα αγωγής υγείας ήταν αποτελεσματικό και ως επέκταση του συνολικού έργου των σχολικών νοσηλευτών προσθέτει ενδείξεις για τη τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητας του έργου τους.