Ψυχοκοινωνική ταυτότητα δημοσίων υπαλλήλων: οι κοινωνικές συγκρούσεις των δημοσίων υπαλλήλων και το κοινωνικό φαινόμενο του "νομικισμού"

Abstract

Η τυποκρατική προσέγγιση και εφαρμογή του νόμου από τον δημόσιο υπάλληλο ή, ακριβέστερα, η προσέγγιση του νόμου -υπό ορισμένες κοινωνικές περιστάσεις- κατά τρόπο που περιορίζει το πεδίο εφαρμογής του αποτελεί ένα κοινωνικό φαινόμενο ευρείας κλίμακας. Οι μέχρι σήμερα ερμηνείες του φαινομένου αποδίδουν την αιτιότητά του σε κοινωνικούς παράγοντες, όπως οι ανεπάρκειες του θεσμικού πλαισίου του υπαλλήλου, ή/και σε ψυχικούς, όπως η στέρηση του υπαλλήλου σε πραγματική εξουσία. Αποδεχόμενοι τη θέση ότι το κοινωνικό και το ψυχικό είναι αλληλένδετα και αδιαχώριστα, επιχειρήσαμε μία προσέγγιση του φαινομένου σε ενδοατομικό, διατομικό, διομαδικό και ιδεολογικό επίπεδο. Ειδικότερα, διαρθρώσαμε τα επίπεδα ανάλυσης χρησιμοποιώντας την πειραματική μέθοδο σε συνδυασμό με τη μέθοδο της ανάλυσης περιεχομένου και τη μέθοδο του ερωτηματολογίου. Ο έλεγχος των υποθέσεων που διατυπώσαμε ανέδειξε ότι η αιτιότητα του εν λόγω φαινομένου έγκειται σε ένα πλέγμα αλληλεπιδράσεων. Ο υπάλληλος προσεγγίζει κατά το συγκεκριμένο τρόπο την εφαρμογή του νόμου, στο μέτρο που προσλαμβάνει, αφενός, την αμφισβήτηση της «αποτελεσματικότητας» της δημόσιας διοίκησης από την ευρύτερη κοινωνία και, αφετέρου, τη μέριμνα της ηγεσίας της διοίκησης αυτής για το νομιμοφανές των διοικητικών ενεργειών. Την κοινωνική σκέψη διατρέχουν εκλογικεύσεις, όμως οι εκλογικεύσεις δεν ενεργοποιούνται αυθαίρετα. Η προσλαμβανόμενη αμφισβήτηση και η προσλαμβανόμενη μέριμνα οφείλονται στη συμμόρφωση του υπαλλήλου στην εκάστοτε ηγεσία της δημόσιας διοίκησης.