Περίληψη
Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί μία διεπιστημονική συγκριτική μελέτη η οποία, υπερβαίνοντας τις επιφανειακές αναλογίες, διερευνά τις εννοιολογικές, μεθοδολογικές και ιστορικοφιλοσοφικές διασχέσεις μεταξύ του στωικισμού του 1ου και 2ου μ.Χ. αιώνα και της σύγχρονης Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας (Cognitive Behavioural Therapy - CBT). Παρότι η αναδρομική σύνδεση της CBT με την αρχαία φιλοσοφία γενικά, και ειδικότερα με τον στωικισμό της αυτοκρατορικής περιόδου, έχει επισημανθεί στη διεθνή βιβλιογραφία, αυτό που παραμένει ζητούμενο και αποσαφηνίζεται με την παρούσα μελέτη είναι ο χαρακτήρας, ο βαθμός και η ποιότητα της ομοιότητας. Ως ερμηνευτικό σχήμα για την προσέγγιση των δύο εποχών αξιοποιείται η έννοια της «αντιφατικότητας» ως ιδιόμορφης συνθήκης που χαρακτηρίζει δομικά αφενός τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία των δύο πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων και αφετέρου την ύστερη νεωτερικότητα, συνιστώντας καθοριστική προϋπόθεση για την ανάδυση μορφών επιμέλειας και θεραπείας του εαυτού, και ...
Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί μία διεπιστημονική συγκριτική μελέτη η οποία, υπερβαίνοντας τις επιφανειακές αναλογίες, διερευνά τις εννοιολογικές, μεθοδολογικές και ιστορικοφιλοσοφικές διασχέσεις μεταξύ του στωικισμού του 1ου και 2ου μ.Χ. αιώνα και της σύγχρονης Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας (Cognitive Behavioural Therapy - CBT). Παρότι η αναδρομική σύνδεση της CBT με την αρχαία φιλοσοφία γενικά, και ειδικότερα με τον στωικισμό της αυτοκρατορικής περιόδου, έχει επισημανθεί στη διεθνή βιβλιογραφία, αυτό που παραμένει ζητούμενο και αποσαφηνίζεται με την παρούσα μελέτη είναι ο χαρακτήρας, ο βαθμός και η ποιότητα της ομοιότητας. Ως ερμηνευτικό σχήμα για την προσέγγιση των δύο εποχών αξιοποιείται η έννοια της «αντιφατικότητας» ως ιδιόμορφης συνθήκης που χαρακτηρίζει δομικά αφενός τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία των δύο πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων και αφετέρου την ύστερη νεωτερικότητα, συνιστώντας καθοριστική προϋπόθεση για την ανάδυση μορφών επιμέλειας και θεραπείας του εαυτού, και επιτρέποντας τη βαθύτερη ιστορικοφιλοσοφική κατανόηση της μεταξύ τους σύγκρισης. Υπό αυτό το πρίσμα, η διατριβή επιχειρεί να καλύψει αυτό το ερευνητικό κενό προσδιορίζοντας με σαφήνεια το εν πολλοίς αχαρτογράφητο ζήτημα της αρχαίας φιλοσοφικής ψυχικής θεραπείας, εστιάζοντας στη σχέση της στωικής φιλοσοφίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων με τον ανθρώπινο ψυχισμό, την ψυχική ασθένεια και τη δυνατότητα ίασής της. Μέσω της συστηματικής ανάλυσης των έργων πρακτικής ηθικής των κύριων εκπροσώπων του ύστερου στωικισμού (του Σενέκα, του Επίκτητου και του Μάρκου Αυρήλιου) ερμηνεύονται οι ρητές και υπόρρητες δηλώσεις περί της φιλοσοφικής θεραπείας της ψυχής και φωτίζεται ο τρόπος με τον οποίο η φιλοσοφική μαθητεία κατέληγε να προσλαμβάνει τον χαρακτήρα μιας οργανωμένης και μεθοδικής ψυχοθεραπευτικής αγωγής. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται οι θεωρητικές, δομικές και μεθοδολογικές συνδέσεις της φιλοσοφίας της επιμέλειας του εαυτού με τη CBT, μέσω ενός πρωτότυπου ερμηνευτικού σχήματος που διακρίνει τρεις μορφές σχέσης, όπως αυτές αποτυπώνονται στα έργα του Albert Ellis και του Aaron T. Beck, ενώ αναδεικνύονται και οι ουσιώδεις διαφορές που πηγαίνουν πέρα από την πρωτοβάθμια επίκληση της κοινής ανθρώπινης φύσης, επί της οποίας η CBT έχει βασίσει το αφήγημα της ομοιότητάς της με τον αρχαίο στωικισμό. Η διατριβή επιδιώκει, παράλληλα, μία διεισδυτική ιστορικοφιλολογική μελέτη που συμβάλλει στην κατανόηση των διαφορετικών ιστορικών και πολιτισμικών συμφραζομένων εντός των οποίων εμφανίζεται και κορυφώνεται, αφενός μεν η παράδοση του ιατρικού μοντέλου της πρακτικής ηθικής φιλοσοφίας των ύστερων στωικών στη Ρωμαϊκή εποχή, αφετέρου δε το μοντέλο της σύγχρονης Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας στον ύστερο 20ό και πρώιμο 21ο αιώνα, με στόχο τη διακρίβωση της ενδεχόμενης αιτιώδους σχέσης και ιστορικής συνάφειας μεταξύ των δύο παραδόσεων καθώς και τη θεωρητική αποσαφήνιση της εξελικτικής μετάβασης από το αρχαίο πρότυπο της φιλοσοφικής θεραπείας της ψυχής στις σύγχρονες μορφές ψυχοθεραπευτικής πράξης.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
This doctoral dissertation constitutes an interdisciplinary comparative study which, moving beyond superficial analogies, investigates the conceptual, methodological, and historico-philosophical interconnections between the Stoicism of the first and second centuries CE and contemporary Cognitive Behavioural Therapy (CBT). Although the retrospective connection of CBT with ancient philosophy in general, and with imperial-era Stoicism in particular, has already been noted in the international literature, what remains an open question -and what the present study seeks to clarify- is the nature, extent, and quality of this affinity. As an interpretive framework for approaching the two periods, the dissertation draws on the concept of “contradictoriness” (a structural condition of paradoxical coexistence): a condition characterising, on the one hand, the Roman Empire of the first two Christian centuries, and, on the other, late modernity, constituting a decisive precondition for the emergenc ...
This doctoral dissertation constitutes an interdisciplinary comparative study which, moving beyond superficial analogies, investigates the conceptual, methodological, and historico-philosophical interconnections between the Stoicism of the first and second centuries CE and contemporary Cognitive Behavioural Therapy (CBT). Although the retrospective connection of CBT with ancient philosophy in general, and with imperial-era Stoicism in particular, has already been noted in the international literature, what remains an open question -and what the present study seeks to clarify- is the nature, extent, and quality of this affinity. As an interpretive framework for approaching the two periods, the dissertation draws on the concept of “contradictoriness” (a structural condition of paradoxical coexistence): a condition characterising, on the one hand, the Roman Empire of the first two Christian centuries, and, on the other, late modernity, constituting a decisive precondition for the emergence of practices of self-care and self-therapy, and allowing for a deeper historico-philosophical understanding of their comparison. Within this framework, the dissertation seeks to address this research gap by clearly delineating the largely uncharted territory of ancient philosophical psychotherapy, focusing on the relationship of early imperial Stoic philosophy to the human psyche, to psychic distress and illness, and the possibility of healing. Through a systematic analysis of the practical-ethical works of the principal representatives of late Stoicism (Seneca, Epictetus, and Marcus Aurelius) the study interprets their explicit and implicit statements concerning the philosophical therapy of the soul, illuminating the way in which philosophical schooling gradually assumed the character of an organised and methodical psychotherapeutic discipline. Within this context, the theoretical, structural, and methodological connections between the philosophy of self-care and CBT are examined by means of an original interpretive framework that distinguishes three different forms of relationship, as these are captured in the works of Albert Ellis and Aaron T. Beck, while the essential differences are also brought to light, differences that go beyond the primary appeal to a shared human nature, on which CBT has founded its narrative of affinity with ancient Stoicism. At the same time, the dissertation pursues a penetrating historico-philological study that contributes to an understanding of the distinct historical and cultural contexts within which two traditions emerge and culminate: on the one hand, the medical model of practical ethical philosophy among the late Stoics in the Roman era, and, on the other, the model of contemporary Cognitive Behavioural Therapy in the late twentieth and early twenty-first centuries. The aim is to ascertain the possible causal relationship and historical affinity between the two traditions, as well as to clarify, on a theoretical level, the evolutionary transition from the ancient paradigm of philosophical therapy of the soul to contemporary forms of psychotherapeutic practice.
περισσότερα