«Μέσα σε πόλεμο ̶ φαντάσου, ελληνικά ποιήματα»: ο Κ.Π. Καβάφης και η αγγλόφωνη ποίηση του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου

Abstract

The present dissertation explores the relationship between the work of C.P. Cavafy and the Anglophone poetry of the First World War, focusing on representations of war and mourning and drawing on approaches from literary theory and comparative literature. In the first part, Cavafy’s work is situated within the wartime horizon of the early twentieth century. Through the poet’s archive, historical records, and concepts drawn from war studies, the study examines the ways in which wartime temporality permeates poetic writing, connects it to the structure of empire, and fashions war as a poetic problem. Within this framework, it investigates, on the one hand, the Alexandrian poet’s intertextual dialogue with Aeschylus and The Persians and, on the other, proposes a comparative reading of his work alongside that of William Butler Yeats, starting from the two poets’ eccentric positionality within the structure of the British Empire and focusing on the function of poetry in times of crisis. In the second part, Cavafy’s epitaph poems are approached through psychoanalytic and poststructuralist discourses on mourning and the transformations taking place within the genre of elegy in the first decades of the twentieth century. Discerning motifs such as the loss of the friend, the dissolution of intimacy between men, and the destruction of the male body, Cavafy’s epitaphic poetry is set against the elegiac qualities of English trench poetry, specifically the work of the poet Siegfried Sassoon and, above all, the war elegies of Wilfred Owen. The dissertation concludes by tracing the literary myth of the soldier-poet Rupert Brooke in Cavafy’s archive, alongside related questions of burial and commemoration shaped by the sense of loss and violence accompanying the end of the Victorian era.

Η παρούσα μελέτη διερευνά τις σχέσεις του καβαφικού έργου με την αγγλόφωνη ποίηση του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, εστιάζοντας στις αναπαραστάσεις πολέμου και πένθους και αξιοποιώντας εργαλεία από τη θεωρία της λογοτεχνίας και τη συγκριτική γραμματολογία. Στο πρώτο μέρος, το καβαφικό έργο τοποθετείται στον εμπόλεμο ορίζοντα των αρχών του 20ού αιώνα. Μέσα από το αρχείο του ποιητή, ιστορικές καταγραφές και προσεγγίσεις από τις σπουδές του πολέμου, εξετάζονται οι τρόποι με τους οποίους ο εμπόλεμος χρόνος παρεισφρέει στην ποιητική γραφή, τη συνδέει με τη δομή της αυτοκρατορίας και συγκροτεί τον πόλεμο ως ποιητολογικό πρόβλημα. Σε αυτό το πλαίσιο, αφενός ερευνάται η διακειμενική συνομιλία του Αλεξανδρινού ποιητή με τον Αισχύλο και τους Πέρσες και αφετέρου προτείνεται μια συγκριτική ανάγνωση με το έργο του William Butler Yeats με αφετηρία την έκκεντρη θέση των δύο ποιητών στη δομή της βρετανικής αυτοκρατορίας και επίκεντρο τη λειτουργία της ποίησης σε κρίσιμους καιρούς. Στο δεύτερο μέρος, τα καβαφικά επιτύμβια ποιημάτα προσεγγίζονται μέσα από ψυχαναλυτικούς και μεταδομιστικούς λόγους περί πένθους και τις μετατοπίσεις που συντελούνται στο είδος της ελεγείας κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Με βάση μοτίβα όπως η απώλεια του φίλου, η διάλυση της οικειότητας μεταξύ ανδρών και η καταστροφή του ανδρικού σώματος, οι διάφορες όψεις της καβαφικής επιτύμβιας ποίησης αντιπαραβάλλονται με τις ελεγειακές ποιότητες της αγγλικής ποίησης των χαρακωμάτων, συγκεκριμένα με το έργο του ποιητή Siegfried Sassoon και, κυρίως, με τις πολεμικές ελεγείες του Wilfred Owen. Η μελέτη καταλήγει στην ιχνηλάτηση ενός διαδεδομένου λογοτεχνικού μύθου της περιόδου, του στρατιώτη-ποιητή Rupert Brooke, στο καβαφικό αρχείο και σε συναφή ζητήματα ταφής και μνημείωσης τα οποία σφραγίζονται από το αίσθημα απώλειας και το κλίμα εμπόλεμης βίας που συνοδεύει την εκπνοή της βικτωριανής εποχής.