From the squares’ movement to the organic crisis: an examination of Greek politics in the era of austerity

Abstract

The 2007 global economic crisis and the ensuing austerity policies unleashed a wave of popular discontent and political radicalization throughout the European periphery. Within this widespread socio-economic turmoil Greece steps up as the only case where the economic hardships and dead-ends have led to a fully-fledged political and ideological crisis, i.e., an organic crisis in the Gramscian sense. In that context, the main objective of this thesis is to illuminate the role and impact of the anti-austerity mobilizations on the disintegration of the historical bloc of modernization and the emergence of the latter. To analyse, that is, how the social movements of the period 2010-2012, and in particular the squares’ movement, transformed individuals’ beliefs and attitudes towards key political issues (e.g. the causes of the crisis, the debt, the E.U. and the Eurozone) and the political system per se. Our analysis begins with an examination of the pre-crisis political landscape and then goes on to examine the impact of the above attitudinal changes on individuals’ political behaviour (i.e. their party affiliations and overall engagement with politics), as a means to relate ideological transformations with concrete political changes (e.g. the restructuration of the party system and the emergence of a multitude of civil society organizations). In terms of data, this research is based on the analysis of 40 in-depth interviews conducted the period December 2015-March 2016 both with participants and non- participants in the mobilizations. Survey data are also used in order for us to illuminate broader contextual parameters and drew sound generalizations. We believe that such an analysis provides the reader not only with a thorough understanding of the organic character of the Greek crisis and the role played by the anti-austerity movement to its emergence, but also with significant insights apropos of the dynamics that currently shape political developments in Greece. Moreover, given the centrality of ideological parameters in our analysis this research highlights some important aspects as to the function of ideology as a system of representation and the dynamics that define and shape it.

Η παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007 και οι πολιτικές λιτότητας που ακολούθησαν προκάλεσαν ένα πρωτοφανές κύμα λαϊκής δυσαρέσκειας και πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή περιφέρεια. Μέσα σε αυτό το γενικευμένο κλίμα κοινωνικοοικονομικής αναταραχής, η Ελλάδα συνιστά τη μοναδική περίπτωση όπου οι οικονομικές δυσχέρειες και τα διαδοχικά αδιέξοδα εξελίχθηκαν σε μια βαθιά πολιτική και ιδεολογική κρίση, δηλαδή σε μια οργανική κρίση με τη γραμσιανή έννοια του όρου. Στο πλαίσιο αυτό, βασικός στόχος της παρούσας διατριβής είναι να αναδείξει τον ρόλο και την επίδραση των αντιμνημονιακών κινητοποιήσεων στη διάρρηξη του ιστορικού μπλοκ του εκσυγχρονισμού και στην ανάδυση ενός νέου ιστορικού μπλοκ. Πιο συγκεκριμένα, διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο τα κοινωνικά κινήματα της περιόδου 2010–2012, και ιδιαίτερα το κίνημα των πλατειών, μετασχημάτισαν τις αντιλήψεις και τις στάσεις των πολιτών απέναντι σε κομβικά πολιτικά ζητήματα, όπως τα αίτια της κρίσης, το δημόσιο χρέος, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωζώνη, αλλά και απέναντι στο ίδιο το πολιτικό σύστημα. Η ανάλυση ξεκινά με την εξέταση του πολιτικού σκηνικού της προ κρίσης περιόδου και στη συνέχεια εστιάζει στον αντίκτυπο που είχαν οι παραπάνω μεταβολές στις πολιτικές στάσεις και συμπεριφορές των πολιτών, δηλαδή στις κομματικές τους ταυτίσεις και στη συνολική τους πολιτική συμμετοχή. Στόχος είναι να συνδεθούν οι ιδεολογικοί μετασχηματισμοί με συγκεκριμένες πολιτικές εξελίξεις, όπως η αναδιάρθρωση του κομματικού συστήματος και η ανάδυση ενός πλήθους οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Σε εμπειρικό επίπεδο, η έρευνα βασίζεται στην ανάλυση σαράντα εις βάθος συνεντεύξεων που πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο Δεκεμβρίου 2015 – Μαρτίου 2016, τόσο με άτομα που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις όσο και με άτομα που δεν συμμετείχαν. Παράλληλα, αξιοποιούνται δεδομένα ερευνών κοινής γνώμης, προκειμένου να φωτιστούν ευρύτερες διαστάσεις του κοινωνικού και πολιτικού πλαισίου και να διατυπωθούν τεκμηριωμένα γενικότερα συμπεράσματα. Η παρούσα ανάλυση φιλοδοξεί να προσφέρει όχι μόνο μια ολοκληρωμένη κατανόηση του οργανικού χαρακτήρα της ελληνικής κρίσης και του καθοριστικού ρόλου που διαδραμάτισε το αντιμνημονιακό κίνημα στη διαμόρφωσή της, αλλά και ουσιαστικές ερμηνείες των δυναμικών που εξακολουθούν να διαμορφώνουν τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Παράλληλα, δεδομένης της κεντρικής θέσης που κατέχει η ιδεολογία στην αναλυτική προσέγγιση της διατριβής, η έρευνα αναδεικνύει σημαντικές πτυχές της λειτουργίας της ιδεολογίας ως συστήματος αναπαράστασης της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας, καθώς και των μηχανισμών μέσω των οποίων αυτή συγκροτείται, μετασχηματίζεται και αναπαράγεται.