Εννοιολογικό πλαίσιο και ανάπτυξη μοντέλου για την πρόβλεψη και διαχρονική παρακολούθηση των δαπανών υγείας

Abstract

The continuous growth of healthcare expenditure, population ageing, the increasing burden of chronic diseases, and the need for efficient allocation of limited healthcare resources have highlighted the importance of developing more accurate and evidence-based methodologies for healthcare expenditure estimation and budgeting. This doctoral dissertation develops a comprehensive data-driven and disease-based methodological framework for the estimation, forecasting, and longitudinal monitoring of healthcare expenditure at the disease level. The proposed framework integrates epidemiological, demographic, and economic data through a decomposition–recomposition approach. The methodology includes estimating disease prevalence, defining the target population, identifying diagnostic and therapeutic pathways, and calculating healthcare costs across different categories of healthcare services. This approach enables the systematic linkage of population health needs with the resources required to address them. The framework was empirically applied to three major disease areas in Greece: type 2 diabetes mellitus, Alzheimer's disease, and anxiety disorders, in order to evaluate its applicability and generalizability. The findings demonstrate that the proposed methodology provides a more accurate representation of healthcare expenditure structures, enhances transparency in resource allocation processes, and supports evidence-based decision-making and healthcare policy planning. The contribution of the dissertation is threefold. First, it advances the theoretical understanding of the relationship between disease burden and healthcare expenditure. Second, it introduces a methodological framework capable of integrating heterogeneous data sources for expenditure estimation and forecasting. Third, it offers a practical decision-support tool for healthcare budgeting and policy design, facilitating the transition from traditional top-down budgeting approaches toward more dynamic and evidence-based resource allocation models.

Η συνεχής αύξηση των δαπανών υγείας, η δημογραφική γήρανση, η αυξανόμενη επιβάρυνση από χρόνια νοσήματα και η ανάγκη αποτελεσματικής κατανομής των περιορισμένων πόρων έχουν αναδείξει την ανάγκη ανάπτυξης πιο αξιόπιστων και τεκμηριωμένων μεθοδολογιών εκτίμησης και προϋπολογισμού των δαπανών υγείας. Η παρούσα διδακτορική διατριβή αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο δεδομενοκεντρικό (data-driven) και νοσοκεντρικό (disease-based) μεθοδολογικό πλαίσιο για την εκτίμηση, πρόβλεψη και διαχρονική παρακολούθηση των δαπανών υγείας σε επίπεδο νοσήματος. Το προτεινόμενο πλαίσιο βασίζεται στη συνδυαστική αξιοποίηση επιδημιολογικών, δημογραφικών και οικονομικών δεδομένων και ακολουθεί προσέγγιση αποσύνθεσης–ανασύνθεσης των δαπανών. Η μεθοδολογία περιλαμβάνει την εκτίμηση του επιπολασμού των νοσημάτων, τον προσδιορισμό του πληθυσμού-στόχου, την καταγραφή των θεραπευτικών και διαγνωστικών πρακτικών και την εκτίμηση του κόστους ανά κατηγορία υπηρεσιών υγείας, επιτρέποντας τη σύνδεση των πραγματικών αναγκών υγείας με τους απαιτούμενους πόρους. Η εφαρμογή του πλαισίου πραγματοποιήθηκε σε τρεις σημαντικές κατηγορίες νοσημάτων στην Ελλάδα: τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, τη νόσο Alzheimer και τις αγχώδεις διαταραχές, με στόχο την αξιολόγηση της εφαρμοσιμότητας και της γενικευσιμότητάς του. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι η προτεινόμενη προσέγγιση επιτρέπει ακριβέστερη αποτύπωση της διάρθρωσης των δαπανών, ενισχύει τη διαφάνεια στη διαδικασία κατανομής πόρων και υποστηρίζει αποτελεσματικότερα τη λήψη αποφάσεων και τον σχεδιασμό πολιτικών υγείας. Η συμβολή της διατριβής είναι τριπλή. Σε θεωρητικό επίπεδο συνδέει συστηματικά το φορτίο νόσου με την εκτίμηση των δαπανών υγείας. Σε μεθοδολογικό επίπεδο αναπτύσσει ένα πλαίσιο ενσωμάτωσης ετερογενών δεδομένων για την εκτίμηση και πρόβλεψη δαπανών. Σε εφαρμοσμένο επίπεδο παρέχει ένα εργαλείο υποστήριξης αποφάσεων για τον σχεδιασμό προϋπολογισμών και πολιτικών υγείας, συμβάλλοντας στη μετάβαση από παραδοσιακές συγκεντρωτικές προσεγγίσεις σε περισσότερο τεκμηριωμένα και δυναμικά μοντέλα κατανομής πόρων.