Διερεύνηση της στάσης του νοσηλευτικού προσωπικού των νοσοκομείων της Πελοποννήσου, απέναντι σε εφαρμογές τηλεϊατρικής και πληροφορικής υγείας

Abstract

ABSTRACTIntroduction: Society has experienced rapid development due to advancements in Information Technology. The impact of technology and information systems affects the evolution of both the economy and industry. Consequently, these developments also influence the healthcare sector and, by extension, healthcare professionals. Healthcare services increasingly rely on information systems, which provide significant benefits. Telemedicine is a central element of modern healthcare, enabling remote delivery of healthcare services, improving access, efficiency, and quality of care. The development and implementation of digital e-health tools require a combined knowledge of Medicine, Nursing, Technology, and Ethics to ensure data security, proper system functionality, and compliance with international standards. Telemedicine involves not only technology but also the education of healthcare professionals and the cultivation of positive attitudes towards using innovative tools in patient care. Simultaneously, evaluating user acceptance and the effectiveness of applications is critical for their successful integration into everyday clinical practice. Aim: This study aims to comprehensively investigate the implementation of telemedicine in nursing environments, focusing on technical, operational, and educational factors. First, it seeks an in-depth assessment of the usability, technical stability, and acceptance of telemedicine applications by nursing staff, as well as an analysis of their impact on daily professional practice and the safeguarding of personal data. Second, it examines the relationship between telemedicine knowledge and the critical attitudes of healthcare professionals, emphasizing the adoption and use of e-health technologies in educational and research contexts to identify factors that enhance or hinder their effective integration. Third, it aims to develop a comprehensive, secure, and nationally compliant telemedicine application capable of systematically and reliably recording and monitoring patient data, thereby improving care quality and providing a functional tool for educational and research purposes. Consequently, this study seeks to produce evidence-based conclusions that contribute to understanding the dynamics of telemedicine in clinical and academic settings while promoting its safe and effective integration into daily practice. Methodology: The methodological approach of this doctoral thesis is structured around three interconnected Research Fields, providing a holistic perspective on telemedicine and e-health application use by nursing professionals. In the First Research Field, the study relies on theoretical and systematic documentation of remote electronic health (e-Health) across four chapters presenting the theoretical framework, culminating in a contemporary systematic literature review. The search included articles published in the last six years in PubMed and SpringerLink databases, focusing on digital health system usage studies. Analysis of n=32 selected studies revealed that acceptance of telemedicine programs by medical and nursing staff, as well as citizens, depends on economic affordability and strong personal data protection, confirming the positive impact of e-health applications on daily clinical practice. In the Second Research Field, the study focuses on developing and implementing a research methodology to record the opinions and relationships of nursing professionals in the National Health System with telemedicine and e-health applications. The methodology involved a quantitative approach through an electronic questionnaire (URL Link-QR Code), with voluntary participation of n=305 nurses from six central nursing units in the Peloponnese region. Data collection took place between February and November 2024, aiming to evaluate application usage, usability, technical stability, impact on daily professional activity, and perceptions regarding personal data protection. In the Third Research Field, the methodology focused on creating and evaluating a telemedicine application simulator, emphasizing systematic management of patient health data according to the standards of the Hellenic Organization for Health Quality Assurance (ODIPY). The application, based on Form N001–"Basic Patient Assessment", includes eight functional modules and uses PHP and HTML programming languages to develop a secure and reliable interface. Acceptance evaluation involved healthcare professionals, ensuring compliance with national quality standards and interoperability with future electronic patient records. Use of a hypothetical patient ensured ethical compliance and data protection, while application results support education and future research in telemedicine. Overall, the methodology combines theoretical analysis, quantitative research, and digital application development, offering a comprehensive approach to evaluating and optimizing telemedicine practice in Greece. Results: Completion of the first part of the doctoral study (Research Field A) and preparatory work highlighted the importance of digital health applications. Analysis of n=32 studies indicated that e-health programs improve both patient daily life and healthcare professionals’ performance, primarily through mobile devices such as smartphones and tablets. Telemedicine application use requires economic affordability and strong personal data protection to gain acceptance. The COVID-19 pandemic accelerated the adoption of tele-nursing, strengthening the patient–healthcare professional relationship. Health informatics remains a relevant and expanding scientific field, with positive perceptions from both patients and professionals. In the Second Research Field, the survey of n=305 nurses focused on three axes: Demographics and e-health awareness: Most participants were aware of telemedicine system capabilities, with minor differences by gender and age. University graduates had higher knowledge (59.34%) than Technological Education graduates (31.06%). Telemedicine application acceptance: 74.1% had access to a computer in their department, though many reported limited knowledge of the Electronic Health Record. Nevertheless, 211/305 nurses (69.2%) expressed willingness to implement telemedicine programs, believing these would improve care delivery. Willingness was higher among University graduates (94.44%) and lower among Technological Education graduates (86.79%). Future prospects and training: The majority (78.69%) wished to receive future training in telemedicine, while evaluation of national e-health development showed a negative attitude (Q25: Mean 2.44). Personal data protection remains a key concern, with 75.4% not sharing data with other professionals. Nursing staff training in the Peloponnese region was inadequate: 89.5% had not attended e-health programs, reaching up to 90.9% in some hospitals. In the third Research Field, the study focused on using and evaluating a pilot telemedicine application with n=288 nurses from the initial sample. The application was developed using HTML, CSS, PHP, SQL, and AJAX, hosted on cPanel, supported by INTECHS Hosting, and incorporated ODIPY standards (Form N001) for uniformity and interoperability. It included eight modules, from basic patient information to vital signs recording, and a user evaluation section. Findings indicated nurses appreciated usability and functionality, recognizing the importance of combining medical, nursing, technological, and ethical knowledge for reliable e-health systems. User feedback supported further improvement and integration into the work environment. Regarding effectiveness, acceptance, and usability, 92.4% found the application easy to use; 80.9% experienced no technical problems. The application was generally user-friendly and technically stable. Regarding information quality, 94.4% considered patient data clearly presented. Additionally, 95% believed the application could significantly facilitate their work, 58.3% thought it did not affect personal data protection, while 28.5% thought it slightly did. Conclusions: Tele-nursing and telemedicine in Greece are rapidly developing and being adopted, closely aligning with international trends. Implementing tele-nursing programs can reduce healthcare service costs and improve accessibility, especially locally, utilizing existing healthcare resources. The pandemic accelerated the transition from traditional nursing care. Successful integration requires adequate technological infrastructure, high-bandwidth internet, and staff training. Despite benefits, barriers remain for vulnerable groups, such as the elderly, homeless, or digitally unskilled individuals, with the government playing a key role in bridging these gaps. Available digital devices facilitate access to e-health services and monitoring of acute and chronic conditions by nurses. High staff acceptance indicates that technology, education, and support are critical for successful integration. Challenges such as organizational culture, interoperability, and infrastructure require systematic addressing. Proposed actions and future directions provide a roadmap for sustainable telemedicine development within the National Health System.

ΠΕΡΙΛΗΨΗΕισαγωγή: Η κοινωνία έχει βιώσει μία τάχιστη ανάπτυξη ένεκα εξελίξεως της Πληροφορικής. Η επίδραση της Τεχνολογίας και των Πληροφοριακών εφαρμογών, επηρεάζει την εξέλιξη της οικονομίας και της βιομηχανίας. Συνέπεια όλων των παραπάνω, είναι η εμφάνιση επιπτώσεων και στον κλάδο της Υγείας, κατ’ ακολουθίαν βεβαίως και στους Επαγγελματίες Υγείας. Οι υπηρεσίες υγείας στηρίζονται πλέον σε προγράμματα πληροφοριακών συστημάτων, τα οποία μόνο όφελος αποφέρουν. Η τηλεϊατρική αποτελεί κεντρικό στοιχείο της σύγχρονης υγειονομικής περίθαλψης, καθώς επιτρέπει την παροχή υπηρεσιών υγείας εξ αποστάσεως, βελτιώνοντας την πρόσβαση, την αποτελεσματικότητα και την ποιότητα φροντίδας. Η ανάπτυξη και εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων e-health απαιτεί τη συνδυασμένη γνώση Ιατρικής, Νοσηλευτικής, Τεχνολογίας και Ηθικής, ώστε να εξασφαλίζεται η ασφάλεια των δεδομένων, η ορθή λειτουργία των συστημάτων και η συμμόρφωση με διεθνή πρότυπα. Η τηλεϊατρική δεν αφορά μόνο την τεχνολογία, αλλά και την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και τη διαμόρφωση θετικών στάσεων απέναντι στη χρήση καινοτόμων εργαλείων στη φροντίδα ασθενών. Παράλληλα, η αξιολόγηση της αποδοχής και αποτελεσματικότητας των εφαρμογών από τους χρήστες είναι κρίσιμη για την επιτυχή ενσωμάτωσή τους στην καθημερινή κλινική πρακτική. Σκοπός: Η παρούσα μελέτη επιδιώκει να διερευνήσει πολυδιάστατα την εφαρμογή τηλεϊατρικής σε νοσηλευτικά περιβάλλοντα, εστιάζοντας τόσο σε τεχνικούς όσο και σε λειτουργικούς και εκπαιδευτικούς παράγοντες. Πρώτον, στοχεύει στην εμπεριστατωμένη αξιολόγηση της ευχρηστίας, της τεχνικής σταθερότητας και της αποδοχής της εφαρμογής από το νοσηλευτικό προσωπικό, καθώς και στην ανάλυση της επίδρασής της στην καθημερινή επαγγελματική πρακτική και στη διασφάλιση της προστασίας προσωπικών δεδομένων. Δεύτερον, εξετάζει τη συσχέτιση μεταξύ της γνώσης τηλεϊατρικής και της κριτικής στάσης των επαγγελματιών υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στην υιοθέτηση και χρήση τεχνολογιών e-health σε εκπαιδευτικά και ερευνητικά περιβάλλοντα, προκειμένου να προσδιοριστούν παράγοντες που ενισχύουν ή περιορίζουν την αποτελεσματική ενσωμάτωσή τους. Τρίτον, επιδιώκει την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης, ασφαλούς και συμβατής με τα εθνικά πρότυπα του ΟΔΙΠΥ εφαρμογής τηλεϊατρικής, ικανής να καταγράφει και να παρακολουθεί δεδομένα ασθενών με συστηματικό, αξιόπιστο και διαλειτουργικό τρόπο, ενισχύοντας την ποιότητα της φροντίδας και παρέχοντας ένα λειτουργικό εργαλείο για εκπαιδευτικές και ερευνητικές χρήσεις. Η μελέτη αυτή στοχεύει, επομένως, στην παραγωγή τεκμηριωμένων συμπερασμάτων που θα συμβάλλουν στην κατανόηση της δυναμικής της τηλεϊατρικής σε κλινικά και ακαδημαϊκά περιβάλλοντα, προωθώντας ταυτόχρονα την ασφαλή και αποτελεσματική ενσωμάτωσή της στην καθημερινή πρακτική. Μεθοδολογία: Η μεθοδολογική προσέγγιση της παρούσας Διδακτορικής Διατριβής δομείται σε τρία αλληλένδετα Ερευνητικά Πεδία, τα οποία αλληλοσυμπληρώνονται και παρέχουν μια ολοκληρωμένη θεώρηση της Τηλεϊατρικής και της χρήσης εφαρμογών e-health από Επαγγελματίες Νοσηλευτές. Στο Α΄ Ερευνητικό Πεδίο, η έρευνα βασίζεται στη θεωρητική και συστηματική τεκμηρίωση της εξ αποστάσεως ηλεκτρονικής υγείας (e-Health), μέσα από τέσσερα κεφάλαια που παραθέτουν το θεωρητικό υπόβαθρο και ολοκληρώνονται με μία σύγχρονη συστηματική ανάλυση βιβλιογραφικών δεδομένων. Η αναζήτηση επιστημονικών άρθρων περιορίστηκε στα τελευταία έξι έτη στις βάσεις PubMed και SpringerLink, επικεντρώνοντας σε μελέτες για τη χρήση συστημάτων και εφαρμογών ψηφιακής υγείας. Η ανάλυση των n=32 επιλεγμένων μελετών ανέδειξε ότι η αποδοχή των προγραμμάτων τηλεϊατρικής από το Ιατρικό και Νοσηλευτικό προσωπικό, καθώς και από τους πολίτες, εξαρτάται από την οικονομική προσιτότητα και την υψηλή προστασία προσωπικών δεδομένων, επιβεβαιώνοντας τη θετική επίδραση των εφαρμογών e-Health στην καθημερινή κλινική πράξη. Στο Β΄ Ερευνητικό Πεδίο, η έρευνα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη και εφαρμογή ερευνητικής μεθοδολογίας για την καταγραφή της γνώμης και της σχέσης των Επαγγελματιών Νοσηλευτών του Εθνικού Συστήματος Υγείας με τα προγράμματα τηλεϊατρικής και τις εφαρμογές ηλεκτρονικής υγείας. Η μεθοδολογία περιλαμβάνει ποσοτική προσέγγιση μέσω διανομής ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου (URL Link-QR Code), στο οποίο συμμετείχαν εθελοντικά n=305 Νοσηλευτές από έξι κεντρικές νοσηλευτικές μονάδες της Περιφέρειας Πελοποννήσου. Η συλλογή δεδομένων πραγματοποιήθηκε κατά το χρονικό διάστημα Φεβρουάριος–Νοέμβριος 2024, με στόχο την αξιολόγηση της χρήσης των εφαρμογών, της ευχρηστίας τους, της τεχνικής σταθερότητας και της επίδρασής τους στην καθημερινή εργασία των επαγγελματιών υγείας, καθώς και της αντίληψης τους σχετικά με την προστασία προσωπικών δεδομένων. Τέλος, στο Γ΄ Ερευνητικό Πεδίο, η μεθοδολογία επικεντρώνεται στη δημιουργία και αξιολόγηση ενός προσομοιωτή εφαρμογής τηλεϊατρικής, με έμφαση στη συστηματική διαχείριση δεδομένων υγείας ασθενών σύμφωνα με τα πρότυπα του Οργανισμού Διασφάλισης Ποιότητας στην Υγεία (ΟΔΙΠΥ). Η εφαρμογή, η οποία βασίζεται στο έντυπο Ν001–"Βασική Αξιολόγηση Ασθενούς", περιλαμβάνει οκτώ λειτουργικές ενότητες και χρησιμοποιεί τις γλώσσες προγραμματισμού PHP και HTML για την ανάπτυξη μιας ασφαλούς και αξιόπιστης διεπαφής. Η αξιολόγηση της αποδοχής της εφαρμογής πραγματοποιήθηκε σε δείγμα επαγγελματιών υγείας, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με τα εθνικά πρότυπα ποιότητας και τη διαλειτουργικότητα μελλοντικών ηλεκτρονικών φακέλων ασθενών. Η χρήση υποθετικού ασθενούς διασφάλισε την ηθική συμμόρφωση και την προστασία προσωπικών δεδομένων, ενώ τα αποτελέσματα της εφαρμογής υποστηρίζουν την εκπαίδευση και τη μελλοντική έρευνα στον τομέα της τηλεϊατρικής. Συνολικά, η μεθοδολογία συνδυάζει θεωρητική ανάλυση, ποσοτική έρευνα και ανάπτυξη ψηφιακής εφαρμογής, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στην αξιολόγηση και βελτιστοποίηση της τηλεϊατρικής πρακτικής στην Ελλάδα. Αποτελέσματα: Η ολοκλήρωση του πρώτου μέρους της διπλωματικής μελέτης (Α΄ Ερευνητικό Πεδίο), καθώς και η προεργασία για τη Διδακτορική Διατριβή, ανέδειξαν τη σημασία των ψηφιακών εφαρμογών στην υγεία. Η ανάλυση n=32 μελετών έδειξε ότι τα προγράμματα ηλεκτρονικής υγείας (e-Health) βελτιώνουν τόσο την καθημερινότητα των ασθενών όσο και την απόδοση των Επαγγελματιών Υγείας, κυρίως μέσω φορητών συσκευών όπως κινητά τηλέφωνα και tablets. Η χρήση τηλεϊατρικών εφαρμογών απαιτεί οικονομική προσιτότητα και υψηλή προστασία προσωπικών δεδομένων για να γίνει αποδεκτή από ασθενείς και προσωπικό. Η πανδημία COVID-19 επιτάχυνε τη διείσδυση της τηλενοσηλευτικής, ενισχύοντας τη σχέση Ασθενή –Επαγγελματία Υγείας. Συνολικά, η Πληροφορική Υγείας εμφανίζεται ως διαχρονικά επίκαιρο και αναπτυσσόμενο επιστημονικό πεδίο, με θετικές αντιλήψεις από ασθενείς και επαγγελματίες. Στο Β’ Ερευνητικό Πεδίο, η έρευνα πραγματοποιήθηκε μέσω ερωτηματολογίου σε n=305 Νοσηλευτές. Η ανάλυση εστιάστηκε σε τρεις άξονες: Δημογραφικά στοιχεία και αντίληψη για e-Health: Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων γνώριζε τις δυνατότητες των συστημάτων Τηλεϊατρικής, ενώ υπήρχαν μικρές διαφορές ανά φύλο και ηλικιακή ομάδα. Οι απόφοιτοι Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης είχαν υψηλότερη γνώση (59,34%) συγκριτικά με αποφοίτους Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (31,06%). Αποδοχή χρήσης τηλεϊατρικών συστημάτων: Το 74,1% των νοσηλευτών είχε πρόσβαση σε υπολογιστή στο τμήμα τους, ενώ αρκετοί δήλωσαν περιορισμένη γνώση του Ηλεκτρονικού Φακέλου Υγείας. Παρ’ όλα αυτά, 211/305 νοσηλευτές (69,2%) δήλωσαν θετική διάθεση να εφαρμόσουν τηλεϊατρικά προγράμματα, πιστεύοντας ότι αυτά θα βελτιώσουν την παροχή φροντίδας. Η διάθεση ήταν υψηλότερη μεταξύ αποφοίτων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (94,44%) και χαμηλότερη στους αποφοίτους Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (86,79%). Μελλοντική προοπτική και εκπαίδευση: Η πλειοψηφία (78,69%) επιθυμεί να λάβει μελλοντικά εκπαίδευση σε τηλεϊατρικά προγράμματα, ενώ η αξιολόγηση της ανάπτυξης του e-Health σε εθνικό επίπεδο εμφανίζει αρνητική στάση (Q25: Μέση τιμή 2,44). Η προστασία προσωπικών δεδομένων παραμένει βασικό ζήτημα, με το 75,4% να μην πραγματοποιεί ανταλλαγή δεδομένων με άλλους επαγγελματίες. Η εκπαίδευση του προσωπικού στην Περιφέρεια Πελοποννήσου εμφανίζεται ανεπαρκής: το 89,5% απάντησε ότι δεν έχει παρακολουθήσει προγράμματα εκπαίδευσης σε e-Health, με ποσοστά έως και 90,9% σε ορισμένα νοσοκομεία. Στο Γ’ Ερευνητικό Πεδίο, η μελέτη επικεντρώθηκε στη χρήση και αξιολόγηση μιας πειραματικής εφαρμογής τηλεϊατρικής, με συμμετοχή n=288 Νοσηλευτών από το αρχικό δείγμα του Β΄ Ερευνητικού σκέλους. Η εφαρμογή αναπτύχθηκε με τεχνολογίες HTML, CSS, PHP, SQL και AJAX, φιλοξενήθηκε μέσω cPanel και υποστηρίχθηκε από την πλατφόρμα INTECHS Hosting, ενώ ενσωμάτωσε πρότυπα ΟΔΙΠΥ (έντυπο Ν001) για ομοιομορφία και διαλειτουργικότητα. Η εφαρμογή κάλυψε οκτώ ενότητες, από βασικές πληροφορίες ασθενούς έως την καταγραφή ζωτικών σημείων, και περιλάμβανε ενότητα αξιολόγησης από τους χρήστες. Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι Νοσηλευτές εκτίμησαν την ευχρηστία και τη λειτουργικότητα της εφαρμογής, αναγνωρίζοντας τη σημασία συνδυασμού γνώσεων Ιατρικής, Νοσηλευτικής, Τεχνολογίας και Ηθικής για αξιόπιστα συστήματα e-Health. Η ανατροφοδότηση από τους χρήστες υποστήριξε την περαιτέρω βελτίωση και ενσωμάτωση τέτοιων εφαρμογών στο περιβάλλον εργασίας. Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα αποδοχής εφαρμογής τηλεϊατρικής, τη χρήση και ευχρηστία, το 92,4% του Νοσηλευτικού προσωπικού θεωρεί ότι η εφαρμογή ήταν εύκολη στη χρήση. Το 80,9% δεν αντιμετώπισε τεχνικά προβλήματα κατά τη χρήση. Η εφαρμογή θεωρείται γενικά φιλική προς τον χρήστη και σταθερή τεχνικά. Ως προς την ποιότητα πληροφόρησης το 94,4% θεωρεί ότι οι πληροφορίες ασθενών παρουσιάζονται σαφώς και κατανοητά. Πρόσθετα, το 95% θεωρεί ότι η εφαρμογή μπορεί να διευκολύνει σημαντικά την εργασία τους, το 58,3% πιστεύει ότι η εφαρμογή δεν επηρεάζει την προστασία προσωπικών δεδομένων, ενώ το 28,5% πιστεύει ότι επηρεάζει λίγο. Συμπεράσματα: Η Τηλενοσηλευτική και η Τηλεϊατρική στην Ελλάδα βρίσκονται σε φάση ταχείας ανάπτυξης και υιοθέτησης, με σημαντική συσχέτιση με διεθνείς τάσεις. Η εφαρμογή προγραμμάτων τηλενοσηλευτικής μπορεί να μειώσει το κόστος των υπηρεσιών υγείας και να βελτιώσει την προσβασιμότητα, ιδίως σε τοπικό επίπεδο, αξιοποιώντας υπάρχοντες πόρους των μονάδων υγείας. Η πανδημία συνέβαλε στην επιτάχυνση της μετάβασης από την παραδοσιακή Νοσηλευτική φροντίδα. Η επιτυχής ενσωμάτωση απαιτεί επαρκή τεχνολογική υποδομή, υψηλό εύρος ζώνης διαδικτύου και εκπαίδευση προσωπικού. Παρά τα οφέλη, εξακολουθούν να υφίστανται εμπόδια για ευάλωτες ομάδες, όπως ηλικιωμένοι, άστεγοι ή άτομα με χαμηλό ψηφιακό γραμματισμό, ενώ η Πολιτεία μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη γεφύρωση αυτών των ανισοτήτων. Οι διαθέσιμες ψηφιακές συσκευές διευκολύνουν την πρόσβαση σε e-Health υπηρεσίες και την παρακολούθηση οξέων και χρόνιων παθήσεων από νοσηλευτές. Η υψηλή αποδοχή από το προσωπικό Νοσηλευτικής υποδεικνύει ότι τεχνολογία, εκπαίδευση και υποστήριξη είναι κρίσιμα για την επιτυχή ενσωμάτωση. Παράλληλα, προκλήσεις όπως οργανωτική κουλτούρα, διαλειτουργικότητα και υποδομές απαιτούν συστηματική αντιμετώπιση. Οι προτεινόμενες δράσεις και μελλοντικές κατευθύνσεις διαμορφώνουν έναν οδικό χάρτη για τη βιώσιμη ανάπτυξη της τηλεϊατρικής στο Εθνικό Σύστημα Υγείας.