Διερεύνηση της συσχέτισης διαπολιτισμικής επάρκειας και δεοντολογικών στάσεων νοσηλευτικού προσωπικού που εργάζεται στον χώρο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ)

Abstract

This doctoral dissertation examines the relationship between cultural competence and ethical–deontological orientations among nurses working in Primary Healthcare (PHC) settings in Greece. Within a contemporary healthcare context characterized by increasing cultural diversity, migration flows, and complex ethical challenges, nurses are required to deliver care that is both culturally responsive and ethically grounded. Cultural competence and ethical decision-making are therefore conceptualized as interrelated dimensions of professional nursing practice that are essential for ensuring equity, quality, and safety in healthcare delivery. A cross-sectional study design was employed in public PHC units under the jurisdiction of the 2nd Regional Health Authority of Piraeus and the Aegean, encompassing both mainland and insular regions of Greece. A census-based approach was adopted, and the final sample consisted of 492 registered nurses. Data were collected using two validated instruments: the Transcultural Self-Efficacy Tool (TSET-Gr), which assesses nurses’ perceived self-efficacy in cognitive, practical, and affective dimensions of transcultural care, and the Nurses’ Ethics Questionnaire (NEQ-Gr), which evaluates knowledge, attitudes, and practices related to professional ethics and healthcare law. The findings revealed moderate to high levels of transcultural self-efficacy and generally positive ethical attitudes among participating nurses. Strong intercorrelations were identified among the cognitive, practical, and affective dimensions of cultural competence, supporting its multidimensional and dynamic nature. Notably, the affective dimension—reflecting empathy, openness, and emotional engagement with culturally diverse patients—was strongly associated with heightened ethical sensitivity. Educational attainment and work environment emerged as significant influencing factors, particularly employment in multicultural or refugee-hosting settings, which was associated with stronger ethical orientations. In contrast, years of professional experience were not consistently associated with higher levels of perceived cultural competence, underscoring the importance of lifelong learning and continuous professional development. In conclusion, the dissertation demonstrates that cultural competence and ethical decision-making are not independent professional attributes but mutually reinforcing components of contemporary nursing practice in PHC. Strengthening these competencies requires system-level investments in education, organizational culture, and health policy, aiming to support nurses in providing equitable, safe, and person-centered care within culturally diverse populations.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τη σχέση μεταξύ της πολιτισμικής (διαπολιτισμικής) επάρκειας και των δεοντολογικών στάσεων του νοσηλευτικού προσωπικού που εργάζεται στον χώρο της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ) στην Ελλάδα. Σε ένα σύγχρονο κοινωνικοϋγειονομικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη πολιτισμική ετερογένεια, μεταναστευτικές ροές και σύνθετες ηθικές προκλήσεις, η ικανότητα των νοσηλευτών να παρέχουν πολιτισμικά ευαίσθητη και ηθικά τεκμηριωμένη φροντίδα αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα ποιότητας και ισότητας των υπηρεσιών υγείας. Η μελέτη υιοθέτησε συγχρονικό (cross-sectional) ερευνητικό σχεδιασμό και πραγματοποιήθηκε σε δημόσιες δομές ΠΦΥ της 2ης Υγειονομικής Περιφέρειας Πειραιώς και Αιγαίου, καλύπτοντας τόσο την ηπειρωτική όσο και τη νησιωτική Ελλάδα. Το δείγμα αποτέλεσαν 492 νοσηλευτές, οι οποίοι συμμετείχαν εθελοντικά μέσω απογραφικής προσέγγισης. Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν δύο σταθμισμένα εργαλεία: το Transcultural Self-Efficacy Tool (TSET-Gr), για την αξιολόγηση της διαπολιτισμικής αυτο-αποτελεσματικότητας στις γνωστικές, πρακτικές και συναισθηματικές της διαστάσεις, και το Nurses’ Ethics Questionnaire (NEQ-Gr), για την αποτίμηση γνώσεων, στάσεων και πρακτικών που σχετίζονται με την επαγγελματική ηθική και δεοντολογία. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν μέτρια έως υψηλά επίπεδα διαπολιτισμικής αυτο-αποτελεσματικότητας και συνολικά θετικές δεοντολογικές στάσεις. Διαπιστώθηκε ισχυρή συσχέτιση μεταξύ των τριών διαστάσεων της πολιτισμικής επάρκειας, επιβεβαιώνοντας τον πολυδιάστατο και δυναμικό χαρακτήρα της έννοιας. Ιδιαίτερη σημασία παρουσίασε η συναισθηματική διάσταση της διαπολιτισμικής επάρκειας, η οποία συσχετίστηκε θετικά με αυξημένη ηθική ευαισθησία. Παράλληλα, το επίπεδο εκπαίδευσης και το εργασιακό πλαίσιο —ιδίως η απασχόληση σε πολυπολιτισμικά ή προσφυγικά περιβάλλοντα— αναδείχθηκαν ως σημαντικοί παράγοντες ενίσχυσης τόσο της πολιτισμικής όσο και της ηθικής επάρκειας. Αντιθέτως, τα έτη επαγγελματικής εμπειρίας δεν συσχετίστηκαν γραμμικά με υψηλότερη αυτο-αποτελεσματικότητα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διαρκούς επαγγελματικής εκπαίδευσης. Συμπερασματικά, η διατριβή τεκμηριώνει ότι η πολιτισμική επάρκεια και η ηθική λήψη αποφάσεων αποτελούν αλληλένδετες διαστάσεις της σύγχρονης νοσηλευτικής πρακτικής στην ΠΦΥ. Η ενίσχυσή τους προϋποθέτει συστηματικές παρεμβάσεις σε επίπεδο εκπαίδευσης, οργανωσιακής κουλτούρας και πολιτικών υγείας, με στόχο τη διασφάλιση ισότιμης, ασφαλούς και ανθρωποκεντρικής φροντίδας σε πληθυσμούς με πολιτισμική ποικιλομορφία.