Τα δυναμικά συστήματα αγοράς στις δημόσιες προμήθειες: εφαρμογή της ανάλυσης δικτύων στον τομέα της υγείας

Abstract

This doctoral dissertation, titled «Dynamic Market Systems in Public Procurement: Applying Network Analysis in the Healthcare Sector» examines the structure and dynamics of public procurement markets through the application of graph theory, network analysis, and machine learning techniques. The main objective is to develop a diagnostic and monitoring framework capable of identifying phenomena such as reduced competition, domestic preference, and recurrent contracting relationships, with particular emphasis on the healthcare sector. The empirical analysis draws on public procurement data from the Opentender platform (Chapters 4 and 5) and the European Union's Tenders Electronic Daily (TED) database (Chapter 6). The dissertation incorporates three research studies completed in the course of its preparation. The first study (Chapter 4) analyzes the structure and evolution of competition in EU public procurement by employing metrics that highlight the topological characteristics of the market’s network, namely entropy and conditional entropy, revealing a decline in diversity and the presence of markets with a high degree of concentration. The second study (Chapter 5) investigates, through network analysis and particularly the measure of assortativity, the existence of domestic preferences (domestic bias) in European public procurement. The results indicate significant heterogeneity among Member States and confirm that institutional transparency and administrative capacity play a decisive role in shaping the degree of cross-border participation. The third study (Chapter 6) focuses on diagnosing market functioning and identifying recurring patterns of collaboration. Using network indicators (Preferential Attachment, Adamic–Adar, Historical Frequency) and machine learning methods, it develops a diagnostic framework that serves as a «mirror» of the market, capturing the institutional dynamics that drive the recurrence of partnerships. The purpose of the model is not prediction but the understanding of the mechanisms that shape market behavior and the timely recognition of patterns of stability or reduced diversity. The overall findings (Chapter 7) demonstrate that network analysis constitutes a valuable tool for the design and evaluation of public policies, promoting transparency and accountability. Within the framework of this dissertation, an effort was made to integrate network analysis metrics into a pilot platform utilizing large language models (LLMs) and machine learning methods, aiming to improve the understanding and monitoring of public procurement markets. Based on the outcomes of this approach, further research and development of intelligent monitoring systems is proposed with systems that integrate metrics, semantic networks, and scenario simulations, contributing to the formulation of a transparent and sustainable policy framework for public procurement. In conclusion, the dissertation contributes both theoretically and practically to the transition from the traditional «Value for Money» paradigm to the broader «Value for Society» framework, positioning public procurement as a lever for sustainable, equitable, and participatory development.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή με τίτλο «Τα δυναμικά συστήματα αγοράς στις δημόσιες προμήθειες. Εφαρμογή της ανάλυσης δικτύων στο χώρο της υγείας» διερευνά τη λειτουργία και τη δυναμική των αγορών δημοσίων συμβάσεων μέσα από την εφαρμογή της θεωρίας γράφων, της ανάλυσης δικτύων και τεχνικών μηχανικής μάθησης. Κεντρικός στόχος είναι η ανάπτυξη ενός συστήματος διαγνωστικής και προγνωστικής εποπτείας της αγοράς δημοσίων προμηθειών, ικανό να εντοπίζει φαινόμενα περιορισμού του ανταγωνισμού, εγχώριας προτίμησης και επαναλαμβανόμενων αναθέσεων, με έμφαση στον τομέα της υγείας. Η εμπειρική ανάλυση βασίζεται σε δεδομένα δημοσίων συμβάσεων από την πλατφόρμα Opentender (Κεφάλαια 4 και 5) και τη βάση Tenders Electronic Daily (TED) της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Κεφάλαιο 6).Η διατριβή ενσωματώνει τρεις ερευνητικές εργασίες που ολοκληρώθηκαν στο πλαίσιο της εκπόνησής της. Η πρώτη (Κεφάλαιο 4) αναλύει τη δομή και την εξέλιξη του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις της Ε.Ε. με τη χρήση μετρικών που αναδεικνύουν τα τοπολογικά χαρακτηριστικά του δικτύου της συγκεκριμένης αγοράς, της εντροπίας και της σχεσιακής εντροπίας, αναδεικνύοντας τη μείωση της ποικιλομορφίας και την ύπαρξη αγορών με υψηλό βαθμό συγκέντρωσης. Η δεύτερη (Κεφάλαιο 5) διερευνά, μέσω ανάλυσης δικτύου και κυρίως του μέτρου της ταξικότητας (assortativity), την ύπαρξη εγχώριων προτιμήσεων (domestic bias) στις ευρωπαϊκές δημόσιες συμβάσεις. Τα αποτελέσματα δείχνουν σημαντική ετερογένεια μεταξύ κρατών-μελών και επιβεβαιώνουν ότι η θεσμική διαφάνεια και η διοικητική ικανότητα επηρεάζουν καθοριστικά τον βαθμό διασυνοριακής συμμετοχής. Η τρίτη εργασία (Κεφάλαιο 6) εστιάζει στη διάγνωση της λειτουργίας της αγοράς και στον εντοπισμό επαναλαμβανόμενων μοτίβων συνεργασίας. Μέσω δικτυακών δεικτών (Preferential Attachment, Adamic–Adar, Historical Frequency) και μεθόδων μηχανικής μάθησης, αναπτύσσεται ένα διαγνωστικό πλαίσιο που λειτουργεί ως «καθρέφτης» της αγοράς, αποτυπώνοντας τη θεσμική δυναμική που οδηγεί στην επαναληψιμότητα συνεργασιών. Σκοπός του μοντέλου δεν είναι η πρόβλεψη, αλλά η κατανόηση των μηχανισμών που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά της αγοράς και η έγκαιρη αναγνώριση τάσεων σταθερότητας ή μειωμένης ποικιλομορφίας. Τα συνολικά συμπεράσματα (Κεφάλαιο 7) δείχνουν ότι η ανάλυση δικτύων αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση δημόσιων πολιτικών, προωθώντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Στο πλαίσιο της διατριβής επιχειρήθηκε η ενσωμάτωση των μετρικών ανάλυσης δικτύου σε μια πιλοτική πλατφόρμα που αξιοποιεί μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM) και μεθόδους μηχανικής μάθησης, με στόχο τη βελτίωση της κατανόησης και της εποπτείας των αγορών δημοσίων συμβάσεων. Με βάση τα αποτελέσματα αυτής της προσέγγισης, προτείνεται η περαιτέρω έρευνα και ανάπτυξη ευφυών συστημάτων παρακολούθησης που θα ενοποιούν μετρικές, σημασιολογικά δίκτυα και προσομοιώσεις σεναρίων, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μιας διαφανούς πολιτικής για τις δημόσιες συμβάσεις. Συνοψίζοντας, η διατριβή συμβάλλει θεωρητικά και εφαρμοσμένα στη μετάβαση από το παραδοσιακό πρότυπο «Value for Money» στο ολοκληρωμένο πλαίσιο «Value for Society», καθιστώντας τις δημόσιες προμήθειες μοχλό βιώσιμης, δίκαιης και συμμετοχικής ανάπτυξης.