Αρριανός, Επικτήτου διατριβαί: μετάφραση και ερμηνευτικός σχολιασμός

Abstract

The aim of the present thesis is to study Epictetus's Discourses, reported by Arrian. The thesis includes an introduction, the Ancient Greek text, the translation of the four surviving books of the Discourses into Modern Greek, and a commentary (mainly philosophical). The methodology followed is text-centered, as various editions of the Ancient Greek text were studied for the production of the translation, with the main one being that of Les Belles Lettres. The translation attempts to convey the direct and conversational tone of the Ancient Greek text, which includes the oral teachings of the Stoic philosopher Epictetus at his school in Nicopolis. It is concluded that Epictetus, as a former slave, places particular emphasis on freedom as an internal concept, related to the soul, as he connects it with the way we react to what happens and with the knowledge of the distinction between what is up to us and what is not up to us. Also, the concept of prohairesis, namely free will and free choice with moral connotation (of good and evil), which constitutes a divine and unhindered element of man, plays a central role in his work. The Stoic ideal of living according to nature is achieved by harmonizing a man’s will with the divine will, by the harmonization of human reason with the cosmic Reason, which entails the virtuous life and leads to euroia (a life with smooth flow). Regarding the soul, the Stoics are monists and do not distinguish it into parts, like Plato and Aristotle, while they consider the passions to be judgments that set the soul in disordered motion. Epictetus has been primarily influenced by his role models, Socrates and Diogenes, whom he often invokes in his work for their cosmopolitanism and freedom: the former did not fear death, while the latter was not bound by homeland, property and social conventions. He also frequently mentions Plato and the early Stoics. It is noteworthy that his work has much in common with Aristotle, specifically with the Nicomachean Ethics, although there is no relevant reference in his work, and with Christianity, which made its appearance around the time he was teaching. Stoicism is timeless, ever-present and relevant, as shown by the influence it has exerted on cognitive behavioral therapy.

Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η μελέτη του έργου του Αρριανού, Ἐπικτήτου Διατριβαί. Η διατριβή περιλαμβάνει εισαγωγή, το αρχαίο κείμενο, τη μετάφραση των τεσσάρων σωζόμενων βιβλίων των Διατριβῶν στα Νέα Ελληνικά και ερμηνευτικό υπόμνημα (κατά κύριο λόγο φιλοσοφικό). Η μεθοδολογία που ακολουθείται είναι κειμενοκεντρική, καθώς για την εκπόνηση της μετάφρασης μελετήθηκαν διάφορες εκδόσεις του αρχαίου κειμένου, με βασική αυτήν του εκδοτικού οίκου Les Belles Lettres. Η μετάφραση επιχειρεί να αποδώσει το άμεσο και οικείο ύφος του αρχαίου κειμένου, το οποίο περιλαμβάνει τις προφορικές διδασκαλίες του στωικού φιλοσόφου Επίκτητου στη σχολή του, στη Νικόπολη. Συμπεραίνεται ότι ο Επίκτητος, ως πρώην δούλος, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ελευθερία ως έννοια εσωτερική, σχετιζόμενη με την ψυχή, καθώς τη συνδέει με τον τρόπο που αντιδρούμε απέναντι σε όσα συμβαίνουν και με τη γνώση της διάκρισης των ἐφ’ ἡμῖν και των οὐκ ἐφ’ ἡμῖν. Επίσης, κεντρικό ρόλο στο έργο του παίζει η έννοια της προαιρέσεως, της ελεύθερης βούλησης και της ελεύθερης επιλογής με ηθική χροιά, του καλού ή του κακού, που αποτελεί θεϊκό και ανεμπόδιστο στοιχείο του ανθρώπου. Το στωικό ιδεώδες του ὁμολογουμένως τῇ φύσει ζῆν επιτυγχάνεται με την εναρμόνιση της βούλησης του ανθρώπου με τη θεία βούληση, την εναρμόνιση του ανθρώπινου λόγου με τον κοσμικό Λόγο, που συνεπάγεται τον ενάρετο βίο και οδηγεί στην εὔροιαν. Σχετικά με την ψυχή, οι Στωικοί είναι μονιστές και δεν τη διακρίνουν σε μέρη, όπως ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, ενώ θεωρούν ότι τα πάθη είναι κρίσεις που θέτουν την ψυχή σε άτακτη κίνηση. Ο Επίκτητος έχει δεχτεί επιρροές κατά κύριο λόγο από τα πρότυπά του, τον Σωκράτη και τον Διογένη, τους οποίους επικαλείται συχνά στο έργο του για τον κοσμοπολιτισμό και την ελευθερία τους: ο πρώτος δεν φοβήθηκε τον θάνατο, ενώ ο δεύτερος δεν δεσμευόταν από πατρίδα, περιουσία και κοινωνικές συμβάσεις. Επίσης, αναφέρει συχνά τον Πλάτωνα και προγενέστερους Στωικούς. Αξιοσημείωτο είναι πως το έργο του παρουσιάζει αρκετά κοινά με τον Αριστοτέλη, συγκεκριμένα με τα Ἠθικὰ Νικομάχεια, παρόλο που δεν υπάρχει σχετική αναφορά από τον ίδιο, και με τον Χριστιανισμό, που έκανε την εμφάνισή του περίπου την περίοδο που εκείνος δίδασκε. Ο Στωικισμός είναι διαχρονικός, πάντα παρών και επίκαιρος, όπως δείχνει και η επιρροή που έχει ασκήσει στη σύγχρονη γνωσιακή ψυχοθεραπεία.