Υποκειμενικές πολυδιάστατες αιτιάσεις και άνοια

Abstract

Dementia is a neurodegenerative condition characterized by a long preclinical phase, during which the disease progresses silently before the onset of clinical symptoms. Throughout this period, gradual changes occur that lead to decline in cognitive functions, daily functioning, and motor performance, ultimately resulting in the manifestation of the disease. Therefore, dementia is characterized by a multidimensional impairment affecting multiple domains of everyday life. In recent years, research interest has shifted from the later stages of the disease to the preclinical phase, during which individuals may experience subjective difficulties that are not necessarily detectable through objective assessments. All of the above led us to investigate subjective cognitive, functional, and motor complaints as a unified syndrome of subjective multidimensional complaints, which may serve as an early predictive marker for the development of dementia. Subjective cognitive complaints are common among older adults and refer to individuals’ perceptions of their own cognitive functioning, a process described as metacognition. Studies have reported that their prevalence ranges from 50% to 60% in older populations and increases with age. Moreover, a recent meta-analysis indicated that older adults with subjective cognitive complaints, in the absence of objective impairments, have a twofold increased risk of developing dementia compared to those who do not report such difficulties. Therefore, their investigation may provide valuable insights, particularly in the absence of measurable cognitive decline. Functional ability represents another critical domain affected in dementia. In the early stages, patients often experience difficulties in performing complex activities of daily living, which require a high level of neurophysiological organization and integration. Consequently, impairments in these complex activities may serve as early indicators of cognitive decline, potentially preceding detectable changes in objective neuropsychological assessments. Regarding the motor domain, a growing body of research has focused on motor performance as a predictive factor for future cognitive decline. In particular, gait speed has been extensively studied and has been associated with brain regions such as the hippocampus, which are typically affected in Alzheimer’s disease. However, most of these studies rely solely on objective measurements to assess motor decline. Before such impairments become evident in objective tests, individuals may already experience subtle motor difficulties, which we define as subjective motor complaints.

Οι ασθενείς με άνοια, πριν εκδηλώσουν τα συμπτώματα της νόσου, έχουν μια μακρά προκλινική φάση κατά την οποία η νόσος εξελίσσεται προκαλώντας στη συνέχεια έκπτωση στις νοητικές λειτουργίες, στη λειτουργικότητα και στη κινητικότητα και οδηγώντας τελικά στην εκδήλωση κλινικών συμπτωμάτων. Η άνοια λοιπόν χαρακτηρίζεται τόσο από νοητική έκπτωση όσο και από έκπτωση στη καθημερινή λειτουργικότητα και τη κινητική επίδοση. Πρόκειται δηλαδή για μία πολυδιάστατη έκπτωση που επηρεάζει πολλούς τομείς. Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον έχει απομακρυνθεί από τα τελευταία στάδια της νόσου και έχει επικεντρωθεί στο προκλινικό στάδιο όπου οι ασθενείς μπορεί να βιώνουν υποκειμενικά προβλήματα τα οποία ενδεχομένως να μην μπορούν να ανιχνευθούν από αντικειμενικές εξετάσεις. Όλα τα παραπάνω μας οδήγησαν στο να διερευνήσουμε τις υποκειμενικές νοητικές, λειτουργικές και κινητικές αιτιάσεις, δηλαδή ένα σύνδρομο υποκειμενικών πολυδιάστατων αιτιάσεων, ως προγνωστικό παράγοντα για την άνοια. Οι υποκειμενικές νοητικές αιτιάσεις είναι μια συχνή κατάσταση στους ηλικιωμένους. Πρόκειται για την αντίληψη που έχουν τα ίδια τα άτομα για τις νοητικές τους λειτουργίες, κάτι το οποίο περιγράφεται με τον όρο μεταγνώση. Μελέτες έχουν δείξει ότι ο επιπολασμός τους στους ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας κυμαίνεται από 50% ως 60% και αυξάνεται με την ηλικία. Μία πρόσφατη μετανάλυση έδειξε ότι οι ηλικιωμένοι με υποκειμενικά νοητικά προβλήματα αλλά χωρίς αντικειμενικά ελλείμματα, έχουν διπλάσια πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια από τους ηλικιωμένους που δεν αναφέρουν προβλήματα με τη μνήμη τους. Η διερεύνησή τους λοιπόν μπορεί να μας προσφέρει σημαντικές πληροφορίες, ιδιαίτερα σε άτομα με απουσία αντικειμενικής νοητικής έκπτωσης. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η λειτουργικότητα είναι ένας ακόμα τομέας που εκπίπτει στην άνοια. Οι ασθενείς στην αρχή αντιμετωπίζουν προβλήματα στην εκτέλεση σύνθετων, καθημερινών δραστηριοτήτων που απαιτούν πολύπλοκη νευροφυσιολογική οργάνωση και απαρτίωση. Για το λόγο αυτό, δυσκολίες στην εκτέλεση αυτών των σύνθετων δραστηριοτήτων είναι πιθανό να μπορούν να ανιχνεύσουν αλλαγές στην νοητική λειτουργία στα πολύ πρώιμα στάδια έναρξης της νοητικής έκπτωσης, ενδεχομένως πριν ακόμα αυτές οι αλλαγές μπορούν να αποτυπωθούν στις αντικειμενικές νευροψυχολογικές δοκιμασίες. Όσον αφορά στο κινητικό κομμάτι, πολλές πρόσφατες μελέτες έχουν εστιάσει το ενδιαφέρον τους στη διερεύνηση της κινητικής επίδοσης ως προγνωστικό παράγοντα μελλοντικής νοητικής έκπτωσης. Πιο συγκεκριμένα μελετούν κυρίως την ταχύτητα βάδισης η οποία έχει συσχετιστεί με περιοχές του εγκεφάλου όπως ο ιππόκαμπος που τυπικά προσβάλλονται στη νόσο Alzheimer. Όλες αυτές οι μελέτες χρησιμοποιούν μόνο αντικειμενικές μετρήσεις για την εκτίμηση της κινητικής έκπτωσης. Πριν όμως η έκπτωση αυτή αποτυπωθεί σε αντικειμενικές δοκιμασίες, τα άτομα μπορεί να βιώνουν κάποιες ήπιες δυσκολίες στη κινητικότητά τους, κάτι το οποίο εμείς περιγράφουμε ως υποκειμενικές κινητικές αιτιάσεις.