Ο διάλογος της αρχαίας τραγωδίας με τα σύγχρονα ποιητικά είδη: η οικογένεια των Ατρειδών στη νεοελληνική ποίηση

Abstract

This doctoral dissertation examines the intertextual dialogue of ancient tragedy with contemporary poetic genres, focusing on the family of the Atreides in modern Greek poetry. Initially, through the introduction, the research approach was highlighted using tools from comparative literature and reception theory. The first part includes the classification of the poems along synchronic axes, while each tragic hero has their own chapter, beginning with a brief presentation of their appearances in antiquity and ancient tragedies, providing a guide for later adaptations. The analysis of the poetic corpus of the twentieth and twenty-first centuries revealed that the Atreides sometimes retain their ancient persona and sometimes transform creatively, enhancing diverse identities in the contemporary poetic space. The second part investigates the dialogical relationship between modern and ancient poets and the correspondence of poetic genres with specific adaptations of the heroes, confirming the close correlation between form and content. The study concludes that the form of the poems determines the way the heroes are presented, while the Atreides, as everyday people, offer catharsis to the reader. The included index serves as a practical tool for locating and analyzing all related works, opening prospects for future research in the field of the timeless influence of ancient tragedy on contemporary poetry.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τον διακειμενικό διάλογο της αρχαίας τραγωδίας με τα σύγχρονα ποιητικά είδη, εστιάζοντας στην οικογένεια των Ατρειδών στη νεοελληνική ποίηση. Αρχικά, μέσω της εισαγωγής αναδείχθηκε η προσέγγιση της έρευνας με εργαλεία συγκριτικής γραμματολογίας και θεωρίας της πρόσληψης. Το πρώτο μέρος περιλαμβάνει την κατάταξη των ποιημάτων σε συγχρονικούς άξονες, ενώ κάθε τραγικός ήρωας διαθέτει το δικό του κεφάλαιο, ξεκινώντας με σύντομη παρουσίαση των εμφανίσεών του στην αρχαιότητα και στις αρχαίες τραγωδίες, παρέχοντας οδηγό για τις νεότερες μεταγραφές. Η ανάλυση του ποιητικού corpus του εικοστού και εικοστού πρώτου αιώνα ανέδειξε ότι οι Ατρείδες άλλοτε διατηρούν το αρχαίο προσωπείο και άλλοτε μετασχηματίζονται δημιουργικά, ενισχύοντας ποικίλες ταυτότητες στον σύγχρονο ποιητικό χώρο. Στο δεύτερο μέρος διερευνάται η διαλογική σχέση των νεότερων με τους αρχαίους ποιητές και η αντιστοίχιση των ποιητικών ειδών με συγκεκριμένες μεταγραφές των ηρώων, επιβεβαιώνοντας τη στενή αντιστοιχία μορφής και περιεχομένου. Η μελέτη καταλήγει ότι η μορφή των ποιημάτων καθορίζει τον τρόπο ανάδειξης των ηρώων, ενώ οι Ατρείδες, ως καθημερινοί άνθρωποι, προσφέρουν κάθαρση στον αναγνώστη. Το ευρετήριο που παρατίθεται αποτελεί πρακτικό εργαλείο για τον εντοπισμό και την ανάλυση όλων των σχετικών έργων, ανοίγοντας προοπτικές για μελλοντική έρευνα στο πεδίο της διαχρονικής επίδρασης της αρχαίας τραγωδίας στη σύγχρονη ποίηση.