Διαχρονική μελέτη των γεωμετρικών και γεωγραφικών χαρακτηριστικών των προσφυγικών οικισμών του νομού Θεσσαλονίκης με χρήση φωτογραμμετρικών και χαρτογραφικών μεθόδων και στόχο τη χωρική τους τεκμηρίωση και ταξινόμηση

Abstract

The analysis of urbanisation process, urban operations, forms and factors, development of network of new settlements that were created in the beginning of 20th century in Thessaloniki with the arrival of refugees, was the starting point for this PhD thesis. The application, on the one hand, of tools and methods, provided by Photogrammetry and Cartography, and also such techniques as Geographic Information Systems, and the existence and the accessibility, on the other hand, in historical data as maps, aerial photos, topographic diagrams, statistical data, contributed decisively in the diachronic study and examination of geographic space determined by Thessaloniki’s refugee settlements. The analysis, the comparison, the superimposition and the composition of these data represented the basis of the documentation study that focused mainly on the following main axes: 1. Detection of settlements and regions of origin. 2. Multi-temporal follow-up of territorial changes using historical charts, diagrams and photomaps that describe the area of interest. 3. Processing and integration of all cartographic and photogrammetric products in a completed recording and management system. 4. Use of the recording system for the study of all parameters that influenced the organisation and the structure of refugee settlements (choice criteria and arrangement of settlements, general character of urban tissue, urban development, human activities) and also for the geographic and land-planning typology and classification of settlements (listing of differences and resemblances, explanatory comparisons of data and analysis of settlements). While defining the context of the study of Thessaloniki’s refugee settlements, apart from the thematic information extraction regarding the urban tissue and all the systems that is consisted of through visual interpretation of images and maps, raster data analysis methods have been applied in black and white aerial photomaps. Methods such as classification with wide application in multispectral satellite data were used in order to extract information automatically using black and white aerial photomaps. Statistical indices were also used in pairs of digital black and white aerial images of these settlements in order to point out the amount of changes and their possible systematic nature. The analysis of demographic, economic, environmental, technical and other features followed finally, as ex. for the households, the buildings etc, which allowed the understanding the way they were shaped and developed, as well as all the factors that contributed decisively to their evolution. The analysis of the socio-economic structures of settlements and their classification and categorisation in groups with common or homogeneous features has been made through multivariate statistical methods.

Η ανάλυση της διαδικασίας αστικοποίησης, των αστικών λειτουργιών, μορφών και παραγόντων ανάπτυξης του δικτύου των οικισμών που δημιουργήθηκαν στις αρχές του 20ου αιώνα στη Θεσσαλονίκη με την άφιξη των προσφύγων αποτέλεσε την αφετηρία της διατριβής αυτής. Η εφαρμογή, αφενός, των εργαλείων και των μεθόδων, οι οποίες παρέχονται από την Φωτογραμμετρία και τη Χαρτογραφία, και από τεχνικές όπως αυτή των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών, και αφετέρου η ύπαρξη και διαθεσιμότητα διαχρονικών δεδομένων όπως χάρτες, αεροφωτογραφίες, τοπογραφικά διαγράμματα, στατιστικά στοιχεία, συνεισέφεραν αποφασιστικά στην διαχρονική μελέτη και έρευνα του γεωγραφικού χώρου που ορίζεται από τους προσφυγικούς οικισμούς της Θεσσαλονίκης. Η ανάλυση, η σύγκριση, η υπέρθεση και η σύνθεση των παραπάνω δεδομένων αποτέλεσε την βάση της μελέτης τεκμηρίωσης των οικισμών, η οποία επικεντρώθηκε κυρίως σε τέσσερις άξονες: 1. Εντοπισμός των οικισμών εγκατάστασης και των περιοχών προέλευσης. 2. Διαχρονική παρακολούθηση των χωρικών μεταβολών με την χρήση χαρτών, διαγραμμάτων και ορθοφωτοχαρτών που περιγράφουν την περιοχή ενδιαφέροντος. 3. Επεξεργασία και ενσωμάτωση όλων των χαρτογραφικών και φωτογραμμετρικών προϊόντων σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα καταγραφής και διαχείρισης. 4. Χρήση του συστήματος καταγραφής για την μελέτη παραμέτρων που επηρέασαν την οργάνωση και την δομή των προσφυγικών οικισμών (κατηγοριοποίηση των οικισμών, γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά, γενικός χαρακτήρας του αστικού ιστού, αστική ανάπτυξη, ανθρώπινες δραστηριότητες) καθώς επίσης και τη γεωγραφική και χωροταξική τυπολόγηση και ταξινόμηση των οικισμών (καταγραφή των ομοιοτήτων και των διαφορών, συγκριτική μελέτη των δεδομένων και ανάλυση των οικισμών). Στο πλαίσιο της μελέτης των προσφυγικών οικισμών της Θεσσαλονίκης, εκτός από την εξαγωγή θεματικής πληροφορίας για τον οικιστικό ιστό και των συστημάτων που τον συνθέτουν μέσα από την οπτική ερμηνεία εικόνων και χαρτών, έγινε η εφαρμογή μεθόδων ανάλυσης ψηφιδωτών δεδομένων σε ασπρόμαυρες αεροφωτογραφίες. Μέθοδοι όπως αυτή της ταξινόμησης με ευρεία εφαρμογή σε πολυφασματικά τηλεπισκοπικά δεδομένα χρησιμοποιήθηκαν με στόχο την αυτόματη εξαγωγή πληροφοριών από ασπρόμαυρες αεροφωτογραφίες. Εφαρμόστηκαν επίσης στατιστικοί δείκτες σε ζεύγη διαχρονικών ψηφιοποιημένων ασπρόμαυρων αεροφωτογραφιών των οικισμών με στόχο τον εντοπισμό και ανάλυση των μεταβολών και της πιθανής συστηματικής φύσης των μεταβολών τους. Έγινε τέλος η ανάλυση δημογραφικών, οικονομικών, περιβαλλοντολογικών, τεχνικών και άλλων στοιχείων, όπως π.χ. για τα νοικοκυριά, τα κτίρια κ.α., η οποία επέτρεψε τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο διαμορφώθηκαν και αναπτύχθηκαν, καθώς και των παραγόντων που συνέβαλλαν αποφασιστικά στην εξέλιξη τους. Η ανάλυση των κοινωνικοοικονομικών δομών των οικισμών και η ταξινόμηση τους σε ομάδες με κοινά χαρακτηριστικά έγινε με την βοήθεια τεχνικών πολυμεταβλητής στατιστικής ανάλυσης που αποσκοπούν στην ταξινόμηση δεδομένων και κατηγοριοποίηση σε ομάδες με ομοιογενή χαρακτηριστικά.