«Η γυναικεία μανία» στην αρχαία ελληνική τραγική σκέψη

Abstract

The purpose of this dissertation is to explore and present those women who are under the influence of some kind of mania within the texts of ancient Greek tragic thought. Our aim is to contribute to the enrichment of the bibliographical gap that characterizes the discipline of philology regarding the exclusive treatment of mad tragic women. The Ph.D. thesis is structured into two main chapters: the first includes the poets' references to the “female mania” into their extant tragedies, while the second into their fragmentarily preserved tragedies. In particular, the first chapter is divided into three subchapters as follows: (1.1.) Women who are mad, (1.2.) Women who are not mad and (1.3.) The case of Helen. The first subchapter is divided into the following four sections: [A.] “Divine mania”: mania as a means of punishment, where we jointly examine the cases of Agave, Io, Cassandra and Phaedra, [B.] “Divine mania”: mania as a means of blessedness, where we study those women for whom mania functions as a blessing, [C.] Other female tragic (choral or not) groups and their association with mania and [D.] “Pathological mania”: mania as a result of extreme passions, with Clytemestra being an indicative example. The second subchapter refers to female women who are connected with the “social construction” of mania (otherwise: “social mania”), which is clearly reflected in the Euripidean Alcestis. The last subchapter refers to the peculiar relationship between Helen and mania. The second chapter is organized into four subsections. Specifically, we analyze: (A) women who ‘star’ only in fragments, (B) women who appear both in extant and in fragmentarily preserved tragedies, (C) women who appear only in fragmentarily preserved tragedies and (D) the Lyssa. The dissertation concludes with our effort to summarize the most important research findings of the topic under discussion.

Η ανά χείρας διδακτορική διατριβή συνιστά μία εξέταση και παρουσίαση εκείνων των θήλεων όντων που σκιαγραφούνται ως εμφορούμενων από κάποια μορφή «μανίας» εντός της αρχαίας ελληνικής τραγικής σκέψης. Σκοπός μας είναι να συμβάλουμε στη θεραπεία του βιβλιογραφικού ελλείμματος που παρουσιάζει η επιστήμη της φιλολογίας ως προς την πραγμάτευση αποκλειστικά γυναικείων μαινομένων τραγικών χαρακτήρων. Η εργασία δομείται σε δύο βασικά κεφάλαια, εκ των οποίων το πρώτο περιλαμβάνει τις αναφορές των τραγωδών στη «γυναικεία μανία» στις ακέραιες τραγωδίες τους, ενώ το δεύτερο στα σπαραγματικώς σωζόμενα έργα τους. Ειδικότερα, το πρώτο κεφάλαιο χωρίζεται σε τρία υποκεφάλαια ως εξής: (1.1.) Γυναίκες που μαίνονται, (1.2.) Γυναίκες που δεν μαίνονται και (1.3.) Η περίπτωση της Ελένης. Το πρώτο υποκεφάλαιο διαιρείται στις ακόλουθες τέσσερις κομβικές ενότητες: [Α.] Η «θεϊκή μανία»: η «μανία» ως μέσο τιμωρίας, όπου συν-εξετάζουμε τις περιπτώσεις της Αγαύης, της Ιούς, της Κασσάνδρας και της Φαίδρας, [Β.] Η «θεϊκή μανία»: η «μανία» ως μέσο ολβιότητας, όπου πραγματευόμαστε εκείνες τις γυναίκες για τις οποίες η «μανία» λειτουργεί ως ευλογία, [Γ.] Λοιποί γυναικείοι τραγικοί (χορικοί ή μη) όμιλοι και η σχέση τους με τη «μανία» και [Δ.] Η «παθολογική μανία»: η «μανία» ως αποτέλεσμα ακραίων «παθῶν», με ενδεικτικό παράδειγμα την Κλυταιμήστρα. Το δεύτερο υποκεφάλαιο αναφέρεται σε θήλεα τραγικά πρόσωπα που σχετίζονται με την «κοινωνική κατασκευή» της «μανίας» (αλλοτρόπως: «κοινωνική μανία»), η οποία κατοπτρίζεται εναργώς στην ευριπίδεια Άλκηστη. Το τελευταίο υποκεφάλαιο αφορά την πραγμάτευση της ιδιάζουσας σχέσης που παρουσιάζει η (ωραία) Ελένη με τη «μανία». Το δεύτερο κεφάλαιο οργανώνεται σε τέσσερις ενότητες. Αναλυτικότερα, επεξεργαζόμαστε: (Α) γυναίκες που ‘πρωταγωνιστούν’ μόνο στα αποσπάσματα, (Β) γυναίκες που εμφανίζονται τόσο στις ακέραιες τραγωδίες, όσο και στις θραυσματικώς σωζόμενες τραγωδίες, (Γ) γυναίκες που εμφανίζονται μόνο στα αποσπάσματα και (Δ) τη Λύσσα. Η διδακτορική διατριβή ολοκληρώνεται με τη συναγωγή Συμπερασμάτων, όπου επιχειρούμε την ανακεφαλαίωση των πιο κρίσιμων διαπιστώσεων αναφορικά με το μελετώμενο θέμα.