Φυσικές επιστήμες για την εκπαίδευση του πολίτη: καλλιέργεια αιμοδοτικών στάσεων, αξιών και κοινωνικο-ηθικής ευαισθησίας

Abstract

This thesis focuses on the development of blood donating values, attitudes and socio-ethical awareness in the context of science for citizenship. Blood transfusion and its derivatives save millions of lives every year. The donated blood is a valuable tool of treating disease and saving lives. Although globally the need for blood is vital, there is a significant difference in supply levels. Greece, compared to other European countries, shows significantly low numbers of voluntary activity. In this research, a review in bibliography has initially been carried out in order to record the ways that young future citizens could develop life values in the context of science education. While a study on Greek and European legislation and the social and educational policies regarding blood donating attitudes followed in the prism of volunteer ethics. Having as a starting point the strategies used by states to encourage citizens to volunteer to donate blood and marrow, activities for the classroom have been designed, developed and applied in primary education. The aim of the developed activities has been to help primary school students to develop blood and marrow donating attitudes. Research focused on the level that students are involved, engaged and act in problematic situations that concern the life of a fellow citizen in the context of role-playing activities that aim to the blood or marrow donations. Students’ proposals and initiatives for designing blood and marrow donation campaigns have been recorded and analyzed.Research results bring forward the effectiveness of educational attempts to develop young future citizens’ awareness as well as blood and marrow donating values and attitudes. Data from the analysis of students’ activities, projects and questionnaires show that students’ knowledge about blood, marrow, blood and marrow donation has increased significantly, while blood and marrow donating attitudes were highly reflected in students’ campaigns targeting to attract and inform blood and bone marrow donors.

Η διδακτορική αυτή διατριβή εστιάζει στην καλλιέργεια αιμοδοτικών στάσεων, αξιών και κοινωνικο-ηθικής ευαισθησίας στο πλαίσιο της διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών για την εκπαίδευση του πολίτη. Η μετάγγιση αίματος και παραγώγων σώζουν εκατομμύρια ζωές κάθε χρόνο. Το αίμα που λαμβάνεται από τους αιμοδότες συνθέτει ένα πολύτιμο μέσο θεραπείας και διατήρησης της ζωής. Παρά το γεγονός ότι παγκοσμίως, η ανάγκη για αίμα είναι καθολική, υπάρχει σημαντική διαφορά στα επίπεδα προσφοράς και η Ελλάδα ειδικότερα παρουσιάζει εξαιρετικά χαμηλά νούμερα σε ότι αφορά την εθελοντική δραστηριότητα συγκριτικά με τα υπόλοιπα Ευρωπαϊκά κράτη. Στη έρευνα αυτή, αρχικά πραγματοποιήθηκε μια εις βάθος βιβλιογραφική ανασκόπηση προκειμένου να διερευνηθεί πώς καθοδηγείται και διαμορφώνεται η δημιουργία αξιών στον ανήλικο πολίτη στα πλαίσια της βασικής του εκπαίδευσης μέσω της διδασκαλίας των Φυσικών επιστημών. Στη συνέχεια μελετήθηκε η Ελληνική και η διεθνής νομοθεσία και οι στρατηγικές κοινωνικής και εκπαιδευτικής πολιτικής που αναπτύχθηκαν γύρω από τις αιμοδοτικές στάσεις σε διεθνές επίπεδο και εκφράζονται τόσο στην Ευρωπαϊκή όσο και στην Ελληνική νομοθεσία. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη μελέτη της εθελοντικής ηθικής και των βασικών θεωριών που την αφορούν. Με αφετηρία τη μελέτη της βιβλιογραφίας σχετικά με την κρατική μέριμνα διεθνώς για την προαγωγή προγραμμάτων ενθάρρυνσης και παρότρυνσης αιμοδοτών και δοτών μυελού των οστών, σχεδιάστηκαν, αναπτύχθηκαν και εφαρμόστηκαν δραστηριότητες για τη σχολική τάξη που καλλιεργούν αιμοδοτικές και μυελοδοτικές στάσεις σε μαθητές και μαθήτριες του Δημοτικού Σχολείου. Διερευνήθηκε ο βαθμός στον οποίο μαθητές και μαθήτριες αντιδρούν και δραστηριοποιούνται σε προβληματικές καταστάσεις που αφορούν τη ζωή και την υγεία ενός συνανθρώπου τους στο πλαίσιο βιωματικών παιχνιδιών ρόλων που εστιάζουν στην ανεύρεση δότη αίματος ή μυελού των οστών. Οι προτάσεις που διατυπώνουν και οι πρωτοβουλίες που αναπτύσσουν στο πλαίσιο του σχεδιασμού από τους μαθητές και τις μαθήτριες εκστρατείας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού καταγράφηκαν και αναλύθηκαν. Τα δεδομένα της έρευνας αυτής αποτελούν δείκτη της αποτελεσματικότητας εκπαιδευτικών προσπαθειών για την ευαισθητοποίηση των ανήλικων πολιτών σε ζητήματα αιμοδοσίας και δωρεάς μυελού των οστών, καλλιεργώντας αιμοδοτικές στάσεις και αξίες. Τα δεδομένα από την ανάλυση των δραστηριοτήτων, των κατασκευών και των ερωτηματολογίων έδειξαν ότι οι γνώσεις των μαθητών και των μαθητριών γύρω από το αίμα και τα παράγωγά του και για την αιμοδοσία και την μυελοδοσία βελτιώθηκαν σημαντικά και έγιναν πιο εξειδικευμένες, ενώ πρόβαλαν αιμοδοτικές στάσεις και αξίες στα παιχνίδια ρόλων που συμμετείχαν και στις εκστρατείες ενημέρωσης που σχεδίασαν.