Οικονομική ανάπτυξη, ενεργειακή κατανάλωση και περιβαλλοντική πολιτική: εμπειρικές μελέτες στο πλαίσιο βιώσιμης ενεργειακής μετάβασης της Ελλάδας

Abstract

This doctoral dissertation focuses on studying the energy sector in Greece through the lens of economic analysis, employing empirical applications and advanced statistical tools. It emphasizes examining the relationship between energy consumption, economic growth, and environmental sustainability. Through econometric analyses and empirical data, the study explores how the use of renewable and non-renewable energy sources impacts economic activity and CO₂ emissions, highlighting issues of energy sustainability and environmental effects. A key aspect of the analysis addresses the dependency of the Greek economy on fossil fuels, which are associated with high CO₂ emissions. The study aims to understand the causal relationship among these variables by providing documented insights into how economic growth is linked with energy consumption and environmental degradation. The results indicate that increased economic activity leads to greater energy demand and, consequently, higher CO₂ emissions, especially when energy is sourced from non-renewable sources. To support Greece's energy transition capabilities, the dissertation offers a systematic literature review, focusing on the importance of renewable energy sources. European Union policies encourage emission reductions by increasing energy efficiency and utilizing renewable resources. A significant finding of the study is that while renewable sources contribute to emission reductions, the implementation of energy transition is slow, requiring substantial investments and support from both the Greek government and international bodies. The dissertation also analyzes the Greek energy market, detailing historical and regulatory developments while addressing the issue of energy poverty. High energy prices burden a considerable portion of the population, and transitioning to cleaner energy sources presents a challenge for ensuring social equity, reducing social inequalities. The analysis underscores the need for measures to ensure that the green transition does not disproportionately impact vulnerable social groups, suggesting policies that combine energy efficiency with reduced household energy costs. Using data from 2000 to 2020, this thesis explores the possible existence of a Granger causal relationship, highlighting the link between fossil fuel consumption and increased CO₂ emissions. The analysis of international oil prices and the corresponding Greek market illustrates the impact of global fluctuations on domestic energy costs, through the "Rockets and Feathers" phenomenon. This phenomenon describes the faster rise in domestic energy prices when international prices increase, while decreases are slower during periods of falling international prices. The study emphasizes the importance of this asymmetry, stressing the need for more effective pricing strategies in the Greek energy market. The dissertation concludes that, despite progress in the energy sector, Greece needs to intensify its efforts to meet climate goals. Through the recommendations developed in the study and the empirical applications presented, the research seeks to contribute to shaping Greece's energy strategy, which will combine economic growth with environmental sustainability.

Η διδακτορική διατριβή επικεντρώνεται στη μελέτη του ενεργειακού τομέα στην Ελλάδα υπό το πρίσμα της οικονομικής ανάλυσης, μέσω εμπειρικών εφαρμογών και στατιστικών εργαλείων. Δόθηκε μεγάλη έμφαση στη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ κατανάλωσης ενέργειας, οικονομικής ανάπτυξης και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Μέσα από οικονομετρικές αναλύσεις και εμπειρικά δεδομένα, η μελέτη διερευνά πώς η χρήση ανανεώσιμων και μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας επηρεάζει την οικονομική δραστηριότητα και τις εκπομπές CO₂, θέτοντας στο επίκεντρο τα ζητήματα ενεργειακής βιωσιμότητας και περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Ένα βασικό σημείο της ανάλυσης αφορά την εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία συνδέονται με υψηλές εκπομπές CO₂. Στόχος της μελέτης είναι να κατανοηθεί η αιτιώδης σχέση μεταξύ των μεταβλητών αυτών, ώστε να παρασχεθούν τεκμηριωμένα δεδομένα για το πώς η οικονομική ανάπτυξη συνδέεται με την ενεργειακή κατανάλωση και την περιβαλλοντική επιβάρυνση. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας οδηγεί σε μεγαλύτερη ζήτηση ενέργειας και, κατά συνέπεια, σε αυξημένες εκπομπές CO₂, ιδιαίτερα όταν η ενέργεια προέρχεται από μη ανανεώσιμες πηγές. Με σκοπό την ενίσχυση των δυνατοτήτων της Ελλάδας για ενεργειακή μετάβαση, η διατριβή προσφέρει μια συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση, εστιάζοντας στη σημασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Οι πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενθαρρύνουν τη μείωση των εκπομπών μέσω της αύξησης της ενεργειακής αποδοτικότητας και της αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών. Σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι η διαπίστωση ότι, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών, η υλοποίηση της ενεργειακής μετάβασης είναι αργή. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι θα χρειαστούν ακόμη περισσότερες επενδύσεις και υποστήριξη τόσο σε κυβερνητικό επίπεδο όσο και από διεθνείς φορείς και ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Η διατριβή, επιπλέον, αναλύει την ελληνική ενεργειακή αγορά, καταγράφοντας ιστορικές και ρυθμιστικές εξελίξεις, ενώ εξετάζει το ζήτημα της ενεργειακής φτώχειας. Οι υψηλές τιμές ενέργειας επιβαρύνουν σημαντικό τμήμα του πληθυσμού, και η μετάβαση σε καθαρότερες πηγές ενέργειας αποτελεί πρόκληση για την εξασφάλιση κοινωνικής δικαιοσύνης, μειώνοντας τις κοινωνικές ανισότητες. Η ανάλυση υπογραμμίζει την ανάγκη για μέτρα που θα διασφαλίζουν ότι η πράσινη μετάβαση δεν θα επιβαρύνει τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ενώ προτείνει πολιτικές που συνδυάζουν την ενεργειακή αποδοτικότητα με τη μείωση του κόστους ενέργειας για τα νοικοκυριά. Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το 2000 έως το 2020, η παρούσα διατριβή διερευνά την πιθανή ύπαρξη αιτιώδους σχέσης κατά Granger, αναδεικνύοντας τη σύνδεση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων με την αύξηση των εκπομπών CO₂. Η ανάλυση των διεθνών τιμών πετρελαίου και της αντίστοιχης ελληνικής αγοράς καταδεικνύει τις επιπτώσεις των διεθνών διακυμάνσεων στο εγχώριο ενεργειακό κόστος, μέσα από το φαινόμενο "Rockets and Feathers". Το φαινόμενο αυτό περιγράφει την ταχύτερη άνοδο των εγχώριων τιμών ενέργειας όταν οι διεθνείς τιμές αυξάνονται, ενώ οι μειώσεις είναι πιο αργές σε περιόδους πτώσης των διεθνών τιμών. Η παρούσα διατριβή αναδεικνύει τη σημασία της ασυμμετρίας αυτής, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για αποτελεσματικότερες στρατηγικές τιμολόγησης στην ελληνική αγορά ενέργειας. Καταλήγει ότι, παρά τις προόδους στον ενεργειακό τομέα, η Ελλάδα χρειάζεται να εντείνει τις προσπάθειές της για την επίτευξη των κλιματικών στόχων. Μέσω των προτάσεων που αναπτύσσονται στη μελέτη και των αποτελεσμάτων εμπειρικών εφαρμογών που παρουσιάζονται, η έρευνα επιδιώκει να συμβάλει στη διαμόρφωση της ενεργειακής στρατηγικής για την Ελλάδα, η οποία θα συνδυάζει την οικονομική ανάπτυξη με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.