Παράγοντες στρες, ακαδημαϊκής επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) σε φοιτητές και στρατηγικές διαχείρισης

Abstract

Given the international increase in academic stress among university students the present study intended to examine which are the most prevalent sources of stress among university Greek students during their studies, the style of coping strategies they use to overcome these stressors and the potential levels of academic burnout. In addition, the present study tried to examine the correlation between stress, coping strategies, burnout and variables such as gender, school, year of study and academic performance. 2.008 university students from different Schools and Greek Universities participated in the study. The Students Stress Survey (SSS) questionnaire, the Maslach Burnout Inventory Student Survey (MBI – SS) and the Student Coping Instrument (SCOPE) were used for data collection. 40 items including potential Personal, Academic and Environmental sources of stress were examined. The most frequently reported sources were: «increased class workload», «new responsibilities», «lower grade than anticipated», «search for graduate school/job», «financial difficulties». Significant gender differences existed among a lot of stressors with women receiving higher scores than males. Results indicated that senior students had higher scores of stress than freshmen. Students from Schools of Natural Sciences reported higher levels of stress and burnout, while students from Schools of Humanities, Social and Law Sciences seemed to cope better academic stressors. Students with good or very good academic performance seemed to be more stressed than students with excellent academic performance.The findings highlight the need for further study of stress and burnout in university students. Significant information coming from the results of these studies could be used by university administrators and university teachers in order to identify the possible sources of stress among university students in Greece and apply effective intervention and support programs to reduce students’ academic stress and burnout.

Ο πληθυσμός των φοιτητών έχει αναδειχθεί από πολλούς ερευνητές ως ομάδα «υψηλού κινδύνου» για την εκδήλωση συμπτωμάτων στρες και εξουθένωσης κατά την διάρκεια των σπουδών τους. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να διερευνήσει πιθανούς παράγοντες που προκαλούν στρες στους Έλληνες φοιτητές κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, να εξετάσει τις στρατηγικές διαχείρισης που χρησιμοποιούν προκειμένου να ανταπεξέλθουν στις στρεσογόνες καταστάσεις που βιώνουν και να καταγράψει τα επίπεδα ακαδημαϊκής εξουθένωσης. Επίσης, στόχος της έρευνας ήταν να καταγράψει πιθανή επίδραση δημογραφικών χαρακτηριστικών, όπως φύλο, σχολή φοίτησης, έτος σπουδών στην ακαδημαϊκή επίδοση και στα επίπεδα στρες και εξουθένωσης των φοιτητών. 2.008 φοιτητές διαφορετικών Σχολών και Ελληνικών Πανεπιστημίων συμμετείχαν στην έρευνα. Ως εργαλείο συλλογής δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν: το Ερωτηματολόγιο Στρες για Φοιτητές (Students Stress Survey questionnaire), το Ερωτηματολόγιο Επαγγελματικής Εξουθένωσης για Φοιτητές (Maslach Burnout Inventory Student Survey), το Ερωτηματολόγιο Διαχείρισης Στρες για Φοιτητές (Student Coping Instrument), καθώς και ερωτηματολόγιο δημογραφικών στοιχείων.40 πιθανοί Διαπροσωπικοί, Ενδοατομικοί, Ακαδημαϊκοί & Περιβαλλοντικοί Παράγοντες Στρες μελετήθηκαν. Οι πιο συχνά αναφερόμενοι παράγοντες στρες ήταν: «αυξημένος φόρτος μελέτης – εργασιών», «ανάληψη καινούργιων ευθυνών – υποχρεώσεων», «μικρότεροι βαθμοί από τους αναμενόμενους», «αναζήτηση για μεταπτυχιακές σπουδές / αναζήτηση εργασίας, «οικονομικές δυσκολίες». Στατιστικά σημαντική διαφορά υπήρχε μεταξύ ανδρών και γυναικών με τις γυναίκες να εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα στρες. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι τελειόφοιτοι φοιτητές βιώνουν υψηλότερα επίπεδα στρες σε σχέση με τους πρωτοετείς φοιτητές. Καταγράφηκαν επίσης στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ φοιτητών διαφορετικών Σχολών, με τους φοιτητές Θετικών Επιστημών να βιώνουν υψηλότερα επίπεδα στρες και εξουθένωσης, σε αντίθεση με τους φοιτητές Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών και Νομικών Επιστημών που φαίνεται να διαχειρίζονται καλύτερα τις στρεσογόνες καταστάσεις που βιώνουν κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Η ακαδημαϊκή επίδοση των φοιτητών φαίνεται να σχετίζεται με το στρες και συγκεκριμένα οι φοιτητές με χαμηλότερη ακαδημαϊκή επίδοση φαίνεται να βιώνουν περισσότερο στρες συγκριτικά με φοιτητές που έχουν υψηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις.Τα ευρήματα της έρευνας τονίζουν την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση φαινομένων ακαδημαϊκού στρες και εξουθένωσης σε φοιτητές. Σημαντικές πληροφορίες που πιθανώς θα προκύψουν από τα αποτελέσματα τέτοιων ερευνών θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τις διοικήσεις των Πανεπιστημίων καθώς και το διδακτικό προσωπικό, προκειμένου να εφαρμοστούν προγράμματα συμβουλευτικής φοιτητών με σκοπό την αποτελεσματική αντιμετώπιση φαινομένων στρες και εξουθένωσης σε φοιτητές Ελληνικών Πανεπιστημίων.