Protention in Husserl's phenomenology

Abstract

The present doctoral dissertation intends to examine the particular role and function of protention within the scope of Edmund Husserl’s phenomenology of time. We initially discuss Husserl’s broader theory of time-consciousness and attempt to clarify the methodological steps by means of which one gains phenomenological access to the deepest level of primal awareness of time. We then examine the fundamental dimension of retentional consciousness, i.e., of our primal awareness of the past. By pointing out its essential features as well as the issues raised in its phenomenological analysis, our investigation of protention attains its general orientation. We trace Husserl’s shift from his early texts on time-consciousness up to his mature texts by going through the various time-diagrams he used to depict and describe time-consciousness. Moving on to the analysis of protentional consciousness, we discuss certain fundamental concepts of Husserl’s phenomenology of time, such as “double intentionality,” “protentional modification,” “general” and “particular fulfillment,” “clarifying” and “confirming making-intuitive” (Veranschaulichung). Furthermore, we critically examine different interpretations of protention offered by eminent contemporary Husserl-scholars. Particular emphasis is given in highlighting the “material” or “content” aspect of protention and its fundamental intertwinement with other passive dimensions of our conscious life. The main contribution of the dissertation consists in the paradigmatic analysis of this intertwinement, showing that Husserl’s analyses of protention are not just “formal” or “formalistic” descriptions since they do take into account the richness of our experiential life.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ως στόχο να εξετάσει τον ιδιαίτερο ρόλο και τη λειτουργία της προκράτησης (Protention) στο πλαίσιο της φαινομενολογίας του χρόνου του Edmund Husserl. Αρχικά παρουσιάζεται η γενικότερη θεωρία του Husserl περί χρονικής συνείδησης, ενώ παράλληλα αποσαφηνίζονται τα μεθοδολογικά βήματα μέσω των οποίων επιτυγχάνεται η φαινομενολογική πρόσβαση στο επίπεδο της πρωταρχικής συνείδησης του χρόνου. Στη συνέχεια εξετάζεται η θεμελιώδης διάσταση της ανακράτησης (Retention), δηλαδή της πρωταρχικής συνείδησης του παρελθόντος. Η ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων της, όπως και των ζητημάτων που εγείρονται κατά τη φαινομενολογική ανάλυσή της, προσανατολίζει τη διερεύνηση της προκράτησης. Η επισκόπηση των σχημάτων που χρησιμοποίησε ο Husserl για την περιγραφή της συνείδησης του χρόνου αποτελεί τον βασικό άξονα, με βάση τον οποίο ανιχνεύονται οι διαφοροποιήσεις του από τα πρώιμα κείμενά του περί χρόνου μέχρι τα χειρόγραφα της όψιμης περιόδου της σκέψης του. Περνώντας στην ανάλυση της προκρατητικής συνείδησης, αναλύονται βασικές έννοιες της χουσσερλιανής φαινομενολογίας του χρόνου, όπως, για παράδειγμα, οι έννοιες της «διπλής αποβλεπτικότητας», της «προκρατητικής τροποποίησης», της «γενικής» και της «ειδικής πλήρωσης», της «αποσαφηνιστικής» και της «επαληθευτικής εποπτικοποίησης». Παράλληλα, εξετάζονται κριτικά οι διαφορετικές προσεγγίσεις της προκράτησης από σημαντικούς σύγχρονους σχολιαστές του Husserl. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάδειξη της «υλικής» ή «περιεχομενικής» πλευράς της προκράτησης και στη θεμελιώδη συνύφανση της τελευταίας με άλλες παθητικές διαστάσεις της συνείδησης. Η κυριότερη συνεισφορά της διατριβής εντοπίζεται ακριβώς στην περιγραφή αυτής της συνύφανσης, δείχνοντας πως οι αναλύσεις της προκράτησης από τον Husserl δεν αποτελούν απλά «μορφικές» ή «φορμαλιστικές» περιγραφές, αλλά λαμβάνουν υπόψη τον πλούτο της εμπειρικής μας ζωής.