Η ποιμαντική διακονία της εκκλησίας στις ένοπλες δυνάμεις: ο θεσμός των στρατιωτικών ιερέων κατά την καποδιστριακή και οθωνική περίοδο με βάση ανέκδοτο αρχειακό υλικό

Abstract

The doctoral dissertation entitled “The pastoral care of the Greek Orthodox Church in the Armed Forces: The institution of the military chaplains in the Kapodistrian and the Othonian era based on unpublished documents” examines the institution of the military chaplains as the main and the official vehicle of the pastoral care of the church in the armed forces during the early period of the history of the modern Greek national state (1828-1862). There is also a supplementary volume which contains 1055 unpublished documents covering the years 1822-1864. Several sources, especially documents from the Official State Archives and the Historical Archives of the Greek Orthodox Church, the official record of the General Army Staff and also documents of the Official Gazette relevant with our subject were studied. This doctoral dissertation is divided into four parts: The first part is consisted of four chapters, which deal with the structural (juristic) consolidation and the organizational development of the presence of the military chaplains in the army during the Kapodistrian and the Othonian era, their military and financial status and the structural potential fulfilling the pastoral needs of the army from priests, who were not permanent.The second part describes the state - canon law of this institution. In the first part is examined the institution as a subject of reference between the State and the Church, during the Othonian era, when the Holy Synod is officially established with a royal edict, while in the second is under investigation the canon law of the military chaplains.In the third part is given a restructure of the curriculum vitae of the priests, who were activated in the military units and were charged with the duty of the realization of the pastoral care of them. It is divided into seven chapters with information for the chaplains of the Kapodistrian era (23), for permanent chaplains with a military record (23), for priests without a military record, for the chaplains who served in the navy (4) and for those who preserve a free relationship with the armed forces (29). At the end of this part, there is a list with data bases concerning several aspects of their career.The last part is divided into nine chapters and deal with the multilateral ritualistic - mystic - preaching - didactic and pastoral task in the military academies and hospitals. Finally are examined the suitability and the qualifications of the military chaplains, the additional financial benefits (bonuses), the precincts, the means (the sacerdotal vestments, the indispensables for the proper function of the Holy Sacrament and the choristers). The dissertation ends up with relative conclusions.

Η διδακτορική διατριβή με τίτλο «Η ποιμαντική διακονία της Εκκλησίας στις Ένοπλες Δυνάμεις : Ο θεσμός των στρατιωτικών ιερέων κατά την καποδιστριακή και οθωνική περίοδο με βάση ανέκδοτο αρχειακό υλικό» εξετάζει τον θεσμό των στρατιωτικών ιερέων ως τον κύριο και επίσημο φορέα της ποιμαντικής διακονίας της Εκκλησίας στις ένοπλες δυνάμεις κατά τη διάρκεια της πρώιμης περιόδου της ιστορίας του νεώτερου ελληνικού κράτους (1828-1862). Η μελέτη συνοδεύεται από συμπληρωματικό τόμο με τίτλο «Τεκμηριωτικά Έγγραφα», που περιέχει 1055 ανέκδοτα έγγραφα, καλύπτοντα τα έτη 1822-1864, στα οποία στηρίζεται η διατριβή. Το αρχειακό αυτό υλικό αντλήθηκε κυρίως από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και το Ιστορικό Αρχείο της Εκκλησίας της Ελλάδος, ενώ παράλληλα αξιοποιήθηκαν αρχειακά τεκμήρια από το επίσημο στρατιωτικό μητρώο του Γενικού Επιτελείου Στρατού, όπως επίσης και Φύλλα της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως σχετικά με το θέμα. Η διατριβή χωρίζεται σε τέσσερα κύρια μέρη:Το πρώτο μέρος, υποδιαιρούμενο σε τέσσερα κεφάλαια, πραγματεύεται τη θεσμική (νομική) κατοχύρωση και την οργανωτική εξέλιξη της παρουσίας των στρατιωτικών ιερέων στο στράτευμα κατά την καποδιστριακή και οθωνική περίοδο, το υπηρεσιακό και οικονομικό καθεστώς και τη θεσμική και οργανωτική δυνατότητα να εξυπηρετούνται οι ποιμαντικές ανάγκες του στρατεύματος από ιερείς που δεν είχαν μόνιμη σχέση με αυτό.Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται το πολιτειακό - εκκλησιολογικό πλαίσιο του θεσμού. Στο πρώτο τμήμα εξετάζεται ο θεσμός ως ζήτημα σχέσεων Εκκλησίας και Πολιτείας, ιδιαίτερα κατά την οθωνική περίοδο, αφού στις αρχές της έχουμε την δια Βασιλικού Διατάγματος σύσταση της Ιεράς Συνόδου, ενώ στο δεύτερο αναλύεται το εκκλησιολογικό - κανονικό καθεστώς, που διέπει τους στρατιωτικούς ιερείς.Στο τρίτο μέρος επιχειρείται ανασύνθεση των βιογραφικών δεδομένων όλων των γνωστών από τις πηγές κληρικών που, δραστηριοποιούμενοι εντός των δομών του στρατεύματος, είχαν επιφορτιστεί με την ευθύνη υλοποίησης της ποιμαντικής διακονίας σε αυτό. Διαρθρώνεται σε επτά κεφάλαια με πληροφορίες για τους ιερείς της καποδιστριακής περιόδου (23), τους μόνιμους ιερείς με στρατιωτικό μητρώο (25), όσους δεν διέθεταν στρατιωτικό μητρώο (8), όσους διακόνησαν στο ναυτικό ως μόνιμοι (4), εκείνους που διατηρούσαν ελεύθερη σχέση με το στράτευμα (29), ενώ στο τέλος παρατίθενται συγκεντρωτικός πίνακας των υπηρετησάντων στο στράτευμα ιερέων και στατιστικά δεδομένα που αφορούν πτυχές της σταδιοδρομίας τους.Το τέταρτο μέρος δομείται σε εννέα κεφάλαια και πραγματεύεται το πολύπτυχο λατρευτικό – μυστηριακό – κηρυκτικό – διδακτικό, καθώς επίσης και το εν γένει ποιμαντικό έργο στα στρατιωτικά σχολεία (Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων) και νοσοκομείων. Τέλος, εξετάζεται η καταλληλότητα και τα προσόντα των στρατιωτικών ιερέων, οι μετακινήσεις, οι πρόσθετες οικονομικές παροχές/αποζημιώσεις (οδοιπορικά, επιμίσθια), οι χώροι, τα μέσα (άμφια, ιερά σκεύη, αναλώσιμα) και το βοηθητικό προσωπικό (ιεροψάλτες) που είναι απαραίτητα για την επιτέλεση του έργου.Η διατριβή ολοκληρώνεται με την παράθεση των σχετικών συμπερασμάτων.