A willing engagement: the IAEA and the rise of radiation protection in postwar Greece

Abstract

In this dissertation, I examine how the International Atomic Energy Agency (IAEA) used its technical assistance programme to shape the emergence of radiation protection in postwar Greece and, in turn, how Greek actors engaged with, negotiated, and sometimes subtly reworked this agenda. Moving beyond narratives of linear “technology transfer,” I argue that the power of technical assistance lay in the mobility it enabled—of experts, fellows, documents, and images—which created dense transnational networks of dependence, aspiration, and negotiation. Focusing on the period from the mid-1950s to the late 1970s, I situate Greece’s nuclear trajectory within the intertwined contexts of Cold War geopolitics, decolonization, and an internally fragile, security-driven state. I show how the IAEA, building on but also gradually displacing earlier U.S. and UNESCO initiatives, became Greece’s primary nuclear partner, using expert missions, fellowships, and even mobile radioisotope laboratories to embed its radiological protection standards in Greek institutions. At the same time, I trace how Greek scientists, officials, and political actors leveraged this relationship to secure resources, prestige, and a place within what they perceived as the “core” of scientific modernity. Methodologically, I combine extensive research in newly opened IAEA archives and other international and Greek repositories with a substantial body of oral history interviews. By treating radiation protection as a technopolitical field where scientific practice, diplomacy, and domestic power structures intersect, this research contributes to nuclear history, the history of radiation protection, and critical work on science diplomacy and development.

Στην παρούσα διατριβή εξετάζω τον τρόπο με τον οποίο ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) αξιοποίησε το πρόγραμμα τεχνικής βοήθειας για να διαμορφώσει την ανάδυση της ακτινοπροστασίας στη μεταπολεμική Ελλάδα και, αντίστροφα, τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες δρώντες συμμετείχαν σε αυτή τη διαδικασία, τη διαπραγματεύτηκαν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναδιαμόρφωσαν διακριτικά την ατζέντα του Οργανισμού. Υπερβαίνοντας αφηγήσεις που αντιμετωπίζουν τη «μεταφορά τεχνολογίας» ως γραμμική και μονοδιάστατη διαδικασία, υποστηρίζω ότι η ισχύς της τεχνικής βοήθειας έγκειτο στην κινητικότητα που καθιστούσε δυνατή —την κινητικότητα ειδικών, υποτρόφων, εγγράφων και εικόνων— και η οποία δημιούργησε πυκνά διεθνικά δίκτυα εξάρτησης, προσδοκιών και διαπραγμάτευσης. Εστιάζοντας στην περίοδο από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970, εντάσσω την πυρηνική πορεία της Ελλάδας στα αλληλένδετα συμφραζόμενα της γεωπολιτικής του Ψυχρού Πολέμου, της αποαποικιοποίησης και ενός εσωτερικά εύθραυστου κράτους, προσανατολισμένου στην ασφάλεια. Δείχνω πώς ο ΔΟΑΕ, αξιοποιώντας αλλά και σταδιακά εκτοπίζοντας προγενέστερες αμερικανικές πρωτοβουλίες και πρωτοβουλίες της UNESCO, εξελίχθηκε στον βασικό πυρηνικό εταίρο της Ελλάδας. Μέσω αποστολών ειδικών, υποτροφιών και ακόμη και κινητών εργαστηρίων ραδιοϊσοτόπων, ο Οργανισμός ενσωμάτωσε τα πρότυπα ακτινοπροστασίας του στους ελληνικούς θεσμούς. Παράλληλα, εξετάζω τον τρόπο με τον οποίο Έλληνες επιστήμονες, κρατικοί αξιωματούχοι και πολιτικοί δρώντες αξιοποίησαν αυτή τη σχέση για να εξασφαλίσουν πόρους, κύρος και μια θέση σε αυτό που αντιλαμβάνονταν ως τον «πυρήνα» της επιστημονικής νεωτερικότητας. Σε μεθοδολογικό επίπεδο, συνδυάζω εκτεταμένη έρευνα στα πρόσφατα προσβάσιμα αρχεία του ΔΟΑΕ, καθώς και σε άλλα διεθνή και ελληνικά αρχεία, με ένα σημαντικό σώμα συνεντεύξεων προφορικής ιστορίας. Αντιμετωπίζοντας την ακτινοπροστασία ως ένα τεχνοπολιτικό πεδίο, στο οποίο διασταυρώνονται η επιστημονική πρακτική, η διπλωματία και οι εγχώριες δομές εξουσίας, η παρούσα έρευνα συμβάλλει στην πυρηνική ιστορία, στην ιστορία της ακτινοπροστασίας και στην κριτική μελέτη της επιστημονικής διπλωματίας και της ανάπτυξης.