Ανθεκτική περιφέρεια: το εννοιολογικό πλαίσιο στο πεδίο της εφαρμογής

Abstract

The concept of regional economic resilience has emerged as vital for understanding the varying responses of regions to crises, especially following the global financial crisis that began in late 2007. The doctoral dissertation aims to systematically record and interpret the economic resilience of Greek regions (NUTS II), examining the period from 2005 to 2019 with an emphasis on both resistance and recovery. In the relevant international literature, regional resilience is approached through different theoretical and methodological paradigms, including general adaptability indices, before-and-after shock analysis, comparisons of potential versus actual performance, and assessments of a region's capacity to absorb shocks. The research methodology is based on statistical tools from regional science, utilizing as key variables the Gross Value Added (GVA), Employment, and Gross Fixed Capital Formation (GFCF), which underpin the construction of the composite index capturing regional resilience. The core of the research approach is the Shift-Share Analysis according to (Artige & Neuss, 2014), combined with the Martin index (Martin et al., 2016), while the entropy method is used to weight the sub-indicators and agglomerative hierarchical clustering (AHC) is applied to classify the regions. The dissertation's findings highlight the factors that influence resilience and the weaknesses identified at the regional level, and can contribute to shaping policies that strengthen the economic and social resilience of Greek regions against future shocks and challenges.

Η ιδέα της περιφερειακής οικονομικής ανθεκτικότητας έχει αναδειχθεί ως ζωτικής σημασίας για την κατανόηση των διαφορετικών αντιδράσεων των περιοχών σε κρίσεις, ειδικά μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση που ξεκίνησε στα τέλη του 2007. Η διδακτορική διατριβή στοχεύει στη συστηματική εμπειρική καταγραφή και ερμηνεία της οικονομικής ανθεκτικότητας των ελληνικών περιφερειών (NUTS II), εξετάζοντας την περίοδο από το 2005 έως και το 2019 με έμφαση τόσο στην αντίσταση όσο και στην ανάκαμψη. Στη σχετική διεθνή βιβλιογραφία, η περιφερειακή ανθεκτικότητα προσεγγίζεται μέσω διαφορετικών θεωρητικών και μεθοδολογικών υποδειγμάτων, όπως δείκτες γενικής προσαρμοστικότητας, ανάλυση διαφορών πριν και μετά τη διαταραχή, σύγκριση δυνητικής με πραγματική απόδοση, καθώς και αξιολόγηση της ικανότητας απόσβεσης των κραδασμών. Η ερευνητική μεθοδολογία της διατριβής βασίζεται σε στατιστικά εργαλεία της περιφερειακής επιστήμης, αξιοποιώντας ως βασικές μεταβλητές την Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ), την Απασχόληση και τον Ακαθάριστο Σχηματισμό Παγίου Κεφαλαίου (ΑΣΠΚ) που τροφοδοτούν την κατασκευή του σύνθετου δείκτη για να αποτυπωθεί η περιφερειακή ανθεκτικότητα. Κεντρικός άξονας της ερευνητικής προσέγγισης αποτελεί η ανάλυση απόκλισης–συμμετοχής κατά (Artige & Neuss, 2014), σε συνδυασμό με τον δείκτη Martin (Martin et al., 2016), ενώ αξιοποιούνται επίσης η μέθοδος εντροπίας για τη στάθμιση των επιμέρους δεικτών και η μέθοδος ιεραρχικής συσσωρευτικής ομαδοποίησης (AHC) για την ταξινόμηση των περιφερειών. Τα ευρήματα της διατριβής αναδεικνύουν τους παράγοντες που επηρεάζουν την ανθεκτικότητα, καθώς και τις αδυναμίες που εντοπίστηκαν σε επίπεδο περιφέρειας, και μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση πολιτικών που ενισχύουν την οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα των ελληνικών περιφερειών απέναντι σε μελλοντικές διαταραχές και προκλήσεις.