Περίληψη
Το φαινόμενο της αναπηρίας και της δυσμορφίας έχει προσεγγιστεί με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με το εκάστοτε ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Όσον αφορά τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία ή εμφανείς δυσμορφίες από την κοινωνία δεν υπήρξε ενιαία, αλλά διαφοροποιούνταν ανάλογα με την εκάστοτε περίπτωση, αναδεικνύοντας συχνά αντιφατικές στάσεις και πρακτικές. Η παρούσα διατριβή εξετάζει τις αντιλήψεις, τις στάσεις και τις πρακτικές που σχετίζονται με την αναπηρία και τη δυσμορφία στην αρχαία Ελλάδα, καλύπτοντας την περίοδο από την αρχαϊκή έως και την ελληνιστική εποχή. Ειδικότερα, επιχειρεί να αποσαφηνίσει τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαιοελληνικές κοινωνίες, με έμφαση στην Αθήνα και τη Σπάρτη, αντιμετώπιζαν, ενσωμάτωναν, περιθωριοποιούσαν ή απέκλειαν άτομα με σωματικές ή ψυχικές παθήσεις και αναπηρίες. Βασιζόμενη στη συστηματική, περιγραφική, ερμηνευτική και συγκριτική ανάλυση, καθώς και στην κριτική ανάγνωση φιλολογικών, ιστορικών, φιλοσοφικών ...
Το φαινόμενο της αναπηρίας και της δυσμορφίας έχει προσεγγιστεί με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με το εκάστοτε ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Όσον αφορά τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία ή εμφανείς δυσμορφίες από την κοινωνία δεν υπήρξε ενιαία, αλλά διαφοροποιούνταν ανάλογα με την εκάστοτε περίπτωση, αναδεικνύοντας συχνά αντιφατικές στάσεις και πρακτικές. Η παρούσα διατριβή εξετάζει τις αντιλήψεις, τις στάσεις και τις πρακτικές που σχετίζονται με την αναπηρία και τη δυσμορφία στην αρχαία Ελλάδα, καλύπτοντας την περίοδο από την αρχαϊκή έως και την ελληνιστική εποχή. Ειδικότερα, επιχειρεί να αποσαφηνίσει τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαιοελληνικές κοινωνίες, με έμφαση στην Αθήνα και τη Σπάρτη, αντιμετώπιζαν, ενσωμάτωναν, περιθωριοποιούσαν ή απέκλειαν άτομα με σωματικές ή ψυχικές παθήσεις και αναπηρίες. Βασιζόμενη στη συστηματική, περιγραφική, ερμηνευτική και συγκριτική ανάλυση, καθώς και στην κριτική ανάγνωση φιλολογικών, ιστορικών, φιλοσοφικών και ιατρικών πηγών, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση αρχαιολογικών ευρημάτων και της σύγχρονης βιβλιογραφίας, η διατριβή διερευνά τη σημασιολογική αποτύπωση των εννοιών της αναπηρίας και της δυσμορφίας, καθώς και τις κοινωνικές, πολιτικές, θρησκευτικές, φιλοσοφικές και ιατρικές διαστάσεις τους. Παράλληλα, εξετάζονται η ιδιαίτερη σημασία που αποδιδόταν στην ευτεκνία και την ευγονία, η διατύπωση και εφαρμογή ευγονικών θεωριών και πρακτικών, καθώς και η προσφυγή σε πρακτικές απόρριψης ή θανάτωσης νεογνών με αναπηρίες ή εμφανείς δυσμορφίες, όπως η βρεφοκτονία, η έκθεση και η απόθεση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, επιπροσθέτως, στην παιδαγωγική διάσταση της αναπηρίας, με στόχο να διερευνηθούν οι δυνατότητες και τα εμπόδια συμμετοχής των παιδιών με αναπηρία στις μορφές αγωγής και εκπαίδευσης που αναπτύχθηκαν πρωτίστως στην αρχαία Αθήνα και τη Σπάρτη, καθώς και να εντοπιστούν ενδεχόμενες πρακτικές προσαρμογής της διδασκαλίας στις διαφορετικές δυνατότητες των εκπαιδευομένων. Συγχρόνως, διερευνώνται οι πρώιμες μορφές θεσμικής μέριμνας και προστασίας των ατόμων με αναπηρία και η σημασία τους για την κατανόηση της κοινωνικής διάστασης της σχετικής κρατικής φροντίδας στην αρχαιότητα. Τα ευρήματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι οι στάσεις απέναντι στην αναπηρία διαφοροποιούνταν ανάλογα με το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο και τις κυρίαρχες ιδεολογικές αντιλήψεις κάθε εποχής. Παρότι ο αποκλεισμός και η περιθωριοποίηση αποτελούσαν συχνές πρακτικές αντιμετώπισης, εντοπίζονται συγχρόνως περιπτώσεις μερικής ενσωμάτωσης και κοινωνικής αποδοχής, ιδίως όταν το άτομο μπορούσε να ανταποκριθεί στις κυρίαρχες κοινωνικές προσδοκίες ή να συμβάλει στο κοινωνικό και πολιτικό σύνολο. Η αναπηρία, επομένως, δεν συνιστούσε από μόνη της απόλυτο παράγοντα κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά η αντιμετώπισή της συναρτιόταν με το εκάστοτε κοινωνικό, πολιτικό, ιδεολογικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Η διατριβή συμβάλλει στην κάλυψη ενός σημαντικού ερευνητικού κενού, προσεγγίζοντας συνθετικά την αναπηρία και τη δυσμορφία στην αρχαιότητα, πέρα από τη μελέτη μεμονωμένων περιπτώσεων ή αποσπασματικών αναφορών. Μέσω της διαχρονικής και συγκριτικής εξέτασης των ιστορικών δεδομένων, εμπλουτίζει τον σύγχρονο επιστημονικό διάλογο γύρω από την κοινωνική κατασκευή της αναπηρίας, παρέχοντας ερμηνευτικά εργαλεία όσον αφορά στη διαμόρφωση πολιτικών ένταξης και εκπαιδευτικών στρατηγικών που δεν περιορίζονται σε τυπικές δηλώσεις συμπερίληψης, αλλά στοχεύουν στην ουσιαστική ισότητα. Τέλος, θέτει τις βάσεις για μελλοντικές συγκριτικές μελέτες με άλλους πολιτισμούς του αρχαίου μεσογειακού και ευρωπαϊκού κόσμου, καθώς και για την εις βάθος διερεύνηση λιγότερο μελετημένων θεμάτων, όπως η εικονογραφική αποτύπωση και η κοινωνική πρόσληψη της αναπηρίας στην αρχαία ελληνική τέχνη.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
The phenomenon of disability and bodily difference has been approached in different ways depending on the historical, social, and cultural context in which it is examined. With regard to the ancient Greek world, societal responses to individuals with disabilities or visible bodily differences were far from uniform, varying according to the particular circumstances and often revealing contradictory attitudes and practices. This doctoral dissertation examines the perceptions, attitudes, and practices associated with disability and bodily difference in ancient Greece, covering the period from the Archaic to the Hellenistic era. More specifically, it seeks to elucidate the ways in which ancient Greek societies, with particular emphasis on Athens and Sparta, treated, integrated, marginalised, or excluded individuals with physical or mental illnesses and disabilities. Drawing on systematic, descriptive, interpretative, and comparative analysis, as well as the critical examination of literary ...
The phenomenon of disability and bodily difference has been approached in different ways depending on the historical, social, and cultural context in which it is examined. With regard to the ancient Greek world, societal responses to individuals with disabilities or visible bodily differences were far from uniform, varying according to the particular circumstances and often revealing contradictory attitudes and practices. This doctoral dissertation examines the perceptions, attitudes, and practices associated with disability and bodily difference in ancient Greece, covering the period from the Archaic to the Hellenistic era. More specifically, it seeks to elucidate the ways in which ancient Greek societies, with particular emphasis on Athens and Sparta, treated, integrated, marginalised, or excluded individuals with physical or mental illnesses and disabilities. Drawing on systematic, descriptive, interpretative, and comparative analysis, as well as the critical examination of literary, historical, philosophical, and medical sources, combined with archaeological evidence and contemporary scholarship, the dissertation investigates the semantic representation of the concepts of disability and bodily difference, together with their social, political, religious, philosophical, and medical dimensions. Particular attention is also given to the significance attributed to euteknia and eugenic thought, the formulation and implementation of eugenic theories and practices, and the recourse to practices involving the rejection or killing of newborns with disabilities or visible bodily differences, including infanticide, exposure, and abandonment. Particular emphasis is further placed on the educational dimension of disability, with the aim of investigating both the opportunities for and barriers to the participation of children with disabilities in the forms of upbringing and education developed primarily in ancient Athens and Sparta, as well as identifying possible practices through which teaching was adapted to the differing abilities of learners. At the same time, the dissertation explores early forms of institutional care and protection for individuals with disabilities and their significance for understanding the social dimension of state-provided assistance in antiquity. The findings demonstrate that attitudes towards disability varied according to the sociopolitical context and the dominant ideological perceptions of each period. Although exclusion and marginalisation were common responses, evidence can also be found of partial integration and social acceptance, particularly in cases where individuals were able to meet prevailing social expectations or contribute to the social and political community. Disability, therefore, did not in itself constitute an absolute determinant of social exclusion; rather, responses to it were shaped by the specific social, political, ideological, and cultural context. The dissertation contributes to addressing a significant gap in existing scholarship by providing a synthetic approach to disability and bodily difference in antiquity that extends beyond isolated cases or fragmentary references. Through the diachronic and comparative examination of historical evidence, it contributes to contemporary scholarly discussion on the social construction of disability, providing interpretative tools relevant to the development of inclusion policies and educational strategies that move beyond formal declarations of inclusion and aim instead at substantive equality. Finally, it lays the groundwork for future comparative studies with other cultures of the ancient Mediterranean and European worlds, as well as for more in-depth investigation of less extensively studied topics, such as the visual representation and social perception of disability in ancient Greek art.
περισσότερα