Cornelius Castoriadis' theory of emancipation: socialism, modernity and the challenge of autonomy

Abstract

This thesis examines the political and social philosophy of Cornelius Castoriadis, with particular emphasis on his theory of autonomy and its revolutionary and emancipatory dimensions. The study traces Castoriadis’ intellectual development from Marxism to his own autonomous framework, analyses his critique of Marxist theory and Soviet bureaucracy, and explores his understanding of imagination, democracy, revolution, and social transformation. Special attention is given to his interpretation of Ancient Greek democracy and its relevance for contemporary political thought. The research is based on a comprehensive review of primary and secondary sources, including Castoriadis’ works in French, English, and Greek, as well as scholarly books, journal articles, dissertations, biographies, and studies on his philosophy. The thesis finds that Castoriadis developed an original theory centred on individual and collective autonomy, human creativity, and participatory democracy. Rejecting both Marxist determinism and liberal individualism, he argued that genuine democracy requires active citizens capable of shaping society through continuous self-institution. The study concludes that, although some aspects of his thought have been criticised, Castoriadis offers a powerful alternative framework for addressing the political and cultural stagnation of contemporary Western societies. His reinterpretation of revolution, democracy, and autonomy remains a valuable source of inspiration for democratic renewal and social emancipation in modern liberal democracies.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει την πολιτική και κοινωνική φιλοσοφία του Κορνήλιου Καστοριάδη, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη θεωρία της αυτονομίας και στις επαναστατικές και χειραφετητικές της διαστάσεις. Η μελέτη παρακολουθεί την πνευματική εξέλιξη του Καστοριάδη από τον μαρξισμό προς το δικό του αυτόνομο θεωρητικό σχήμα, αναλύει την κριτική του στη μαρξιστική θεωρία και στη σοβιετική γραφειοκρατία και διερευνά τις αντιλήψεις του για τη φαντασία, τη δημοκρατία, την επανάσταση και τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην ερμηνεία του για την αρχαιοελληνική δημοκρατία και στη σημασία της για τη σύγχρονη πολιτική σκέψη. Η έρευνα βασίζεται σε εκτενή επισκόπηση πρωτογενών και δευτερογενών πηγών, συμπεριλαμβανομένων έργων του Καστοριάδη στα γαλλικά, αγγλικά και ελληνικά, καθώς και επιστημονικών βιβλίων, άρθρων, διδακτορικών διατριβών, βιογραφιών και μελετών αφιερωμένων στη φιλοσοφία του.Η διατριβή καταδεικνύει ότι ο Καστοριάδης ανέπτυξε μια πρωτότυπη θεωρία με επίκεντρο την ατομική και συλλογική αυτονομία, τη δημιουργικότητα του ανθρώπου και τη συμμετοχική δημοκρατία. Απορρίπτοντας τόσο τον μαρξιστικό ντετερμινισμό όσο και τον φιλελεύθερο ατομικισμό, υποστήριξε ότι η γνήσια δημοκρατία προϋποθέτει ενεργούς πολίτες, ικανούς να διαμορφώνουν την κοινωνία μέσω μιας διαρκούς διαδικασίας αυτοθέσμισης. Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι, παρά τις κριτικές που έχουν διατυπωθεί σε ορισμένες πτυχές της σκέψης του, η θεωρία του Καστοριάδη προσφέρει ένα ισχυρό εναλλακτικό πλαίσιο για την κατανόηση και την αντιμετώπιση της πολιτικής και πολιτισμικής στασιμότητας των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών. Η επαναδιατύπωση των εννοιών της επανάστασης, της δημοκρατίας και της αυτονομίας από τον Καστοριάδη εξακολουθεί να αποτελεί πολύτιμη πηγή έμπνευσης για τη δημοκρατική ανανέωση και την κοινωνική χειραφέτηση στις σύγχρονες φιλελεύθερες δημοκρατίες.