Κρίση και φορολογικό κράτος στην Ελλάδα: φορολογία και κοινωνική ένταξη 2006-2020

Abstract

With the aim of investigating the causes that made the Greek economy the “weak link” of the Eurozone and the factors that led its crisis to take the form of fiscal derailment and faltering competitiveness, the infamous “twin deficits,” we focused on the actions of the social forces within Greek society. Whether as a “disturbing factor” in individuals’ optimal choices, in the form of “rent-seeking” and “clientelistic relationships,” according to orthodox economic interpretations, or as the “given” social outcome of a peculiar form of economic reductionism, according to various Marxist interpretations, it is systematically underestimated. We empirically support our position regarding the “necessary” survival of the petty-bourgeois structure and the non-wage-earning strata of Greek society, enriching previous generalized conclusions regarding the Greek state’s tax revenues with more specific findings on their sources, utilizing data published by the Greek tax authority over the past 15 years. Based on our analyses, we propose a methodology for calculating the extent of tax evasion, and with our conclusions we substantiate our view that tax policy served as the “binding force” of the dominant social alliance in Greece during the pre-crisis period, as well as a field of social negotiation in the post-crisis period.

Με σκοπό τη διερεύνηση των αιτιών που κατέστησαν την ελληνική οικονομία τον «αδύναμο κρίκο» της Ευρωζώνης και τους παράγοντες που επέδρασαν ώστε η κρίση της να πάρει τη μορφή του δημοσιονομικού εκτροχιασμού και της ασθμαίνουσας ανταγωνιστικότητας, τα περίφημα «δίδυμα ελλείμματα», επικεντρώσαμε στη δράση των κοινωνικών δυνάμεων της ελληνικής κοινωνίας. Είτε ως «διαταρακτικός όρος» των βέλτιστων επιλογών των ατόμων, με τη μορφή της «προσοδοθηρίας» και των «πελατειακών σχέσεων», σύμφωνα με τις ορθόδοξες οικονομικές ερμηνείες, είτε ως το «δεδομένο» κοινωνικό αποτέλεσμα ενός ιδιότυπου οικονομικού αναγωγισμού, κατά τις ποικίλες μαρξιστικές ερμηνείες, υποτιμάται συστηματικά. Υποστηρίζουμε εμπειρικά την θέση μας για την «αναγκαία» επιβίωση της μικροαστικής δομής και των μη μισθωτών στρωμάτων της ελληνικής κοινωνίας, εμπλουτίζοντας προηγούμενα γενικευμένα συμπεράσματα για τα φορολογικά έσοδα του ελληνικού κράτους με ειδικότερες διαπιστώσεις σχετικά με τις πηγές προέλευσής τους, αξιοποιώντας δεδομένα που δημοσίευσε την τελευταία 15ετία η ελληνική φορολογική Αρχή. Στη βάση των αναλύσεων μας προτείνουμε μια μεθοδολογία υπολογισμού του ύψους της φοροδιαφυγής και με τα συμπεράσματα μας στοιχειοθετούμε τη θεώρηση μας για την αναγόρευση της φορολογικής πολιτικής σε «συγκολλητική ουσία» της κυρίαρχης κοινωνικής συμμαχίας στην Ελλάδα της περιόδου πριν την κρίση αλλά και πεδίο κοινωνικής διαπραγμάτευσης την περίοδο μετά την κρίση.