Καθοριστικοί ψυχοκοινωνικοί παράγοντες σε γυναίκες με θεραπευτική μαστεκτομή για πρωτοπαθές καρκίνωμα και η συσχέτιση αυτών με την επιλογή της πλαστικής αποκατάστασης μαστού στον ελληνικό χώρο

Abstract

Decision-making regarding breast reconstruction (BR) after therapeutic mastectomy is a dynamic and multifactorial process. This dissertation longitudinally investigates the relationship between women’s desire for information, intention to undergo reconstruction, and the psychosocial factors influencing these outcomes (personality, information needs, health-related quality of life, anxiety, depression, posttraumatic stress, and body image), while also highlighting women’s lived experiences during the first year following mastectomy. A mixed-methods research design was employed, specifically data triangulation. The quantitative component comprised a prospective study of 74 patients assessed at four time points (from the preoperative phase to 12 months postoperatively), using the following validated instruments to assess the aforementioned psychosocial factors: 1) 50-Item Lexical Big-Five Factor Markers (IPIP-50), 2) Information Styles Questionnaire (ISQ), 3) Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS), 4) Impact of Event Scale- Revised (IES-R), 5) Short Form Health Survey (SF-36), 6) Body Image Scale (BIS). To assess participants’ information experience and attitudes toward breast reconstruction (BR), a brief ad hoc questionnaire was used, which explored, among other aspects, the desire for information and the intention regarding BR surgery. Descriptive and inferential statistical analyses were conducted, tailored to the longitudinal design. The structure of the Information Styles Questionnaire (ISQ) was re-examined using Principal Component Analysis (PCA). Changes across four time points were examined using non-parametric procedures for paired data (Cochran’s Q with post-hoc McNemar tests and Bonferroni correction, and Friedman tests with post-hoc Wilcoxon comparisons). Associations and predictors of dichotomous outcomes were estimated using chi-square tests and binary logistic regression (OR, 95% CI). Multivariable longitudinal modeling of categorical outcomes was performed using Generalized Estimating Equations (GEE). Statistical analyses were conducted using IBM SPSS Statistics (Version 29, IBM Corporation, Armonk, NY, USA), with a significance level set at p < 0.05. The qualitative component was based on 15 semi-structured interviews, analyzed primarily through content analysis and, in selected sections, thematic analysis. Data triangulation enabled a deeper understanding of the patterns identified through the quantitative analyses. PCA of the ISQ identified three distinct dimensions of information needs: (1) disease course and holistic treatment, (2) fertility and reproductive capacity, and (3) limited interest in specialized information. These dimensions demonstrated satisfactory internal consistency and were included in subsequent analyses. Desire for information regarding BR was evident already in the preoperative phase (39.2%) and remained present over time, with no statistically significant overall change throughout the study period (Q = 1.629, p = 0.653). Other health problems (p = 0.020) and depressive symptomatology (p = 0.028) were negatively associated with desire for BR information. In multivariable longitudinal GEE models, higher levels of depressive symptoms were associated with a lower likelihood of information seeking (OR = 0.89), whereas greater openness to experience (OR = 1.12) and higher body image distress (OR = 1.06) were associated with an increased likelihood of seeking BR information. Intention to undergo BR showed a statistically significant longitudinal decline, from 45.9% preoperatively to 39.7% (Phase B), 24.7% (Phase C), and 19.7% at 12 months (Phase D), indicating a re-evaluation of the option as postoperative adjustment progressed. Intention was negatively associated with depressive symptoms (OR = 0.92), comorbid health problems (OR = 0.30), and age (OR = 0.92). Qualitative analysis further revealed that BR was experienced as an act of self-determination, while fear of additional surgeries and gradual adaptation to the new bodily reality often acted as deterrents. Moreover, the relationship with one’s partner and contact with peer women emerged as “catalysts” that could either strengthen or weaken intention by reducing or increasing uncertainty. BR decision is not a linear extension of information provision but a process of continuous renegotiation shaped by emotional state, comorbidities, and gradual adaptation. The findings support the need for ongoing, individualized counseling, equitable access to comprehensive information for all women, and the institutional strengthening of BR-related shared decision-making within the Greek healthcare system.

Η λήψη της απόφασης σχετικά με την πλαστική αποκατάσταση μαστού μετά από θεραπευτική μαστεκτομή αποτελεί μια δυναμική και πολυπαραγοντική διεργασία. Η παρούσα διατριβή διερευνά διαχρονικά τη σχέση μεταξύ της επιθυμίας για ενημέρωση, της πρόθεσης για αποκατάσταση και των ψυχοκοινωνικών παραγόντων που τις επηρεάζουν (προσωπικότητα, ανάγκες ενημέρωσης, σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής, άγχος, κατάθλιψη, μετατραυματικό άγχος, εικόνα σώματος), αναδεικνύοντας τις βιωμένες εμπειρίες των γυναικών κατά τον πρώτο χρόνο μετά τη μαστεκτομή. Υιοθετήθηκε μεικτός ερευνητικός σχεδιασμός και συγκεκριμένα τριγωνοποίηση των δεδομένων. Το ποσοτικό σκέλος της έρευνας περιέλαβε προοπτική μελέτη σε δείγμα 74 ασθενών με αξιολόγηση σε τέσσερις φάσεις (προεγχειρητικά έως 12 μήνες μετεγχειρητικά), χρησιμοποιώντας τα εξής σταθμισμένα εργαλεία που αποτιμούν τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες που αναφέρθηκαν παραπάνω: 1) Ερωτηματολόγιο Προσωπικότητας (50-Item Lexical Big-Five Factor Markers, IPIP-50), 2) Ερωτηματολόγιο «Ανάγκες Πληροφόρησης Ασθενών» (Information Styles Questionnaire, ISQ), 3) Ερωτηματολόγιο «Νοσοκομειακή Κλίμακα Άγχους και Κατάθλιψης (Hospital Anxiety and Depression Scale, HADS), 4) Ερωτηματολόγιο Μετατραυματικού Άγχους (Impact of Event Scale- Revised, IES-R), 5) Ερωτηματολόγιο Υγείας (Short Form Health Survey, SF-36), 6) Ερωτηματολόγιο Εικόνας Σώματος (Body Image Scale-BIS). Για την αποτύπωση της εμπειρίας πληροφόρησης και της στάσης σχετικά με την αποκατάσταση μαστού (BR) χρησιμοποιήθηκε σύντομο ad hoc ερωτηματολόγιο που διερεύνησε, μεταξύ άλλων, την επιθυμία για ενημέρωση και την πρόθεση σχετικά με την πλαστική αποκατάσταση μαστού. Εφαρμόστηκαν περιγραφικές και επαγωγικές αναλύσεις, προσαρμοσμένες στον διαχρονικό σχεδιασμό. Έγινε νέα διερεύνηση της δομής του ερωτηματολογίου «Ανάγκες Πληροφόρησης Ασθενών» (Information Styles Questionnaire, ISQ) με Παραγοντική Ανάλυση Κυρίων Συνιστωσών. Οι μεταβολές σε τέσσερα χρονικά σημεία εξετάστηκαν με μη παραμετρικές διαδικασίες για συζευγμένα δεδομένα (Cochran’s Q με post-hoc McNemar και διόρθωση Bonferroni, Friedman με post-hoc Wilcoxon). Οι συσχετίσεις και οι προβλέψεις διχοτομικών εκβάσεων εκτιμήθηκαν με χ² και δυαδική λογιστική παλινδρόμηση (OR, 95% CI). Η πολυπαραγοντική διαχρονική μοντελοποίηση κατηγορικών εκβάσεων πραγματοποιήθηκε με Γενικευμένες Εξισώσεις Εκτίμησης (GEE). Η στατιστική επεξεργασία έγινε στο IBM SPSS Statistics (Version 29, IBM Corporation, Armonk, NY, USA) με επίπεδο σημαντικότητας p < 0,05. Το ποιοτικό σκέλος της μελέτης βασίστηκε σε 15 ημι-δομημένες συνεντεύξεις, οι οποίες αναλύθηκαν με τη μέθοδο της ανάλυσης περιεχομένου και σε επιμέρους σημεία με τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης. Η τριγωνοποίηση των δεδομένων επέτρεψε την εμβάθυνση στα πρότυπα που ανέδειξε η στατιστική ανάλυση. Η Παραγοντική Ανάλυση Κυρίων Συνιστωσών του ISQ ανέδειξε τρεις διακριτές διαστάσεις αναγκών πληροφόρησης (1) Πορεία νόσου και ολιστική θεραπεία, 2) Γονιμότητα και Aναπαραγωγική ικανότητα, 3) Περιορισμένο Ενδιαφέρον για εξειδικευμένη ενημέρωση), οι οποίες εμφάνισαν ικανοποιητική εσωτερική συνοχή και χρησιμοποιήθηκαν στις περαιτέρω αναλύσεις. Η επιθυμία για ενημέρωση σχετικά με την αποκατάσταση εμφανίστηκε ήδη από την προεγχειρητική φάση (39,2%) και παρέμεινε διαχρονικά παρούσα, χωρίς στατιστικά σημαντική συνολική μεταβολή (Q = 1,629, p = 0,653) κατά τη διάρκεια της μελέτης. Αρνητικά ως προς την επιθυμία για ενημέρωση λειτούργησαν τα λοιπά προβλήματα υγείας (p = 0,020) και η καταθλιπτική συμπτωματολογία (p = 0,028). Στα πολυπαραγοντικά διαχρονικά μοντέλα GEE, υψηλότερη καταθλιπτική συμπτωματολογία συνδέεται με μειωμένη πιθανότητα επιθυμίας ενημέρωσης (OR = 0,89), ενώ το χαρακτηριστικό της «Ανοικτότητας στην εμπειρία» (OR = 1,12) και η δυσφορία εικόνας σώματος (OR = 1,06) με αυξημένη πιθανότητα αναζήτησης ενημέρωσης. Η πρόθεση για αποκατάσταση παρουσιάζει στατιστικά σημαντική διαχρονική μείωση: από 45,9% προεγχειρητικά σε 39,7% (Φάση Β), 24,7% (Φάση Γ) και 19,7% στους 12 μήνες (Φάση Δ), υποδηλώνοντας επαναξιολόγηση της επιλογής, καθώς προχωρά η μετεγχειρητική προσαρμογή. Η πρόθεση επηρεάζεται αρνητικά από την καταθλιπτική συμπτωματολογία (OR = 0,92), τα λοιπά προβλήματα υγείας (OR = 0,30) και την ηλικία (OR = 0,92). Η ποιοτική ανάλυση, επιπλέον, αποκάλυψε ότι η αποκατάσταση βιώνεται ως πράξη αυτοπροσδιορισμού, ενώ ο φόβος για πρόσθετες επεμβάσεις και η σταδιακή εξοικείωση με τη νέα σωματική πραγματικότητα λειτουργούν συχνά ανασταλτικά. Επιπλέον, η σχέση με τον/την σύντροφο και η επαφή με ομότιμες γυναίκες αναδύονται ως «καταλύτες» που μπορούν είτε να ενισχύσουν είτε να αποδυναμώσουν την πρόθεση, μέσω μείωσης ή αύξησης της αβεβαιότητας. Η απόφαση για αποκατάσταση δεν είναι γραμμική συνέχεια της ενημέρωσης, αλλά αντικείμενο διαρκούς επαναδιαπραγμάτευσης υπό το βάρος της ψυχικής διάθεσης, των συννοσηροτήτων και της σταδιακής προσαρμογής. Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ανάγκη συνεχιζόμενης εξατομικευμένης, συμβουλευτικής, με ισότιμη πρόσβαση σε ολοκληρωμένη πληροφόρηση για όλες τις γυναίκες, καθώς και της θεσμικής ενίσχυσης της, σχετικής με την αποκατάσταση, κοινής λήψης αποφάσεων στο ελληνικό σύστημα υγείας.