Το αρχαίον κλέος: Λέσβος, 19ος αιώνας -αρχές 20ού αιώνα

Abstract

The subject of this thesis is the framework for discussing the ancient Greek past by the Christian community of Lesbos and its impact in the formation of its modern identity, during the 19th century–early 20th century. The great changes taking place during this period in the region and the world in general, under the influence of the new ideologies, movements and rearrangements taking place in the Western world, do not leave Lesbos unaffected. The Lesbian Christians, following the modern messages of the era, amidst the climate of antiquarianism that characterizes it, with the primacy of local scholars, “discover” the ancient Greek past, a fact that is perceived in both their public and private lives. The engagement with the ancient Greek past in Lesbos mainly concerns the middle and upper classes and is manifested in the following fields:1) Architecture: In Lesvos, especially in Mytilene, the neoclassical style that refers to ancient Greekness, makes its presence and influence evident in both private and public buildings, since the mid-19th century.2) Associations: In the voluntary associations created by the local middle class, the willingness to engage with Greek antiquity is distinct (antique-like naming, ancient Greek themes in libraries, attempts to establish archaeological clubs, promotion of an ancient Greek model, etc.).3) Local scholars and writing: Local scholars translate European works or write works on themes from the antiquity of Lesbos (essays on local history, publications of inscriptions, literary works, ceremonial speeches, articles in the print media, etc.). Ancient worship is their main characteristic.4) Lesbian archaeological landscape: From the mid-19th century, local intellectuals, with the help of foreign travelers, will discover the archaeological landscape of the island; the ancient remains will be recognized as national landmarks and evidence of the ancient Greek origin of Lesvos.5) Sappho and scholars: The poetess from Mytilene, through a process and path, which at the beginning has as its main characteristic her silence, will eventually be included by local intellectuals in the pantheon of glorious Lesbian ancestors.

Θέμα της παρούσας διατριβής αποτελεί το πλαίσιο πραγμάτευσης του αρχαιοελληνικού παρελθόντος από μέρους της χριστιανικής κοινότητας της Λέσβου και η επίδρασή του στην διαμόρφωση της νεωτερικής της ταυτότητας, κατά τον 19ο αιώνα- αρχές του 20ου . Οι μεγάλες αλλαγές που πραγματοποιούνται την περίοδο αυτή στην περιοχή και τον κόσμο γενικότερα, κάτω από την επίδραση των νέων ιδεολογιών, κινήσεων και ανακατατάξεων που διαδραματίζονται στο δυτικό κόσμο, δεν αφήνουν ανεπηρέαστη τη Λέσβο. Οι λέσβιοι χριστιανοί, ακολουθώντας τα μοντέρνα μηνύματα της εποχής, εν μέσω του κλίματος της αρχαιολατρίας που την χαρακτηρίζει, με την πρωτοστασία των τοπικών λογίων, «ανακαλύπτουν» το αρχαιοελληνικό παρελθόν, γεγονός που γίνεται αντιληπτό τόσο στο δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τους βίο. Η ενασχόληση με το αρχαιοελληνικό παρελθόν, στη Λέσβο, αφορά κυρίως στα μεσαία και ανώτερα στρώματα και εκδηλώνεται στα εξής πεδία:1) Αρχιτεκτονική: Στη Λέσβο, ιδίως στη Μυτιλήνη, ο νεοκλασικός ρυθμός που παραπέμπει στην αρχαιοελληνικότητα, κάνει εμφανή την παρουσία και την επιρροή του τόσο στις ιδιωτικές όσο και τις δημόσιες οικοδομές, από τα μέσα του 19ου αιώνα. 2) Σωματεία: Στις εθελοντικές συσσωματώσεις που δημιουργούνται, από τη μεσαία τοπική τάξη, η διάθεση ενασχόλησης με την ελληνική αρχαιότητα είναι διακριτή ( αρχαιοπρεπείς ονοματοδοσίες, αρχαιοελληνικά θέματα στις βιβλιοθήκες, απόπειρες ίδρυσης αρχαιολογικών συλλογών, ανάδειξη αρχαιοελληνικού προτύπου κά). 3) Τοπικοί λόγιοι και εργογραφία: Οι τοπικοί λόγιοι μεταφράζουν ευρωπαϊκά έργα ή συγγράφουν πονήματα με θέματα από την αρχαιότητα της Λέσβου (δοκίμια τοπικής ιστορίας, δημοσιεύσεις επιγραφών, λογοτεχνικά έργα, πανηγυρικοί λόγοι, άρθρα στον περιοδικό τύπο κά). Η αρχαιολατρία αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό τους. 4) Λεσβιακό αρχαιολογικό τοπίο: Από τα μέσα του 19ου αιώνα, οι τοπικοί διανοούμενοι με τη βοήθεια των ξένων περιηγητών θα ανακαλύψουν το αρχαιολογικό τοπίο του νησιού‧ τα αρχαία λείψανα θα αναγνωριστούν, ως εθνικά τοπόσημα και τεκμήρια της αρχαιοελληνικής καταγωγής των Λεσβίων. 5) Σαπφώ και λόγιοι: Η μυτιληναία ποιήτρια μέσα από μια διαδικασία και διαδρομή, που στην αρχή της έχει ως κύριο χαρακτηριστικό την αποσιώπησή της, τελικά θα ενταχθεί από τους τοπικούς διανοητές στο πάνθεο των ενδόξων λεσβίων προγόνων.