Το πρόβλημα της ζημιογόνου γέννησης-ζωής και η θέση της Ορθόδοξης χριστιανικής ανθρωπολογίας και των άλλων μονοθεϊστικών θρησκειών: βιοηθική προσέγγιση

Abstract

This thesis examines, at the religious level of the three monotheistic religions, the question of the birth of a child suffering from a serious genetic disease or a physical disability, while the attending physician of the pregnant woman did not think or did not provide for diagnosing the problem in time, in the context of the prenatal check-up and informing the parents, so that they can with validity and in time decide what they want. The contentious element in these cases of "wrongful birth" and "wrongful life" is the fact that: the child's genetic disease is not the result of an incorrect medical procedure, but is due to the factors of heredity and of the child's genetic identity. In other words: the disease or disability of the born child may have been medically detectable but not reversible in time. That is, although the abnormality of the fetus could be prenatally diagnosed, it was impossible to prevent its disability because it was not possible to prevent its birth. Therefore, if the doctor had not defectively misconducted the issue of the birth of the sick child, the child might not have been born at all, since the parents, being prenatally aware of the disability of the fetus, would have probably aborted its birth. The question of establishing compensation claims poses certain conditions, among which damage is also included. However, can the existence of damage from the birth of a disabled child be considered preferable to the non-existence of the child itself? Within the framework of research of the topics that make up the agenda of this thesis, first of all, the demarcation concepts of the topic will be clarified, so as to understand the terms that define the control process, either prenatal or pre-implantational. Then, the dissertation will touch some bioethical issues arising from the increasingly widespread use of medical methods for diagnosing fetal diseases, and the subsequent possible termination of pregnancy in the event of a severe genetic abnormality; in particular, the issues will wholly be examined from a legal and theological point of view, both in Christianity and in other Monotheistic religions - Judaism and Islam. Proceeding to the study of the subject, we will mainly approach the Orthodox theological point of view and attitude, regarding the subject of illness and disability. Through the study of the mystery of life and the concept of the person - as they are understood in the light of orthodox anthropology - we will demonstrate any differences or similarities with the respective positions of both Judaism and Islam, regarding the question of "wrongful birth" and "wrongful life" in an attempt to clarify the bioethical dilemmas arising from these issues.

Στην παρούσα διατριβή εξετάζεται, σε επίπεδο θρησκειολογικό - των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών, το ζήτημα της γέννησης παιδιού που πάσχει από σοβαρό γενετικό νόσημα ή σωματική αναπηρία, και ο θεράπων ιατρός της εγκύου παρέλειψε να διαγνώσει στα πλαίσια ενός προγεννητικού ελέγχου, και ακολούθως να ενημερώσει σχετικά τους γονείς, ώστε να αποφασίσουν οι ίδιοι τι θέλουν, έγκυρα και έγκαιρα.Το επίμαχο στοιχείο σε αυτές τις περιπτώσεις «ζημιογόνου γέννησης» (wrongful birth) και «ζημιογόνου ζωής» (wrongful life), είναι ΑΝ: η ασθένεια ή αναπηρία του τέκνου δεν συνιστά απόρροια εσφαλμένης ιατρικής πράξης, αλλά οφείλεται σε παράγοντες κληρονομικότητας και γενετικής ταυτότητας του παιδιού. Με άλλα λόγια: η πάθηση ή αναπηρία του παιδιού που γεννήθηκε προβληματικό, μπορεί να ήταν ιατρικά ανιχνεύσιμη αλλά όχι και χρονικά αναστρέψιμη. Δηλαδή, ενώ μπορούσε να διαγνωσθεί προγεννητικά η ανωμαλία του εμβρύου, ήταν αδύνατο να αποφευχθεί η αναπηρία του, επειδή δεν ήταν δυνατό να αποτραπεί η γέννησή του. Συνεπώς, αν δεν είχε προϋπάρξει η πλημμελής συμπεριφορά του ιατρού που επέτρεψε τη γέννηση του άρρωστου παιδιού, το παιδί ίσως να μη γεννιόταν καθόλου, εφόσον οι γονείς γνωρίζοντας προγεννητικά την αναπηρία του εμβρύου, θα είχαν πιθανώς προβεί σε ματαίωση της γέννησής του. Το ζήτημα της θεμελίωσης αξιώσεων αποζημίωσης θέτει ορισμένες προϋποθέσεις, ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγεται και η "ζημία". Μπορεί όμως να θεωρηθεί η όποια ύπαρξη "ζημίας" από τη γέννηση παιδιού με αναπηρία, προτιμότερη από την ανυπαρξία του ίδιου του παιδιού; Μέσα στο πλαίσιο έρευνας των θεμάτων που αποτελούν το θεματολόγιο αυτής της διατριβής, πρωτίστως θα αποσαφηνιστούν οι έννοιες οριοθέτησης του θέματος, ώστε να γίνουν κατανοητοί οι όροι που στοιχειοθετούν τη διαδικασία ελέγχου, είτε προγεννητικού είτε προεμφυτευτικού. Ακολούθως, θα θιγούν κάποια βιοηθικά θέματα που προκύπτουν από την ευρεία και ολοένα ευρύτερη χρήση των ιατρικών μεθόδων διάγνωσης εμβυικών παθήσεων, και την επακόλουθη πιθανή διακοπή της κύησης σε περίπτωση βαρειάς γενετικής ανωμαλίας, συνολικώς εξεταζόμενα από νομοκανονική και θεολογική άποψη, τόσο στον Χριστιανισμό όσο και στις άλλες Μονοθεϊστικές θρησκείες - Ιουδαϊσμό και Μουσουλμανισμό. Προβαίνοντας στη μελέτη του θέματος, θα προσεγγίσουμε κυρίως την Ορθόδοξη θεολογική άποψη και στάση, ως προς το θέμα της ασθένειας και της αναπηρίας. Μέσα από τη μελέτη του μυστηρίου της ζωής και της έννοιας του προσώπου -όπως αυτά κατανοούνται υπό το φως της Ορθόδοξης ανθρωπολογίας- θα καταδείξουμε τις όποιες διαφορές ή ομοιότητες υπάρχουν με τις αντίστοιχες θέσεις τόσο του Ιουδαϊσμού όσο και του Ισλαμισμού, ως προς το ζήτημα της «ζημιογόνου γέννησης» (wrongful birth) και της «ζημιογόνου ζωής» (wrongful life) προσπαθώντας να καταστήσουμε κατανοητά τα βιοηθικά διλήμματα που απορρέουν από τα εν λόγω ζητήματα.