Η Σωκρατική επαγωγή και ο ρόλος της στην παιδαγωγική της φιλοσοφίας για παιδιά

Abstract

The aim of the thesis is to investigate the nature and role of inductive reasoning in the ancient Socratic tradition and to examine its relevance for contemporary philosophical education. Induction is analyzed within two philosophical paradigms: the Socratic dialogue and Philosophy for Children. The unifying element of these fields is the dialectical and pedagogical function of inductive reasoning. The central claim of the study is that Socratic induction should not be understood primarily as a formal procedure for generalization, but as a dialogically structured pedagogical practice of inquiry. A systematic examination of induction in ancient thought and particularly in the Socratic dialogues, shows that Socrates reconstructs diverse inductive practices into a distinctive and dynamic mode of reasoning. Despite the lack of a unified account in contemporary scholarship, Socratic induction consistently retains a dialectic character. The analysis of induction in Philosophy for Children reveals theoretical and pedagogical limitations that constrain the depth of philosophical inquiry with children. The study proposes a reconceptualization of induction as a pedagogical practice of philosophical inquiry capable of bringing Socratic philosophy and contemporary philosophical education into productive dialogue.

Σκοπός της διατριβής είναι να διερευνήσει τον χαρακτήρα και τον ρόλο του επαγωγικού συλλογισμού στην αρχαία σωκρατική παράδοση και τις δυνατότητες αξιοποίησής του στη σύγχρονη φιλοσοφική εκπαίδευση. Ο επαγωγικός συλλογισμός εξετάζεται παράλληλα σε δύο φιλοσοφικά παραδείγματα: τον σωκρατικό διάλογο και τη Φιλοσοφία για Παιδιά. Κοινός άξονας των δύο πεδίων αποτελεί η διαλεκτική και παιδαγωγική λειτουργία της επαγωγής. Η έρευνα υποστηρίζει ότι η σωκρατική επαγωγή δεν πρέπει να κατανοείται πρωτίστως ως τυπική διαδικασία γενίκευσης, αλλά ως μια δομημένη πρακτική φιλοσοφικής διερεύνησης και διαλόγου. Η συστηματική εξέταση της επαγωγής στην ιστορία της αρχαίας σκέψης και ειδικότερα στον σωκρατικό διάλογο δείχνει ότι ο Σωκράτης ανασυγκροτεί ποικίλες παραδόσεις χρήσης της επαγωγής σε μια ιδιαίτερη και δυναμική μορφή συλλογισμού. Παρά την απουσία ενιαίας ερμηνείας στη σύγχρονη βιβλιογραφία, τα χαρακτηριστικά της σωκρατικής επαγωγής διατηρούν σταθερά τον διαλεκτικό τους χαρακτήρα. Ταυτόχρονα, η διερεύνηση της επαγωγής στη Φιλοσοφία για Παιδιά αναδεικνύει θεωρητικά και παιδαγωγικά ελλείμματα, τα οποία περιορίζουν το βάθος της φιλοσοφικής διερεύνησης με παιδιά. Η μελέτη προτείνει έναν αναπροσδιορισμό της επαγωγής ως παιδαγωγικής πρακτικής της φιλοσοφικής διερεύνησης, ικανής να αναπτύξει έναν δυναμικό διάλογο ανάμεσα στη σωκρατική φιλοσοφία και τη σύγχρονη φιλοσοφική εκπαίδευση.