Οι Φυσικές Επιστήμες στα έντυπα της Αριστεράς στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου

Abstract

The dissertation investigates whether the international socialist tradition identified by the literature is expressed in Greece regarding the positive attitude towards the Natural Sciences. An attitude expressed both in the educational - "popularizing" dimension of the activity of the socialist and communist movement and in their utilization in the foundation of the Marxist worldview. First of all, it is investigated whether the Natural Sciences are of concern to the socialist and communist press in Greece, according to international tradition. For this purpose, the newspapers Ergatikos Agon (Workers’ Struggle), Rizospastis (Radical), Pali ton Takseon (Class Struggle), I Neolaia (The Youth) and the magazines Kommounistiki Epitheorisi (Communist Review), Sosialistiki Epitheorisi (Socialist Review), Neos Leninistis (New Leninist), Spartakos (Spartacus), Davlos (Torch), Koinoniki Erevna (Social Research), Foititiki Simaia (Student Flag), Filoi tis ESSD (Friends of the USSR), Logotechniki Epitheorisi (Literary Review), Nea Epitheorisi (New Review), Protoporoi (Pioneers), Neoi Protoporoi (New Pioneers), Anagennisi (Renaissance), Neos Dromos (New Way) were indexed. The indexing resulted in 524 relevant publications in almost all publications.The topics of the publications are then explored through empirical categorization into thematic axes. The axes concern the scientific subjects and the epistemological issues highlighted in the publications. The authorship of publications is also investigated, i.e. the ratio between translated texts and original works by Greeks.The main conclusions point to the fact that a) the Natural Sciences were of great concern to the socialist and communist movement in Greece in the interwar period, as highlighted by the 524 publications in almost all publications, b) the subject matter and purpose of publications shows differences between newspapers and magazines, the former are dominated by scientific popularization articles and news related to the development of Science and Technology, while the latter are dominated by articles of analysis and deeper processing of specific issues, c) from this differentiation two dimensions of the activity and speech of the movement are formed, the educational as expressed mainly by the newspapers and the worldview mainly through the magazines, d) the attitude of the publications towards Science is positive, but without being treated as a socially neutral activity, e) the Theory of Evolution held a special place in articles, f) the majority of publications come from Greeks, among them important intellectual personalities of the time, while at the same time the translations include important foreign scientists.

Η διατριβή ερευνά κατά πόσο εκφράζεται στην Ελλάδα η εντοπισμένη από τη βιβλιογραφία διεθνής σοσιαλιστική παράδοση όσον αφορά τη θετική στάση απέναντι στις Φυσικές Επιστήμες. Στάση που εκφράζεται τόσο στην επιμορφωτική – «εκλαΐκευτική» διάσταση της δραστηριότητας του σοσιαλιστικού και κομμουνιστικού κινήματος όσο και στην αξιοποίηση τους στην θεμελίωση της μαρξιστικής κοσμοθεώρησης. Ερευνάται κατ’ αρχήν αν οι Φυσικές Επιστήμες αποτελούν αντικείμενο ενασχόλησης του σοσιαλιστικού και κομμουνιστικού Τύπου στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη διεθνή παράδοση. Για τον σκοπό αυτό αποδελτιώθηκαν οι εφημερίδες Εργατικός Αγών, Ριζοσπάστης, Πάλη των Τάξεων, Η Νεολαία και τα περιοδικά Κομμουνιστική Επιθεώρηση, Σοσιαλιστική Επιθεώρηση, Νέος Λενινιστής, Σπάρτακος, Δαυλός, Κοινωνική Έρευνα, Φοιτητική Σημαία, Φίλοι της ΕΣΣΔ, Λογοτεχνική Επιθεώρηση, Νέα Επιθεώρηση, Πρωτοπόροι, Νέοι Πρωτοπόροι, Αναγέννηση, Νέος Δρόμος. Από την αποδελτίωση προέκυψαν 524 σχετικά δημοσιεύματα στο σύνολο σχεδόν των εντύπων.Στη συνέχεια ερευνάται η θεματολογία των δημοσιεύσεων μέσω της εμπειρικής κατηγοριοποίησης σε θεματικούς άξονες. Οι άξονες αφορούν τα επιστημονικά αντικείμενα και τα επιστημολογικά ζητήματα που αναδεικνύονται στις δημοσιεύσεις. Διερευνάται επίσης η πατρότητα των δημοσιεύσεων, δηλαδή η αναλογία ανάμεσα σε μεταφρασμένα κείμενα και πρωτότυπα έργα Ελλήνων.Τα βασικά συμπεράσματα κατατείνουν στο ότι α) οι Φυσικές Επιστήμες απασχολούσαν έντονα το σοσιαλιστικό και κομμουνιστικό κίνημα στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου, όπως αναδείχθηκε από τις 524 δημοσιεύσεις στο σύνολο σχεδόν των εντύπων, β) η θεματολογία και ο σκοπός των δημοσιεύσεων εμφανίζει διαφορές ανάμεσα στις εφημερίδες και τα περιοδικά, στις μεν πρώτες κυριαρχούν τα άρθρα επιστημονικής εκλαΐκευσης και οι ειδήσεις σχετικές με την ανάπτυξη της Επιστήμης και της Τεχνολογίας, ενώ στα δεύτερα κυριαρχούν τα άρθρα ανάλυσης και βαθύτερης επεξεργασίας συγκεκριμένων θεμάτων, γ) από αυτή τη διαφοροποίηση διαμορφώνονται δύο διαστάσεις της δραστηριότητας και του λόγου του κινήματος, η επιμορφωτική όπως εκφράζεται κυρίως από τις εφημερίδες και η κοσμοθεωρητική κυρίως μέσω των περιοδικών, δ) η στάση των δημοσιεύσεων απέναντι στην Επιστήμη είναι θετική, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ως μια ουδέτερη κοινωνικά δραστηριότητα, ε) η Θεωρία της Εξέλιξης κατείχε ιδιαίτερη θέση στην αρθρογραφία, στ) η πλειοψηφία των δημοσιεύσεων προέρχεται από Έλληνες, ανάμεσα τους σημαντικές πνευματικές προσωπικότητες της εποχής, ενώ ταυτόχρονα στις μεταφράσεις συγκαταλέγονται σημαντικοί ξένοι επιστήμονες.