Περίληψη
Ο καρκίνος αποτελεί μία πολυπαραγοντική νόσο και μία από τις σημαντικότερες απειλές συνολικότερα για τη δημόσια υγεία. Μεταξύ των συχνότερων μορφών καρκίνου στις γυναίκες συγκαταλέγεται ο καρκίνος του μαστού, ο οποίος περιλαμβάνει διαφορετικούς μοριακούς υποτύπους με διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά και θεραπευτικές επιλογές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τριπλά αρνητικός καρκίνος του μαστού (Triple Negative Breast Cancer, TNBC), μία από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου του μαστού, ο οποίος χαρακτηρίζεται από την απουσία των υποδοχέων οιστρογόνων (ER), προγεστερόνης (PR) και HER2. Η απουσία των συγκεκριμένων υποδοχέων περιορίζει τη δυνατότητα εφαρμογής των αντίστοιχων στοχευμένων θεραπευτικών προσεγγίσεων και ενισχύει την ανάγκη αναζήτησης νέων μοριακών στόχων για τη διάγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου.Έναν τέτοιο μοριακό στόχο αποτελεί και η Γαλεκτίνη-3, μία πρωτεΐνη η οποία εμπλέκεται σε διάφορες βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με την ανάπτυξη και την ...
Ο καρκίνος αποτελεί μία πολυπαραγοντική νόσο και μία από τις σημαντικότερες απειλές συνολικότερα για τη δημόσια υγεία. Μεταξύ των συχνότερων μορφών καρκίνου στις γυναίκες συγκαταλέγεται ο καρκίνος του μαστού, ο οποίος περιλαμβάνει διαφορετικούς μοριακούς υποτύπους με διαφορετικά βιολογικά χαρακτηριστικά και θεραπευτικές επιλογές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τριπλά αρνητικός καρκίνος του μαστού (Triple Negative Breast Cancer, TNBC), μία από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου του μαστού, ο οποίος χαρακτηρίζεται από την απουσία των υποδοχέων οιστρογόνων (ER), προγεστερόνης (PR) και HER2. Η απουσία των συγκεκριμένων υποδοχέων περιορίζει τη δυνατότητα εφαρμογής των αντίστοιχων στοχευμένων θεραπευτικών προσεγγίσεων και ενισχύει την ανάγκη αναζήτησης νέων μοριακών στόχων για τη διάγνωση και τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου.Έναν τέτοιο μοριακό στόχο αποτελεί και η Γαλεκτίνη-3, μία πρωτεΐνη η οποία εμπλέκεται σε διάφορες βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με την ανάπτυξη και την εξέλιξη του καρκίνου και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στον TNBC. Η αυξημένη έκφρασή της στα καρκινικά κύτταρα του TNBC, καθώς και η συμμετοχή της σε διεργασίες όπως η αγγειογένεση και η μεταστατικότητα, την καθιστούν σημαντικό μοριακό στόχο για την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων.Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη φθοριζόντων ιχνηθετών για εφαρμογές στη βιοϊατρική απεικόνιση αποτελεί ένα από τα πλέον δυναμικά πεδία της σύγχρονης έρευνας, καθώς προσφέρει τη δυνατότητα εκλεκτικής ανίχνευσης βιολογικών στόχων με μεγάλη ευαισθησία και συμβάλλει τόσο στη βασική έρευνα όσο και στη διάγνωση και την παρακολούθηση παθολογικών καταστάσεων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι φθορίζοντες ιχνηθέτες που απορροφούν και εκπέμπουν στην περιοχή του εγγύς υπέρυθρου (Near Infrared, NIR), καθώς επιτρέπουν την ανίχνευση βιολογικών στόχων με υψηλή ευαισθησία, λόγω της χαμηλότερης σκέδασης και του περιορισμένου αυτοφθορισμού των βιολογικών δειγμάτων.Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί φθορίζουσες χρωστικές οι οποίες παρέχουν τη δυνατότητα ελέγχου του φθορισμού λειτουργώντας ως διακόπτες φθορισμού OFF/ON και έχουν αναδειχθεί ως πολύτιμα εργαλεία για τη σύγχρονη οπτική βιοαπεικόνιση. Η ενεργοποίησή τους μπορεί να πραγματοποιείται από χαρακτηριστικά του κυτταρικού μικροπεριβάλλοντος, μεταξύ των οποίων και τα αυξημένα επίπεδα γλουταθειόνης (GSH) που παρατηρούνται στα καρκινικά κύτταρα, παρέχοντας τη δυνατότητα διαφοροποίησης μεταξύ φυσιολογικών και παθολογικών κυτταρικών καταστάσεων.Στην παρούσα διδακτορική διατριβή σχεδιάστηκαν, συντέθηκαν και χαρακτηρίστηκαν νέοι φθορίζοντες μοριακοί ιχνηθέτες, με έμφαση αφενός στην ανάπτυξη υβριδικών συστημάτων BODIPY-Κουμαρίνών και BODIPY-Ξανθενίων και αφετέρου στην ανάπτυξη NIR φθοριζόντων ιχνηθετών με στόχευση στη Γαλεκτίνη-3.Στο πρώτο μέρος της μελέτης συντέθηκαν νέες υβριδικές χρωστικές BODIPY, οι οποίες συνδυάζουν κουμαρινικούς ή ξανθενικούς δακτυλίους, και μελετήθηκαν οι φυσικοχημικές και φωτοφυσικές τους ιδιότητες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε παράγωγο BODIPY-Κουμαρίνης που φέρει 2,4-δινιτροφαινυλοσουλφονική ομάδα και παρέχει τη δυνατότητα ενεργοποίησης του φθορισμού παρουσία γλουταθειόνης (GSH), μέσω εκλεκτικής απόσπασης της προστατευτικής ομάδας και αποπροστασίας της υδροξυλομάδας στη θέση 7 του κουμαρινικού δακτυλίου. Η συγκεκριμένη ένωση παρουσίασε σημαντική επαναφορά του φθορισμού παρουσία GSH, ενώ η εκλεκτικότητά της έναντι της GSH συγκριτικά με άλλες θειόλες και αμινοξέα, ανέδειξε τη δυνατότητα αξιοποίησής της στη διάγνωση λόγω του ότι παρέχει τη δυνατότητα για διαφοροποίηση καρκινικών και φυσιολογικών κυττάρων. Ο δομικός χαρακτηρισμός των νέων ενώσεων πραγματοποιήθηκε με χρήση φασματοσκοπίας NMR και φασματομετρίας μάζας, ενώ ο φωτοφυσικός χαρακτηρισμός περιλάμβανε τη λήψη φασμάτων απορρόφησης και εκπομπής φθορισμού, τον υπολογισμό των μετατοπίσεων Stokes και τον προσδιορισμό των κβαντικών αποδόσεων φθορισμού, όπου αυτό ήταν εφικτό.Στο δεύτερο μέρος της διατριβής σχεδιάστηκαν και συντέθηκαν NIR φθορίζοντες ιχνηθέτες με στόχευση στη Γαλεκτίνη-3. Οι ιχνηθέτες που σχεδιάστηκαν αποτελούνται από τρία βασικά συστατικά: α) μία NIR φθορίζουσα χρωστική, β) έναν αναστολέα της Γαλεκτίνης-3 και γ) έναν κατάλληλο συνδέτη. Για τον σκοπό αυτό συντέθηκε NIR χρωστική η οποία ανήκει στην οικογένεια των τρικαρβοκυανινών, η οποία τροποποιήθηκε έτσι ώστε να φέρει τελική αζιδομάδα. Παράλληλα, σχεδιάστηκαν και συντέθηκαν κατάλληλα τροποποιημένοι αναστολείς της Γαλεκτίνης-3, που φέρουν τελική αλκινική ομάδα, επιτρέποντας τη σύζευξή τους με τη NIR χρωστική μέσω ‘click’ χημείας. Με τον τρόπο αυτό συντέθηκαν οι τελικοί φθορίζοντες μοριακοί ιχνηθέτες και πραγματοποιήθηκε η δομική και βιολογική αξιολόγησή τους ως προς την αλληλεπίδρασή τους με τη Γαλεκτίνη-3 μέσω πρωτεϊνικών δοκιμασιών. Τα συγκεκριμένα πειράματα έγιναν στο εργαστήριο βιοχημείας του Καθηγητή Δημήτριου Λεωνίδα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Cancer is a multifactorial and highly heterogeneous disease that remains a major threat to public health. Breast cancer is among the most common malignancies affecting women and comprises several molecular subtypes with distinct biological characteristics and responses to treatment. Triple-negative breast cancer (TNBC) is a particularly aggressive subtype, defined by the absence of estrogen receptor (ER) and progesterone receptor (PR) expression and the lack of HER2 overexpression. As a result, patients with TNBC cannot benefit from the corresponding targeted therapies, highlighting the need to identify alternative molecular targets for the diagnosis and treatment of the disease.One such target is galectin-3, a protein involved in several biological processes associated with cancer development and progression. Its increased expression in TNBC cells, together with its involvement in angiogenesis and metastatic progression, makes it a promising molecular target for the development of new ...
Cancer is a multifactorial and highly heterogeneous disease that remains a major threat to public health. Breast cancer is among the most common malignancies affecting women and comprises several molecular subtypes with distinct biological characteristics and responses to treatment. Triple-negative breast cancer (TNBC) is a particularly aggressive subtype, defined by the absence of estrogen receptor (ER) and progesterone receptor (PR) expression and the lack of HER2 overexpression. As a result, patients with TNBC cannot benefit from the corresponding targeted therapies, highlighting the need to identify alternative molecular targets for the diagnosis and treatment of the disease.One such target is galectin-3, a protein involved in several biological processes associated with cancer development and progression. Its increased expression in TNBC cells, together with its involvement in angiogenesis and metastatic progression, makes it a promising molecular target for the development of new diagnostic and therapeutic approaches.Fluorescence-based biomedical imaging provides a highly sensitive means of detecting and monitoring specific biological targets. Fluorescent probes operating in the near-infrared (NIR) region are particularly advantageous because the lower degree of light scattering and reduced autofluorescence of biological samples at these wavelengths improve imaging contrast. Activatable fluorophores, which function as OFF-ON fluorescence switches, have also emerged as valuable tools in optical bioimaging. Their fluorescence can be triggered by specific features of the cellular microenvironment, including the elevated glutathione (GSH) levels found in certain cancer cells, thereby offering a potential means of distinguishing between normal and pathological cellular states.The present PhD thesis focused on the design, synthesis, and characterization of novel fluorescent molecular probes. Two complementary research directions were pursued: the development of hybrid BODIPY-coumarin and BODIPY-xanthene systems and the development of galectin-3-targeted NIR fluorescent probes.In the first part of the study, new hybrid BODIPY dyes incorporating coumarin or xanthene moieties were synthesized, and their physicochemical and photophysical properties were investigated. Of particular interest was a BODIPY-coumarin derivative bearing a 2,4-dinitrophenylsulfonyl group. This compound exhibited GSH-responsive fluorescence activation through selective cleavage of the protecting group and release of the hydroxy group at the 7-position of the coumarin ring. A pronounced recovery of fluorescence was observed in the presence of GSH. Its selective response to GSH, in comparison with other bio-thiols and aminoacids, indicated its potential utility in diagnostic applications based on the differentiation between cancerous and normal cells. The structures of the newly synthesized compounds were characterized by nuclear magnetic resonance spectroscopy (NMR) and mass spectrometry. Their photophysical characterization included the recording of absorption and fluorescence emission spectra, calculation of Stokes shifts, and determination of fluorescence quantum yields.The second part of the thesis involves the design and synthesis of galectin-3-targeted NIR fluorescent probes. These probes were designed to comprise three principal components: an NIR fluorophore, a galectin-3 inhibitor, and an appropriate linker. For this purpose, an NIR dye belonging to the tricarbocyanine family was synthesized and functionalized with a terminal azide group. In parallel, suitably modified galectin-3 inhibitors bearing terminal alkyne groups were designed and synthesized, allowing their conjugation to the NIR dye through click chemistry. The resulting fluorescent molecular probes were structurally characterized, and their interaction with galectin-3 was biologically evaluated using protein-based assays.Overall, this work contributes to the development of activatable fluorescent systems and targeted NIR molecular probes with potential applications in cancer-related biomedical imaging and galectin-3 targeting.
περισσότερα