Περίληψη
Η μελέτη των αλλαγών στην κάλυψη και τις χρήσεις γης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για την κατανόηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Οι μεταβολές αυτές συνδέονται άμεσα με κοινωνικοοικονομικούς, περιβαλλοντικούς και κλιματικούς παράγοντες, οι οποίοι συνδυαστικά διαμορφώνουν το τοπίο και επηρεάζουν, τόσο την παραγωγική του ικανότητα, όσο και την οικολογική του ισορροπία. Η κατανόηση της έντασης, της κατεύθυνσης και της χωρικής διαφοροποίησης αυτών των μεταβολών καθίσταται καθοριστική για τον ορθολογικό σχεδιασμό πολιτικών βιώσιμης ανάπτυξης και για την αποτελεσματική διαχείριση των φυσικών πόρων, ιδιαίτερα σε περιοχές με σύνθετα περιβαλλοντικά και παραγωγικά χαρακτηριστικά.Η συμβολή αναπτυξιακών μοντέλων ελληνικής υπαίθρου και δασών με τη χρήση νέων τεχνολογιών, για την αξιοποίηση χωρικών δεδομένων δασών και αλλαγών χρήσεων γης, θεωρήθηκε ως εργαλείο άσκησης δασικής πολιτικής.Περιοχή έρευνας ορίστηκε η Περιφερειακή Ενότητα Ηλείας που συνισ ...
Η μελέτη των αλλαγών στην κάλυψη και τις χρήσεις γης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για την κατανόηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Οι μεταβολές αυτές συνδέονται άμεσα με κοινωνικοοικονομικούς, περιβαλλοντικούς και κλιματικούς παράγοντες, οι οποίοι συνδυαστικά διαμορφώνουν το τοπίο και επηρεάζουν, τόσο την παραγωγική του ικανότητα, όσο και την οικολογική του ισορροπία. Η κατανόηση της έντασης, της κατεύθυνσης και της χωρικής διαφοροποίησης αυτών των μεταβολών καθίσταται καθοριστική για τον ορθολογικό σχεδιασμό πολιτικών βιώσιμης ανάπτυξης και για την αποτελεσματική διαχείριση των φυσικών πόρων, ιδιαίτερα σε περιοχές με σύνθετα περιβαλλοντικά και παραγωγικά χαρακτηριστικά.Η συμβολή αναπτυξιακών μοντέλων ελληνικής υπαίθρου και δασών με τη χρήση νέων τεχνολογιών, για την αξιοποίηση χωρικών δεδομένων δασών και αλλαγών χρήσεων γης, θεωρήθηκε ως εργαλείο άσκησης δασικής πολιτικής.Περιοχή έρευνας ορίστηκε η Περιφερειακή Ενότητα Ηλείας που συνιστά μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση μελέτης, καθώς χαρακτηρίζεται από έντονη εξάρτηση από τον πρωτογενή τομέα, αλλά και από σημαντικές δασικές εκτάσεις, ισχυρή τουριστική δραστηριότητα στις παράκτιες ζώνες και αυξημένη ευαλωτότητα σε φυσικές καταστροφές, όπως είναι οι πυρκαγιές. Οι παράγοντες αυτοί, σε συνδυασμό με τη δημογραφική συρρίκνωση και τις πιέσεις της κλιματικής αλλαγής, έχουν διαμορφώσει ένα δυναμικό και συνεχώς μεταβαλλόμενο χωρικό περιβάλλον, στο οποίο οι ισορροπίες μεταξύ φυσικού και ανθρωπογενούς τοπίου αναδιαμορφώνονται διαρκώς. Η πολύπλοκη αυτή δυναμική καθιστά αναγκαία μια συστηματική και μακροχρόνια ανάλυση, ικανή να αποτυπώσει, τόσο τις σταδιακές, όσο και τις αιφνίδιες μεταβολές που συντελούνται στην περιοχή.Το κεντρικό ερευνητικό ερώτημα που πραγματεύεται η παρούσα διδακτορική διατριβή αφορά το κατά πόσο και με ποιον τρόπο ο συνδυασμός νέων τεχνολογιών τηλεπισκόπησης και χωρικής ανάλυσης μπορεί να αξιοποιηθεί, για τη διαχρονική αποτύπωση, ερμηνεία και στρατηγική αξιολόγηση των αλλαγών χρήσεων και κάλυψης γης, ώστε να υποστηριχθεί η δημιουργία αναπτυξιακών μοντέλων, αειφορικής διαχείρισης της ελληνικής υπαίθρου και των δασικών οικοσυστημάτων, τα οποία να μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα στην περιοχή μελέτης. Το ερώτημα αυτό, ως εκ τούτου, δεν περιορίζεται στην τεχνική καταγραφή των μεταβολών, αλλά επεκτείνεται στη διερεύνηση της δυνατότητας μετατροπής των χωρικών δεδομένων σε εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού και λήψης αποφάσεων.Με κεντρικό άξονα το ερευνητικό ερώτημα, στην παρούσα διδακτορική διατριβή αξιοποιήθηκαν για τη διεκπεραίωση του ερευνητικού μέρους σύγχρονα γεωχωρικά εργαλεία και τεχνολογίες τηλεπισκόπησης, με έμφαση στην παρακολούθηση της βλάστησης, των δασικών εκτάσεων, της γεωργικής γης και των δομημένων περιοχών, για την αποτύπωση και την ανάλυση των διαχρονικών μεταβολών που σημειώθηκαν. Παράλληλα, η χρήση δορυφορικών δεδομένων επέτρεψε τη διαχρονική παρακολούθηση των αλλαγών, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα των διεργασιών που συντελούνται στην περιοχή και διασφαλίζοντας τη συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων στο χρόνο.Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε βασίστηκε στη συνδυαστική ανάλυση διαχρονικών δεδομένων κάλυψης γης (CorineLandCover), στην επεξεργασία δορυφορικών χρονοσειρών Landsat για την περίοδο 1984 – 2024 και στον υπολογισμό εξειδικευμένων φασματικών δεικτών (NDVI, EVI, MSAVI, NDMI, NDBI), οι οποίοι επιτρέπουν την ποσοτική αποτίμηση της βλάστησης, της υγρασίας της βλάστησης και της αστικής επέκτασης. Η επιλογή των συγκεκριμένων μεθόδων βασίστηκε στη δυνατότητά τους να παρέχουν διαχρονικά συγκρίσιμα δεδομένα μεγάλης χρονικής κλίμακας, χωρική συνέπεια και επαρκή ανάλυση για την αποτύπωση των φυσικών και ανθρωπογενών μεταβολών. Ο συνδυασμός της θεματικής χαρτογράφησης και των τηλεπισκοπικών δεικτών επιλέχθηκε προκειμένου να αποφευχθεί μια μονοδιάστατη προσέγγιση και να επιτραπεί η διασταύρωση και ερμηνευτική ενοποίηση ετερογενών χωρικών πληροφοριών σε ένα ενιαίο αναλυτικό πλαίσιο ανάλυσης (Stergiadouet. al., 2007; Verdeet.al., 2022).Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, απώτερος σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν να αξιοποιήσει τις νέες τεχνολογίες τηλεπισκόπησης και γεωχωρικής ανάλυσης για την ερμηνεία των αλλαγών στις χρήσεις γης στην Ηλεία, προκειμένου να δημιουργηθούν βάσεις για την ανάπτυξη στρατηγικών και μοντέλων βιώσιμης διαχείρισης της ελληνικής υπαίθρου και των δασικών οικοσυστημάτων. Παράλληλα, επιδιώχθηκε η διασύνδεση των ερευνητικών αποτελεσμάτων με πρακτικές κατευθύνσεις διαχείρισης, ώστε η ανάλυση να αποκτήσει εφαρμοστικό χαρακτήρα και αναπτυξιακή διάσταση, αλλά και η πρόταση διαφορετικών εκδοχών για τη χρήση των αποτελεσμάτων που προέκυψαν σε ενδεχόμενες μελλοντικές έρευνες.Συγκεκριμένα, η ερμηνεία των αποτελεσμάτων δεν περιορίστηκε στην απλή καταγραφή των μεταβολών, αλλά ενσωμάτωσε διαδικασίες αξιολόγησης και ιεράρχησης των χωρικών δεδομένων, μέσω διαφορετικών σεναρίων βαρύτητας των αρχικών μεταβλητών. Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει ότι η τελική χωρική εικόνα και οι προτεινόμενες αναπτυξιακές κατευθύνσεις μπορούν να διαφοροποιηθούν ανάλογα με τη σχετική βαρύτητα που αποδίδεται σε οικολογικούς, παραγωγικούς ή κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, επιτρέποντας τη διαμόρφωση εναλλακτικών μοντέλων διαχείρισης και στρατηγικού σχεδιασμού. Με τον τρόπο αυτό, η διατριβή δεν παράγει ένα μονοσήμαντο αποτέλεσμα, αλλά ένα δυναμικό και προσαρμόσιμο πλαίσιο ανάλυσης, το οποίο μπορεί να ανταποκρίνεται σε διαφορετικές προτεραιότητες πολιτικής και αναπτυξιακού σχεδιασμού.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
The study of changes in land cover and land use constitutes one of the most important tools for understanding the interaction between the natural and the human environment. These changes are directly associated with socio – economic, environmental and climatic factors, which collectively shape the landscape and affect both its productive capacity and its ecological balance. Understanding the intensity, direction and spatial differentiation of these changes is therefore essential for the rational planning of sustainable development policies and for the effective management of natural resources, particularly in regions characterized by complex environmental and productive conditions.The contribution of development models for the Greek countryside and forests—utilizing new technologies to leverage spatial data on forests and land-use changes; considered a tool for the implementation of forest policy.The research area defined as the Regional Unit of Ilia, which constitutes a particularly i ...
The study of changes in land cover and land use constitutes one of the most important tools for understanding the interaction between the natural and the human environment. These changes are directly associated with socio – economic, environmental and climatic factors, which collectively shape the landscape and affect both its productive capacity and its ecological balance. Understanding the intensity, direction and spatial differentiation of these changes is therefore essential for the rational planning of sustainable development policies and for the effective management of natural resources, particularly in regions characterized by complex environmental and productive conditions.The contribution of development models for the Greek countryside and forests—utilizing new technologies to leverage spatial data on forests and land-use changes; considered a tool for the implementation of forest policy.The research area defined as the Regional Unit of Ilia, which constitutes a particularly interesting case study,as it characterized by a strong dependence on the primary sector, as well as by the presence of significant forest areas, intense tourism activity in coastal zones and increased vulnerability to natural disasters, such as wildfires. These factors, combined with demographic decline and the pressures of climate change, have shaped a dynamic and constantly evolving spatial environment, in which the balance between natural and human landscapes being redefined continuously. This complex dynamic makes a systematic and long-term analysis necessary; capable of capturing both gradual and abrupt changes occurring in the region.Τhe central research question addressed in the present doctoral dissertation concerns the extent to which, and the manner in which, the combination of new remote sensing technologies and spatial analysis can be utilized for the diachronic mapping, interpretation and strategic evaluation of land use and land cover changes, in order to support the development of sustainable management models for the Greek countryside and forest ecosystems that can be directly applied to the study area. Therefore, this research question is not limited to the technical recording of changes, but extends to investigating the potential transformation of spatial data into a strategic tool for planning and decision – making processes.With the research question as its central axis, the present dissertation employed modern geospatial tools and remote sensing technologies for the implementation of the research component, with particular emphasis on the monitoring of vegetation, forest areas, agricultural land and built-up areas, in order to record and analyze the diachronic changes that have occurred. At the same time, the use of satellite data enabled the long-term monitoring of these changes, providing a comprehensive overview of the processes taking place in the region while ensuring the comparability of results over time.The methodology adopted was based on the combined analysis of diachronic land cover data (Corine Land Cover), the processing of Landsat satellite time series for the period 1984 – 2024 and the calculation of specialized spectral indices (NDVI, EVI, MSAVI, NDMI, NDBI), which allow for the quantitative assessment of vegetation conditions, vegetation moisture and urban expansion. The selection of these specific methods was based on their ability to provide temporally comparable data over long time periods, spatial consistency and sufficient analytical resolution for the detection of both natural and anthropogenic changes. The combination of thematic mapping and remote sensing indices was selected in order to avoid a one-dimensional analytical approach and to allow for the cross-validation and interpretative integration of heterogeneous spatial information within a unified analytical framework.Taking the above into account, the ultimate aim of the present doctoral dissertation was to utilize modern remote sensing technologies and geospatial analysis in order to interpret land use changes in the Region of Ilia, with the objective of establishing a basis for the development of strategies and models for the sustainable management of the Greek countryside and forest ecosystems. At the same time, an effort was made to link the research results with practical management directions, so that the analysis could acquire an applied character and developmental dimension, while also proposing different possible ways of utilizing the results in future research.More specifically, the interpretation of the results was not limited to the simple recording of land use changes, but also incorporated processes of evaluation and prioritization of spatial data through different weighting scenarios of the initial variables. This approach demonstrates that the final spatial outcome and the proposed development directions may vary depending on the relative importance assigned to ecological, productive or socio – economic factors, thus allowing the formulation of alternative management models and strategic planning approaches. In this way, the dissertation does not produce a single deterministic result, but rather a dynamic and adaptable analytical framework capable of responding to different policy priorities and development strategies.
περισσότερα