Η αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης ασθενών με στεφανιαία νόσο μετά από αγγειοπλαστική στη συμμόρφωση στη θεραπευτική αγωγή και στην ποιότητα ζωής.

Abstract

Long-term adherence to secondary prevention recommendations following Acute Coronary Syndrome (ACS) is a prerequisite for reducing recurrent cardiovascular events and improving prognosis. Despite major advances in interventional cardiology and pharmacological treatment, improving healthy lifestyle behaviours and promoting patients' active involvement in disease self-management remain major challenges. The development of structured nurse-led educational interventions incorporating modern digital technologies may enhance patients' adherence and improve both clinical and psychosocial outcomes.Aim:The aim of this doctoral dissertation was to design and evaluate the effectiveness of a brief, structured educational programme combining an educational video, printed educational material and individualized counselling on adherence to secondary prevention recommendations, health-related quality of life, cardiometabolic risk indicators, unplanned hospital readmissions, return to work, and Multidimensional Health Locus of Control (MHLC) among patients following Acute Coronary Syndrome treated with percutaneous coronary intervention (PCI).Methods: A prospective quasi-experimental study with two parallel groups and matched allocation was conducted. A total of 122 patients (61 per group) attending the outpatient cardiology clinics of the University General Hospital of Larissa were enrolled, while 111 completed follow-up. Participants were blinded to group allocation. The intervention was delivered one month after the index ACS event and consisted of a 22-minute educational video, individualized counselling incorporating the teach-back technique, and a printed educational booklet. The control group received usual care, supplemented by brief standardized verbal education and the same educational booklet. Outcomes were assessed at one month and seven months after ACS. Health-related quality of life was assessed using the SF-36 questionnaire, health locus beliefs using the Multidimensional Health Locus of Control (MHLC) scale, medication adherence using the Medication Adherence Reasons Scale (MAR-Scale), whereas lifestyle adherence was evaluated both through a composite adherence score (Healthy Lifestyle Score) and through the individual secondary prevention behaviours. Statistical analyses included repeated-measures mixed analysis of variance (mixed ANOVA), Linear Mixed Models, Generalized Estimating Equations, and multivariable linear and logistic regression analyses.ResultsBoth study groups demonstrated significant improvements during follow-up, reflecting the high quality of routine cardiology care provided at the study centre. Nevertheless, participants receiving the educational intervention consistently demonstrated more favorable outcomes across most study endpoints, indicating an additional benefit beyond standard follow-up care.The composite lifestyle adherence score was significantly higher in the intervention group (Cohen's d = 0.90, p < 0.001). Participation in the intervention, together with the corresponding baseline values of each outcome, emerged as the strongest independent predictors in the multivariable models. The intervention significantly improved physical activity (OR = 3.73, 95% CI: 1.57–8.86, p = 0.003), maintained greater adherence to dietary recommendations regarding saturated fat intake (OR = 3.58, 95% CI: 1.44–8.91, p = 0.006), and resulted in higher smoking abstinence rates at the end of follow-up (OR = 3.51, 95% CI: 1.29–9.55, p = 0.014). Furthermore, significantly greater improvements were observed in body mass index and a fivefold higher likelihood of achieving the recommended waist circumference target (OR = 5.15, 95% CI: 1.30–20.45, p = 0.020), suggesting favorable effects on objective cardiometabolic risk indicators.Regarding health-related quality of life, both groups improved significantly over time; however, the intervention group demonstrated consistently greater improvements across most SF-36 domains, with a statistically significant advantage in General Health (p = 0.023), borderline significant differences in Physical Functioning and Role Physical, and a favorable trend in Mental Health.No significant between-group differences were observed regarding blood pressure, LDL cholesterol levels, or alcohol consumption. Favorable, although not statistically significant, trends were observed for unplanned hospital readmissions and return to work in favor of the intervention group.Health locus of control beliefs remained essentially stable throughout follow-up and were not modified by the intervention. None of the MHLC dimensions independently predicted adherence or health-related quality of life after adjustment for potential confounders. In contrast, participation in the intervention and the corresponding baseline values of each outcome consistently emerged as the strongest independent predictors. Female sex was independently associated with poorer perceived general and mental health during follow-up. Conclusions: This doctoral dissertation demonstrates that the design and implementation of a brief, standardized and readily reproducible nurse-led educational programme combining an educational video, printed educational material and individualized counselling provides clinically meaningful benefits beyond an already high standard of routine cardiology care. The intervention enhanced the maintenance of behavioral adherence, improved selected dimensions of health-related quality of life, and contributed to favorable changes in important cardiometabolic risk indicators without requiring complex organizational changes or substantial additional healthcare resources.These findings support the integration of structured, digitally supported educational interventions into routine follow-up after Acute Coronary Syndrome and strengthen the evidence supporting the further development of nurses' educational and counselling role within the multidisciplinary secondary prevention team. The high degree of standardization and reproducibility of the intervention provides a strong foundation for future multicenter studies with larger samples and longer follow-up to confirm its effects on long-term clinical and social outcomes.

Εισαγωγή: Η μακροχρόνια συμμόρφωση στις συστάσεις δευτερογενούς πρόληψης μετά από Οξύ Στεφανιαίο Σύνδρομο (ΟΣΣ) αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση των υποτροπών και τη βελτίωση της πρόγνωσης. Παρά τη σημαντική πρόοδο της επεμβατικής καρδιολογίας και της φαρμακευτικής θεραπείας, η βελτίωση των συμπεριφορών που σχετίζονται με την υγεία και η ενεργός συμμετοχή των ασθενών στην αυτοδιαχείριση της νόσου εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πρόκληση. Η ανάπτυξη δομημένων εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που αξιοποιούν σύγχρονα ψηφιακά μέσα μπορεί να ενισχύσει τη συμμόρφωση των ασθενών και να βελτιώσει τις κλινικές και ψυχοκοινωνικές τους εκβάσεις. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν ο σχεδιασμός και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ενός σύντομου, δομημένου νοσηλευτικού προγράμματος εκπαίδευσης, το οποίο συνδύαζε εκπαιδευτικό βίντεο, έντυπο εκπαιδευτικό υλικό και εξατομικευμένη συμβουλευτική, στη συμμόρφωση με τις συστάσεις δευτερογενούς πρόληψης, στην σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής, στους καρδιομεταβολικούς δείκτες, στις απρογραμμάτιστες επανεισαγωγές, στην επιστροφή στην εργασία και στις πεποιθήσεις εστίασης ελέγχου της υγείας (Multidimensional Health Locus of Control – MHLC) ασθενών μετά από Οξύ Στεφανιαίο Σύνδρομο και διαδερμική στεφανιαία παρέμβαση. Μεθοδολογία: Πραγματοποιήθηκε προοπτική ημιπειραματική μελέτη δύο παράλληλων ομάδων με αντιστοιχισμένη κατανομή (matched allocation). Συνολικά εντάχθηκαν 122 ασθενείς (61 ανά ομάδα), οι οποίοι παρακολουθούνταν στα απογευματινά εξωτερικά ιατρεία της Καρδιολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας, ενώ ολοκλήρωσαν την παρακολούθηση 111 ασθενείς. Οι συμμετέχοντες δεν γνώριζαν την ομάδα κατανομής τους. Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε έναν μήνα μετά το ΟΣΣ και περιλάμβανε προβολή εκπαιδευτικού βίντεο διάρκειας 22 λεπτών, εξατομικευμένη συμβουλευτική με εφαρμογή της τεχνικής teach-back και χορήγηση έντυπου εκπαιδευτικού οδηγού. Η ομάδα ελέγχου έλαβε τη συνήθη φροντίδα, συνοδευόμενη από σύντομη προφορική ενημέρωση και το ίδιο έντυπο εκπαιδευτικό υλικό. Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε στον πρώτο και στον έβδομο μήνα μετά το ΟΣΣ. Η σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής αξιολογήθηκε με το SF-36, οι πεποιθήσεις ελέγχου υγείας με την κλίμακα MHLC, η φαρμακευτική συμμόρφωση με την14Medication Adherence Reasons Scale (MAR-Scale), ενώ η συμμόρφωση στον τρόπο ζωής αξιολογήθηκε τόσο μέσω σύνθετου αθροιστικού σκορ (Healthy Lifestyle Score) όσο και μέσω των επιμέρους συμπεριφορών δευτερογενούς πρόληψης. Η στατιστική ανάλυση συμπεριλάμβανε Μικτή Ανάλυση Διακύμανσης επαναλαμβανόμενων μετρήσεων, Γραμμικά Μικτά Μοντέλα, Γενικευμένες Εξισώσεις Εκτίμησης και πολυπαραγοντικά μοντέλα γραμμικής και λογιστικής παλινδρόμησης. Αποτελέσματα: Και οι δύο ομάδες παρουσίασαν σημαντική βελτίωση κατά την περίοδο παρακολούθησης, γεγονός που αντανακλά την υψηλή ποιότητα της συνήθους καρδιολογικής φροντίδας που παρεχόταν στο κέντρο της μελέτης. Ωστόσο, η ομάδα παρέμβασης εμφάνισε σταθερά ευνοϊκότερη πορεία στις περισσότερες εκβάσεις, υποδηλώνοντας πρόσθετο όφελος πέραν της καθιερωμένης παρακολούθησης. Το αθροιστικό σκορ συμμόρφωσης στον τρόπο ζωής ήταν σημαντικά υψηλότερο στην ομάδα παρέμβασης (Cohen's d = 0.90, p < 0.001), ενώ η συμμετοχή στην παρέμβαση, μαζί με τις αντίστοιχες αρχικές τιμές κάθε έκβασης, αποτέλεσαν τους ισχυρότερους ανεξάρτητους προγνωστικούς παράγοντες στα πολυπαραγοντικά μοντέλα. Η παρέμβαση βελτίωσε σημαντικά τη φυσική δραστηριότητα (OR = 3.73, 95% CI: 1.57–8.86, p = 0.003), διατήρησε υψηλότερη συμμόρφωση στις διατροφικές συστάσεις για την πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών (OR = 3.58, 95% CI: 1.44–8.91, p = 0.006) και οδήγησε σε υψηλότερα ποσοστά αποχής από το κάπνισμα κατά το τέλος της παρακολούθησης (OR = 3.51, 95% CI: 1.29–9.55, p = 0.014). Επιπλέον, παρατηρήθηκαν σημαντικότερες βελτιώσεις στον Δείκτη Μάζας Σώματος και πενταπλάσια πιθανότητα επίτευξης του θεραπευτικού στόχου για την περίμετρο μέσης (OR = 5.15, 95% CI: 1.30–20.45, p = 0.020), υποδηλώνοντας ευνοϊκή επίδραση και σε αντικειμενικούς καρδιομεταβολικούς δείκτες. Όσον αφορά την σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής, και οι δύο ομάδες παρουσίασαν σημαντική βελτίωση, όμως η ομάδα παρέμβασης εμφάνισε συστηματικά μεγαλύτερες μεταβολές στις περισσότερες διαστάσεις του SF-36, με στατιστικά σημαντική υπεροχή στη διάσταση της Γενικής Υγείας (p = 0.023) και οριακά σημαντικές διαφορές στη Φυσική Λειτουργικότητα και στον Περιορισμό Ρόλων λόγω Σωματικής Υγείας, καθώς και ευνοϊκή τάση στη διάσταση της Ψυχικής Υγείας. Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων ως προς την αρτηριακή πίεση, τα επίπεδα LDL-χοληστερόλης και την κατανάλωση αλκοόλ. Για τις απρογραμμάτιστες επανεισαγωγές και την επιστροφή στην εργασία καταγράφηκαν ευνοϊκές αλλά μη στατιστικά σημαντικές τάσεις υπέρ της ομάδας παρέμβασης. Οι πεποιθήσεις εστίασης ελέγχου της υγείας παρέμειναν ουσιαστικά σταθερές κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης και δεν τροποποιήθηκαν από την παρέμβαση. Καμία από τις επιμέρους διαστάσεις του MHLC δεν αναδείχθηκε ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας της συμμόρφωσης ή της ποιότητας ζωής μετά την προσαρμογή για συγχυτικούς παράγοντες. Αντίθετα, η συμμετοχή στην ομάδα παρέμβασης και οι αντίστοιχες αρχικές τιμές των εκβάσεων αποτέλεσαν σταθερά τους σημαντικότερους προγνωστικούς παράγοντες. Επιπλέον, το γυναικείο φύλο συσχετίσθηκε ανεξάρτητα με χαμηλότερη αντιλαμβανόμενη γενική και ψυχική υγεία κατά την παρακολούθηση. Συμπεράσματα: Η παρούσα διατριβή τεκμηριώνει ότι ο σχεδιασμός και η εφαρμογή ενός σύντομου, τυποποιημένου και εύκολα αναπαραγώγιμου νοσηλευτικού προγράμματος, το οποίο συνδυάζει εκπαιδευτικό βίντεο, έντυπο υλικό και εξατομικευμένη συμβουλευτική, μπορεί να προσφέρει ουσιαστικό πρόσθετο όφελος πέραν μιας ήδη υψηλού επιπέδου συνήθους καρδιολογικής φροντίδας. Η παρέμβαση ενίσχυσε τη διατήρηση της συμπεριφορικής συμμόρφωσης, βελτίωσε επιμέρους διαστάσεις της ποιότητας ζωής και συνέβαλε στη βελτίωση σημαντικών καρδιομεταβολικών δεικτών, χωρίς να απαιτεί πολύπλοκες οργανωτικές ή οικονομικές παρεμβάσεις. Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ενσωμάτωση δομημένων, ψηφιακά υποστηριζόμενων εκπαιδευτικών παρεμβάσεων στην τακτική παρακολούθηση ασθενών μετά από Οξύ Στεφανιαίο Σύνδρομο και ενισχύουν την τεκμηρίωση υπέρ της περαιτέρω ανάπτυξης του εκπαιδευτικού και συμβουλευτικού ρόλου του νοσηλευτή στο πλαίσιο της διεπιστημονικής ομάδας δευτερογενούς πρόληψης. Η υψηλή τυποποίηση και αναπαραγωγιμότητα της παρέμβασης δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την αξιολόγησή της σε πολυκεντρικές μελέτες μεγαλύτερης κλίμακας και μεγαλύτερης διάρκειας παρακολούθησης, με στόχο την επιβεβαίωση της επίδρασής της σε μακροχρόνιες κλινικές και κοινωνικές εκβάσεις.