Περίληψη
Η νόσος του Πάρκινσον αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή νευροεκφυλιστική διαταραχή, η οποία νευροπαθολογικά χαρακτηρίζεται από την προοδευτική απώλεια ντοπαμινεργικών νευρώνων της μέλαινας ουσίας και τη συσσώρευση πρωτεϊνικών εγκλείστων αποτελούμενων από την πρωτεΐνη α-συνουκλεΐνη. Παρότι αυτά τα παθολογικά χαρακτηριστικά ορίζουν τα προχωρημένα στάδια της νόσου, αυξανόμενα πειραματικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι η συναπτική δυσλειτουργία εμφανίζεται πολύ νωρίτερα, αναδεικνύοντας τη νόσο ως συναπτοπάθεια στην οποία η διαταραχή της συναπτικής ομοιόστασης προηγείται της νευροεκφύλισης κατά πολλά έτη. Η μετάλλαξη Α53Τ του γονιδίου SNCA οδηγεί σε πρώιμης έναρξης προοδευτικό παρκινσονισμό. Ωστόσο, οι μοριακοί και κυτταρικοί μηχανισμοί μέσω των οποίων η παθολογική αυτή μορφή οδηγεί σε πρώιμη συναπτική δυσλειτουργία, καθώς και η αναστρεψιμότητά της, παραμένουν αδιευκρίνιστα.Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η διερεύνηση της πρώιμης συναπτοπάθειας που σχετίζεται με τη μετάλλαξη A53T, μέσω συνδυαστι ...
Η νόσος του Πάρκινσον αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή νευροεκφυλιστική διαταραχή, η οποία νευροπαθολογικά χαρακτηρίζεται από την προοδευτική απώλεια ντοπαμινεργικών νευρώνων της μέλαινας ουσίας και τη συσσώρευση πρωτεϊνικών εγκλείστων αποτελούμενων από την πρωτεΐνη α-συνουκλεΐνη. Παρότι αυτά τα παθολογικά χαρακτηριστικά ορίζουν τα προχωρημένα στάδια της νόσου, αυξανόμενα πειραματικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι η συναπτική δυσλειτουργία εμφανίζεται πολύ νωρίτερα, αναδεικνύοντας τη νόσο ως συναπτοπάθεια στην οποία η διαταραχή της συναπτικής ομοιόστασης προηγείται της νευροεκφύλισης κατά πολλά έτη. Η μετάλλαξη Α53Τ του γονιδίου SNCA οδηγεί σε πρώιμης έναρξης προοδευτικό παρκινσονισμό. Ωστόσο, οι μοριακοί και κυτταρικοί μηχανισμοί μέσω των οποίων η παθολογική αυτή μορφή οδηγεί σε πρώιμη συναπτική δυσλειτουργία, καθώς και η αναστρεψιμότητά της, παραμένουν αδιευκρίνιστα.Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η διερεύνηση της πρώιμης συναπτοπάθειας που σχετίζεται με τη μετάλλαξη A53T, μέσω συνδυαστικής μοριακής, κυτταρικής, δομικής και λειτουργικής ανάλυσης σε συμπληρωματικά μοντέλα μυός και ανθρώπου. Ειδικότερα επιδιώχθηκε: (i) ο χαρακτηρισμός της χωροχρονικής εξέλιξης της πρώιμης συναπτικής παθολογίας που προηγείται της ντοπαμινεργικής νευροεκφύλισης in vivo, (ii) η διερεύνηση των μηχανισμών μέσω των οποίων η μεταλλαγμένη αSyn διαταράσσει τη συναπτική οργάνωση και τη λειτουργία των νευρωνικών δικτύων in vitro, καθώς και η αξιολόγηση του θεραπευτικού δυναμικού της NitroSynapsin — ανταγωνιστή εξω-συναπτικών υποδοχέων NMDA — και (iii) η επιβεβαίωση των παρατηρούμενων συναπτικών φαινοτύπων σε νευρώνες προερχόμενους από επαγόμενα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα ασθενών που φέρουν ενδογενώς τη μετάλλαξη A53T.Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων εφαρμόστηκε μια πολυεπίπεδη πειραματική προσέγγιση. Στις in vivo αναλύσεις χρησιμοποιήθηκε το διαγονιδιακό μοντέλο M83, για ανοσοϊστοχημεία, πρωτεωμική συναπτοσωμάτων ανά εγκεφαλική περιοχή και ηλεκτρονική μικροσκοπία διέλευσης. Οι in vitro αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν σε πρωτογενείς νευρώνες προερχόμενους από τον ιππόκαμπο Μ83 εμβρύων, αξιολογώντας τη συναπτική οργάνωση, τον εντοπισμό υποδοχέων NMDA, την Διεγερτική/Ανασταλτική (Δ/Α) ισορροπία, τη δενδριτική αρχιτεκτονική και τη δραστηριότητα νευρωνικών δικτύων μέσω καταγραφών σε συστοιχίες πολλαπλών ηλεκτροδίων. Τέλος, οι ανθρώπινοι επαγώμενοι νευρώνες αναλύθηκαν ως προς το μεταγράφωμα στο στάδιο των νευρικών προγονικών κυττάρων, ενώ οι διαφοροποιημένοι νευρώνες αξιολογήθηκαν με ανοσοφθορισμό, μονοσυναπτική ιχνηλάτηση με ιό λύσσας και δοκιμασία τεχνητού σχηματισμού συνάψεων.Η παθολογία της α-συνουκλεΐνης ανιχνεύθηκε in vivo αρκετούς μήνες πριν από την απώλεια των ντοπαμινεργικών νευρώνων, συνοδευόμενη από ανισσοροπία των γλουταμινεργικών και GABAεργικών συστημάτων νευροδιαβίβασης. Ακόμη, η πρωτεωμική ανάλυση των συναπτοσωμάτων αποκάλυψε προ-συναπτική διαταραχή στις διάφορες περιοχές του εγκεφάλου με κυρίαρχη εκπροσώπηση πρωτεϊνών διακίνησης κυστιδίων και ενδοκύττωσης, ενώ η ηλεκτρονική μικροσκοπία ανέδειξε μειωμένο αριθμό συναπτικών κυστιδίων και βράχυνση των μετα-συναπτικών πυκνώσεων. Στους πρωτογενείς νευρώνες, η μεταλλαγμένη α-συνουκλεΐνη διατάραξε την προ- και μετα-συναπτική οργάνωση, μετέβαλε την Δ/Α ισορροπία υπέρ των ανασταλτικών συνάψεων, αποδιοργάνωσε το νευρωνικό δίκτυο, καθώς και την ηλεκτρική του δραστηριότητα, εκτείνοντας τη συναπτική παθολογία από τη μεμονωμένη σύναψη έως τη λειτουργία των νευρωνικών δικτύων. Η χορήγηση NitroSynapsin αποκατέστησε εν μέρει τη συναπτική οργάνωση, την Δ/Α ισορροπία, τη δενδριτική ακεραιότητα και τη λειτουργική δραστηριότητα του δικτύου. Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώθηκαν στους ανθρώπινους νευρώνες, οι οποίοι παρουσίασαν πρώιμες διαταραχές του μεταγραφώματος που σχετίζονται με τη συναπτική οργάνωση, μειωμένη νευρωνική συνδεσιμότητα, διαταραγμένες αποκρίσεις σε συναπτικά σήματα και παρόμοια διαταραχή της ισορροπίας διεγερτικών/ανασταλτικών συνάψεων, οι οποίες αποκαταστάθηκαν εν μέρει παρουσία NitroSynapsin.Tα παρόντα ευρήματα καταδεικνύουν ότι η πρώιμη συναπτική δυσλειτουργία αποτελεί ένα κεντρικό στοιχείο της Α53Τ παθολογίας, που εκδηλώνεται μέσω συντονισμένης αποδιοργάνωσης της διακίνησης κυστιδίων, της Ε/Ι ισορροπίας και της νευρωνικής συνδεσιμότητας, πολύ πριν από οποιαδήποτε νευροεκφύλιση. Η σύγκλιση ανεξάρτητων πειραματικών γραμμών σε κοινό παθογενετικό μηχανισμό, σε συνδυασμό με τη μερική αποκατάσταση που επέδειξε η NitroSynapsin, αναδεικνύει το πρώιμο συναπτικό στάδιο ως κρίσιμο παράθυρο θεραπευτικής παρέμβασης. Συνολικά, τα ευρήματά μας ενισχύουν περαιτέρω την αντίληψη της νόσου Πάρκινσον ως συναπτοπάθεια και αναδεικνύουν τη σημασία της θεραπευτικής στόχευσης της πρώιμης συναπτικής δυσλειτουργίας ως μια εφικτή νευροπροστατευτική στρατιγική.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Background. Parkinson's disease (PD) is the second most common neurodegenerative disorder and is neuropathologically characterized by the progressive loss of dopaminergic neurons in the substantia nigra pars compacta and the accumulation of aggregated α-synuclein (αSyn) in Lewy bodies and Lewy neurites. Although these pathological hallmarks define the advanced stages of the disease, growing evidence indicates that synaptic dysfunction emerges much earlier and may represent a primary driver of disease progression. Consequently, PD is increasingly recognized as a synaptopathy, in which disruption of synaptic homeostasis precedes neurodegeneration by years. Among the monogenic forms of PD, the A53T mutation in the SNCA gene causes a progressive, early-onset form of parkinsonism characterized by widespread αSyn pathology. Despite accumulating evidence linking mutant αSyn to synaptic dysfunction, the molecular and cellular events that lead to early synaptic failure and whether these alterat ...
Background. Parkinson's disease (PD) is the second most common neurodegenerative disorder and is neuropathologically characterized by the progressive loss of dopaminergic neurons in the substantia nigra pars compacta and the accumulation of aggregated α-synuclein (αSyn) in Lewy bodies and Lewy neurites. Although these pathological hallmarks define the advanced stages of the disease, growing evidence indicates that synaptic dysfunction emerges much earlier and may represent a primary driver of disease progression. Consequently, PD is increasingly recognized as a synaptopathy, in which disruption of synaptic homeostasis precedes neurodegeneration by years. Among the monogenic forms of PD, the A53T mutation in the SNCA gene causes a progressive, early-onset form of parkinsonism characterized by widespread αSyn pathology. Despite accumulating evidence linking mutant αSyn to synaptic dysfunction, the molecular and cellular events that lead to early synaptic failure and whether these alterations are reversible remain poorly understood.Aims. The present thesis aimed to provide the first comprehensive, multilevel characterization of early A53T-associated synaptopathy by integrating molecular, structural, cellular, and functional analyses across complementary mouse and human disease-relevant models. Specifically, the study sought: (i) to define the spatiotemporal progression of early synaptic pathology preceding dopaminergic neurodegeneration in vivo; (ii) to dissect the mechanisms by which mutant αSyn disrupts synaptic organization and neuronal network function in vitro, and iii) to evaluate whether selective pharmacological modulation of pathological extrasynaptic NMDA receptor signaling using NitroSynapsin could restore these early abnormalities; and (3) to validate the identified synaptic phenotypes in patient-derived iPSC neurons carrying the endogenous A53T mutation.Methods. A complementary multilevel experimental strategy was employed. In vivo analyses were performed using the M83 transgenic mouse model expressing human A53T αSyn in neurons and included longitudinal immunohistochemistry, region-specific synaptosomal proteomics, and transmission electron microscopy to characterize the temporal progression of early synaptic pathology. In vitro studies were conducted in primary hippocampal neurons derived from M83 embryos to investigate synaptic organization, NMDA receptor localization, excitatory/inhibitory balance, dendritic architecture, and neuronal network activity using multielectrode array recordings, as well as to evaluate the effects of NitroSynapsin treatment. Finally, patient-derived A53T iPSC cultures were used to determine whether the early synaptic alterations identified in the mouse models were conserved in human disease. Transcriptomic profiling was performed at the neural progenitor cell (NPC) stage, whereas differentiated neurons were analyzed by immunofluorescence, rabies monosynaptic tracing, and an artificial synapse formation assay to assess synaptic organization, neuronal connectivity, and synaptogenic function respectively.Findings. Early αSyn pathology was detected in vivo several months before significant dopaminergic neuronal loss and was accompanied by widespread alterations in glutamatergic and GABAergic neurotransmission systems. Synaptosomal proteomics identified a conserved presynaptic molecular signature dominated by proteins involved in synaptic vesicle trafficking and endocytosis, while ultrastructural analyses demonstrated marked depletion of synaptic vesicles and shortened postsynaptic densities, indicating coordinated molecular and structural remodeling of the synapse. In primary hippocampal neurons, mutant αSyn disrupted presynaptic and postsynaptic organization, reduced excitatory synapses, increased inhibitory synapses, altered dendritic architecture, and impaired spontaneous neuronal network activity, demonstrating that early synaptic pathology extends from individual synapses to network function. NitroSynapsin partially restored synaptic organization, excitatory/inhibitory balance, dendritic integrity, and neuronal network activity. Importantly, these findings were independently validated in patient-derived A53T iPSC neuronal cultures, which exhibited early transcriptomic alterations associated with synaptic function, impaired neuronal connectivity, altered synaptogenic responses, and similar excitatory/inhibitory imbalance, all of which were improved by NitroSynapsin treatment.Conclusions. Our findings demonstrate that early synaptic dysfunction is a central pathogenic event in A53T-mediated Parkinson's disease, emerging well before dopaminergic neurodegeneration. Independent lines of evidence consistently converged on a common pathogenic mechanism whereby mutant A53T αSyn progressively compromises synaptic integrity through impaired synaptic vesicle trafficking and endocytosis, disruption of excitatory/inhibitory synaptic balance, reduced neuronal connectivity, and altered network activity. Partial restoration of these early synaptic abnormalities by NitroSynapsin demonstrates that early synaptic dysfunction is not irreversible and may therefore represent a critical window for therapeutic intervention. Altogether, our findings further support the concept of Parkinson's disease as a synaptopathy and highlight the importance of targeting early synaptic dysfunction before irreversible neurodegeneration occurs.
περισσότερα