Περίληψη
Η παγκόσμια γεωργία καλείται να διασφαλίσει την επισιτιστική ασφάλεια εν μέσω εντεινόμενης κλιματικής κρίσης, με τη Μεσόγειο να αποτελεί περιοχή ιδιαίτερης τρωτότητας λόγω έντονης μεταβλητότητας των βροχοπτώσεων και του κινδύνου ερημοποίησης. Στο πλαίσιο της Βιώσιμης Εντατικοποίησης της Γεωργίας (Sustainable Intensification of Agriculture, SIA), η ενσωμάτωση των ορφανών καλλιεργειών στα γεωργικά συστήματα καθίσταται επιτακτική. Πρόκειται —στην πλειονότητά τους— για είδη αυτόχθονα με εγγενή ανθεκτικότητα σε οριακά περιβάλλοντα και υψηλή διατροφική αξία, τα οποία όμως έχουν παραμεληθεί από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα και το εμπόριο. Το λαθούρι (Lathyrus sativus L.) αποτελεί εμβληματική καλλιέργεια για τη Μεσόγειο λόγω της εξαιρετικής προσαρμοστικότητάς του σε ξηρασία και αλατότητα· ως είδος διπλής χρήσης (τρόφιμο και ζωοτροφή), προσφέρει υψηλή πρωτεϊνική αξία και συμβάλλει στη βιωσιμότητα μέσω της βιολογικής αζωτοδέσμευσης. Παρά το σημαντικό γενετικό του δυναμικό, η αξιοποίησή του π ...
Η παγκόσμια γεωργία καλείται να διασφαλίσει την επισιτιστική ασφάλεια εν μέσω εντεινόμενης κλιματικής κρίσης, με τη Μεσόγειο να αποτελεί περιοχή ιδιαίτερης τρωτότητας λόγω έντονης μεταβλητότητας των βροχοπτώσεων και του κινδύνου ερημοποίησης. Στο πλαίσιο της Βιώσιμης Εντατικοποίησης της Γεωργίας (Sustainable Intensification of Agriculture, SIA), η ενσωμάτωση των ορφανών καλλιεργειών στα γεωργικά συστήματα καθίσταται επιτακτική. Πρόκειται —στην πλειονότητά τους— για είδη αυτόχθονα με εγγενή ανθεκτικότητα σε οριακά περιβάλλοντα και υψηλή διατροφική αξία, τα οποία όμως έχουν παραμεληθεί από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα και το εμπόριο. Το λαθούρι (Lathyrus sativus L.) αποτελεί εμβληματική καλλιέργεια για τη Μεσόγειο λόγω της εξαιρετικής προσαρμοστικότητάς του σε ξηρασία και αλατότητα· ως είδος διπλής χρήσης (τρόφιμο και ζωοτροφή), προσφέρει υψηλή πρωτεϊνική αξία και συμβάλλει στη βιωσιμότητα μέσω της βιολογικής αζωτοδέσμευσης. Παρά το σημαντικό γενετικό του δυναμικό, η αξιοποίησή του παραμένει περιορισμένη λόγω της χαμηλής παραγωγικότητας —απόρροια της έλλειψης εντατικής βελτίωσης— και της παρουσίας της νευροτοξίνης β-ODAP. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η ολιστική διερεύνηση του λαθουριού ως στρατηγικής καλλιέργειας για την ενίσχυση της αγροβιοποικιλότητας στην Ελλάδα, μέσω τεσσάρων συμπληρωματικών ερευνητικών αξόνων: αγροοικονομικής ανάλυσης SWOT των αντιλήψεων 177 παραγωγών της Θεσσαλίας σχετικά με την υιοθέτηση της καλλιέργειας· εργαστηριακής αξιολόγησης τεχνικών προμεταχείρισης σπόρων (seed priming) — υδατομεταχείρισης (hydropriming, T2), βιολογικής προμεταχείρισης με το βακτήριο Bacillus subtilis (biopriming, T3) και του συνδυασμού τους (hydro-biopriming, T4) — στη βλάστηση υπό συνθήκες αλατότητας· πειράματος θερμοκηπίου για την αξιολόγηση αγρονομικών και φυσιολογικών δεικτών σε προχωρημένα στάδια ανάπτυξης υπό καταπόνηση αλατότητας· και διετούς πειράματος αγρού για τη σύγκριση της βελτιωμένης ποικιλίας Maleme-107 με τον τοπικό πληθυσμό Sofades. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ανάλυσης SWOT, οι παραγωγοί εκτιμούν το λαθούρι για την ανθεκτικότητά του, την υψηλή πρωτεϊνική αξία και την καταλληλότητά του για υποβαθμισμένα εδάφη, επισημαίνοντας όμως αδυναμίες στη συγκομιδή, τη διακύμανση τιμών και την περιορισμένη γνώση καλλιέργειας. Διακρίνουν αναπτυξιακές προοπτικές στην αυξανόμενη ζήτηση φυτικών πρωτεϊνών —εφόσον ενισχυθούν η συμβουλευτική υποστήριξη, η συνεργατική οργάνωση και η πρόσβαση στην αγορά— με στρατηγικές που εστιάζουν στην αξιοποίηση τοπικών ποικιλιών, σε χρηματοδοτικά εργαλεία και στην κατάρτιση. Τα πειραματικά αποτελέσματα ανέδειξαν την τεχνολογία seed priming ως μια πολύ αποτελεσματική τεχνική για την καλλιέργεια του λαθουριού, με τη μεταχείριση hydro-biopriming (T4) να δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα, ενισχύοντας τη βλάστηση, τη βιομάζα και τους αντιοξειδωτικούς αμυντικούς μηχανισμούς και στις δύο ποικιλίες. Η Maleme-107 επέδειξε σταθερότητα απόδοσης υπό ποικίλες συνθήκες, ενώ η Sofades εμφάνισε έντονη φαινοτυπική πλαστικότητα και συνεργιστική απόκριση στον βιολογικό παράγοντα της προμεταχείρισης. Η διαφορετική απόκριση των δύο γονοτύπων στη μεταχείριση με Bacillus subtilis υποδεικνύει ότι η αλληλεπίδραση φυτού και μικροοργανισμών εξαρτάται από τον γονότυπο, αναδεικνύοντας τη σημασία της αξιολόγησης περισσότερων γονοτύπων για την υποστήριξη της βελτίωσης καθοδηγούμενης από το μικροβίωμα. Συνολικά, τα ευρήματα τεκμηριώνουν ότι η συνέργεια φυτογενετικών πόρων με καινοτόμες τεχνικές priming μπορεί να μετατρέψει το λαθούρι σε κλιματικά ανθεκτική καλλιέργεια, με άμεσες προεκτάσεις για τη βιώσιμη διαχείριση οριακών εδαφών στη λεκάνη της Μεσογείου.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Global agriculture faces the challenge of ensuring food security in the face of an intensifying climate crisis, with the Mediterranean basin recognized as a vulnerability hotspot due to pronounced rainfall variability and desertification risk. Within the framework of Sustainable Intensification of Agriculture (SIA), the integration of orphan crops into farming systems has become imperative — in most cases native/autochthonous species that, despite possessing inherent resilience to marginal environments and high nutritional value, have been neglected by the international scientific community and trade. Grass pea (Lathyrus sativus L.) represents an emblematic crop for the Mediterranean, owing to its exceptional adaptability to drought and salinity; as a dual-purpose species (food and feed), it offers high protein value and contributes to sustainability through biological nitrogen fixation. Despite its considerable genetic potential, its exploitation remains limited due to low productivit ...
Global agriculture faces the challenge of ensuring food security in the face of an intensifying climate crisis, with the Mediterranean basin recognized as a vulnerability hotspot due to pronounced rainfall variability and desertification risk. Within the framework of Sustainable Intensification of Agriculture (SIA), the integration of orphan crops into farming systems has become imperative — in most cases native/autochthonous species that, despite possessing inherent resilience to marginal environments and high nutritional value, have been neglected by the international scientific community and trade. Grass pea (Lathyrus sativus L.) represents an emblematic crop for the Mediterranean, owing to its exceptional adaptability to drought and salinity; as a dual-purpose species (food and feed), it offers high protein value and contributes to sustainability through biological nitrogen fixation. Despite its considerable genetic potential, its exploitation remains limited due to low productivity — resulting from a lack of intensive breeding — and the presence of the neurotoxin β-ODAP. The aim of this thesis was the holistic investigation of grass pea as a strategic crop for enhancing agrobiodiversity in Greece, structured across four complementary research axes: an agro-economic SWOT analysis of perceptions among 177 producers in Thessaly regarding crop adoption; a laboratory evaluation of seed priming techniques (hydropriming (T2), biopriming with Bacillus subtilis (T3), and a combination of both, hydro-biopriming (T4)) on germination under saline conditions; a greenhouse experiment assessing agronomic and physiological indices at advanced growth stages under salinity stress; and a two-year field evaluation comparing an improved variety (Maleme-107) with a local landrace (Sofades). According to the results of the SWOT analysis, the producers value grass pea for its resilience, high protein content and suitability for degraded soils, while identifying weaknesses related to harvesting, price volatility, and limited cultivation knowledge. They see growth potential in the rising demand for plant-based proteins — provided advisory support, cooperative organization, and market access are strengthened — with strategies focused on the valorization of local varieties, financing tools, and training. The experimental results highlighted seed priming technology as a highly effective technique for grass pea cultivation, with the hydro-biopriming treatment (T4) yielding the best results, enhancing germination, biomass, and antioxidant defense mechanisms in both varieties. Maleme-107 exhibited yield stability under varying conditions, while Sofades displayed pronounced phenotypic plasticity and a synergistic response to the biological priming agent. The differential response of the two genotypes to the Bacillus subtilis treatment suggests that plant–microbe interactions are genotype-dependent, highlighting the importance of evaluating more genotypes in support of microbiome-informed breeding. Overall, the findings demonstrate that the synergy between plant genetic resources and innovative priming techniques can transform grass pea into a climate-resilient crop, with direct implications for the sustainable management of marginal soils in the Mediterranean basin.
περισσότερα