Περίληψη
Η συγκαλλιέργεια χειμερινών σιτηρών με ψυχανθή μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικότητας και στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Η απόδοση των μιγμάτων εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά των ειδών και των ποικιλιών, τις αλληλεπιδράσεις τους και τις συνθήκες καλλιέργειας. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η μελέτη της συνδυαστικής ικανότητας ποικιλιών μαλακού σιταριού με κτηνοτροφικό μπιζέλι και κουκί και η αξιολόγηση γνωρισμάτων που μπορούν να αξιοποιηθούν στην επιλογή και βελτίωση ποικιλιών κατάλληλων για συγκαλλιέργεια υπό ξηρικές, μεσογειακές συνθήκες. Στο πρώτο πείραμα, που πραγματοποιήθηκε στο Αγρόκτημα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κατά τις καλλιεργητικές περιόδους 2022-2023, 2023‑2024 και 2024‑2025, αξιολογήθηκαν οι ποικιλίες μαλακού σιταριού (Triticum aestivum L.) Elissavet και Flamenko με τις ποικιλίες κτηνοτροφικού μπιζελιού (Pisum arvense L.) Arvika και Furious. Εφαρμόστηκε σχέδιο πλήρως τυχαιοποιημένων ομάδων με τέσσερις επαναλήψει ...
Η συγκαλλιέργεια χειμερινών σιτηρών με ψυχανθή μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της παραγωγικότητας και στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Η απόδοση των μιγμάτων εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά των ειδών και των ποικιλιών, τις αλληλεπιδράσεις τους και τις συνθήκες καλλιέργειας. Σκοπός της παρούσας διατριβής ήταν η μελέτη της συνδυαστικής ικανότητας ποικιλιών μαλακού σιταριού με κτηνοτροφικό μπιζέλι και κουκί και η αξιολόγηση γνωρισμάτων που μπορούν να αξιοποιηθούν στην επιλογή και βελτίωση ποικιλιών κατάλληλων για συγκαλλιέργεια υπό ξηρικές, μεσογειακές συνθήκες. Στο πρώτο πείραμα, που πραγματοποιήθηκε στο Αγρόκτημα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κατά τις καλλιεργητικές περιόδους 2022-2023, 2023‑2024 και 2024‑2025, αξιολογήθηκαν οι ποικιλίες μαλακού σιταριού (Triticum aestivum L.) Elissavet και Flamenko με τις ποικιλίες κτηνοτροφικού μπιζελιού (Pisum arvense L.) Arvika και Furious. Εφαρμόστηκε σχέδιο πλήρως τυχαιοποιημένων ομάδων με τέσσερις επαναλήψεις που περιλάμβανε τέσσερις μονοκαλλιέργειες και τέσσερις συγκαλλιέργειες. Η σπορά των μιγμάτων έγινε στην ίδια γραμμή, με αναλογία 25:75 (σιτάρι:μπιζέλι) σε σχέδιο αντικατάστασης. Αξιολογήθηκαν μορφολογικά και φυσιολογικά γνωρίσματα σε τέσσερα στάδια ανάπτυξης, τα συστατικά της απόδοσης και οι αποδόσεις σε ξηρή βιομάζα και σπόρο. Επιπλέον, προσδιορίστηκαν οι συγκεντρώσεις αζώτου και πρωτεΐνης στη βιομάζα και στους σπόρους, καθώς και οι δείκτες συγκομιδής και συγκομιδής αζώτου. Οι χαμηλότερες συνολικές αποδόσεις των μιγμάτων καταγράφηκαν το 2023‑2024 και οι υψηλότερες το 2024‑2025. Το σιτάρι είχε τη μεγαλύτερη συμμετοχή στην απόδοση των μιγμάτων το πρώτο και το τρίτο έτος, ενώ το δεύτερο αυξήθηκε η συμμετοχή του μπιζελιού. Η επέμβαση Elissavet-Furious έδωσε τη μεγαλύτερη συνολική απόδοση σε σπόρο μεταξύ των μιγμάτων το 2023‑2024 και το 2024‑2025, με 189,0 και 544,5 kg/στρ., αντίστοιχα. Υψηλότερες συγκεντρώσεις πρωτεΐνης στους σπόρους του σιταριού έναντι της αντίστοιχης μονοκαλλιέργειας καταγράφηκαν σε ορισμένους συνδυασμούς της Elissavet. Στο δεύτερο πείραμα, που πραγματοποιήθηκε στον ίδιο αγρό κατά το 2022‑2023 και 2023‑2024, οι ίδιες ποικιλίες σιταριού συγκαλλιεργήθηκαν με τις ποικιλίες κτηνοτροφικού κουκιού (Vicia faba var. minor L.) Polycarpi, Organdi, Nebraska και Bumble. Χρησιμοποιήθηκε το ίδιο πειραματικό σχέδιο και η ίδια αναλογία σποράς, με έξι μονοκαλλιέργειες και οκτώ συγκαλλιέργειες. Οι συνολικές αποδόσεις των μιγμάτων σε ξηρή βιομάζα και σπόρο ήταν υψηλότερες το 2022‑2023. Ο συνδυασμός Elissavet-Organdi έδωσε τη μεγαλύτερη συνολική απόδοση σε σπόρο μεταξύ των μιγμάτων το έτος αυτό (527,1 kg/στρ.), χωρίς στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ των συγκαλλιεργειών. Το 2023‑2024, η μεγαλύτερη συνολική απόδοση βρέθηκε στη Flamenko-Polycarpi (272,2 kg/στρ.), ενώ αυξήθηκε η συμμετοχή του κουκιού στην απόδοση των περισσότερων μιγμάτων. Κανένας συνδυασμός δεν υπερείχε σε όλα τα γνωρίσματα και στα δύο έτη. Στα ίδια πειράματα πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις φαινοτυπικής αποτύπωσης με την πλατφόρμα FieldScan, με καταγραφή δεικτών βλάστησης, εκτίμησης της γήρανσης και φωτοσυνθετικών χρωστικών κατά την άνθιση και την ωρίμανση. Το 2023‑2024 χρησιμοποιήθηκαν επίσης λήψεις ορατού φάσματος από μη επανδρωμένο αερόχημα για τον υπολογισμό δεικτών βλάστησης (NExG, VARI) και του ύψους της φυτοστοιβάδας. Στο πείραμα σιταριού-μπιζελιού, μετρήθηκε επιπλέον η διερχόμενη φωτοσυνθετικά ενεργή ακτινοβολία για την έμμεση εκτίμηση της ποιότητας του φωτός εντός της φυτοστοιβάδας μέσω της παραμέτρου ζ. Οι φασματικοί δείκτες διέφεραν μεταξύ των σταδίων ανάπτυξης, με τον δείκτη κανονικοποιημένης διαφοράς βλάστησης (NDVI) να μειώνεται από την άνθιση προς την ωρίμανση. Οι επεμβάσεις με Arvika εμφάνισαν υψηλότερες τιμές δεικτών βλάστησης (NExG, VARI) στις δύο πρώτες εναέριες λήψεις και μικρότερο ύψος φυτοστοιβάδας στην τελευταία. Στο πείραμα σιταριού-κουκιού, τα υψηλότερα φυτά στην τελευταία λήψη βρέθηκαν στη μονοκαλλιέργεια Nebraska και στη συγκαλλιέργεια Elissavet-Organdi. Η παράμετρος ζ μειώθηκε από τον Φεβρουάριο προς τον Μάιο και στα τρία έτη του πειράματος σιταριού-μπιζελιού. Η αξιολόγηση των μιγμάτων ολοκληρώθηκε με δείκτες αξιοποίησης της γης, ανταγωνισμού και οικονομικού πλεονεκτήματος, καθώς και με τη γενική και ειδική συνδυαστική ικανότητα, βάσει της απόδοσης σε σπόρο. Οι τιμές του λόγου ισοδύναμης επιφάνειας (ΛΙΕ) ήταν μεγαλύτερες της μονάδας στις περισσότερες συγκαλλιέργειες. Η Flamenko-Arvika εμφάνισε τις υψηλότερες τιμές ΛΙΕ στο πείραμα σιταριού-μπιζελιού και στα τρία έτη (1,28-1,58) με θετικές τιμές οικονομικών δεικτών. Στο σιτάρι-κουκί οι υψηλότερες μέσες τιμές ΛΙΕ ήταν στην επέμβαση Flamenko-Bumble το πρώτο έτος και στην Elissavet-Nebraska το δεύτερο. Η οικονομική αξιολόγηση βασίστηκε στις τιμές προϊόντων, χωρίς συνυπολογισμό του κόστους παραγωγής. Η Furious εμφάνισε θετική γενική συνδυαστική ικανότητα και στα τρία έτη, ενώ οι Elissavet-Furious και Flamenko-Arvika θετική ειδική συνδυαστική ικανότητα τα δύο τελευταία έτη. Στο πείραμα σιτάρι-κουκί και στα δύο έτη, θετική γενική συνδυαστική ικανότητα είχαν οι Elissavet, Polycarpi και Organdi και θετική ειδική συνδυαστική ικανότητα οι Elissavet-Organdi, Flamenko-Polycarpi και Flamenko-Bumble. Συνολικά, η επιλογή των συνδυασμών χρειάζεται να συνεκτιμά την απόδοση, τη συμμετοχή κάθε είδους στο μίγμα και την αξιοποίηση της γης σε διαφορετικές συνθήκες.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Intercropping winter cereals with legumes can increase productivity and improve the use of available resources. Mixture yield depends on species and cultivar traits, their interactions and growing conditions. This dissertation aimed to study the mixing ability of bread wheat cultivars with field pea and faba bean and to evaluate traits that could be used at the selection and breeding of cultivars suitable for intercropping under rainfed Mediterranean conditions. The first experiment was conducted at the Aristotle University of Thessaloniki farm during the 2022‑2023, 2023‑2024 and 2024‑2025 growing seasons. The bread wheat (Triticum aestivum L.) cultivars Elissavet and Flamenko were evaluated with the field pea (Pisum arvense L.) cultivars Arvika and Furious. A randomized complete block design with four replicates included four sole crops and four intercrops. Mixtures were sown within the same row using a replacement design at a wheat:pea ratio of 25:75. Morphological and physiological ...
Intercropping winter cereals with legumes can increase productivity and improve the use of available resources. Mixture yield depends on species and cultivar traits, their interactions and growing conditions. This dissertation aimed to study the mixing ability of bread wheat cultivars with field pea and faba bean and to evaluate traits that could be used at the selection and breeding of cultivars suitable for intercropping under rainfed Mediterranean conditions. The first experiment was conducted at the Aristotle University of Thessaloniki farm during the 2022‑2023, 2023‑2024 and 2024‑2025 growing seasons. The bread wheat (Triticum aestivum L.) cultivars Elissavet and Flamenko were evaluated with the field pea (Pisum arvense L.) cultivars Arvika and Furious. A randomized complete block design with four replicates included four sole crops and four intercrops. Mixtures were sown within the same row using a replacement design at a wheat:pea ratio of 25:75. Morphological and physiological traits were assessed at four growth stages, together with yield components, dry biomass and grain yield. Nitrogen and protein concentrations in biomass and grain, harvest index and nitrogen harvest index were also determined. The lowest total mixture yields were recorded in 2023‑2024 and the highest in 2024‑2025. Wheat had the larger contribution to mixture yield in the first and third year, whereas the pea contribution increased in the second year. Elissavet-Furious produced the highest total grain yield among the mixtures in 2023‑2024 and 2024‑2025, at 1.89 and 5.44 t/ha, respectively. Higher wheat grain protein concentrations than in the corresponding sole crop were recorded in some combinations involving Elissavet. The second experiment was conducted at the same site during 2022‑2023 and 2023‑2024, with the same wheat cultivars intercropped with the faba bean (Vicia faba var. minor L.) cultivars Polycarpi, Organdi, Nebraska and Bumble. The same experimental design and sowing ratio were used, with six sole crops and eight intercrops. Total mixture dry biomass and grain yield were higher in 2022‑2023. Elissavet-Organdi produced the highest total grain yield among the mixtures in that year (5.27 t/ha), although differences among intercrops were not statistically significant. In 2023‑2024, the highest total grain yield was recorded for Flamenko-Polycarpi (2.72 t/ha), while the faba bean contribution to yield increased in most mixtures. No single combination was superior across all traits in both years. Phenotyping was conducted in the same experiments using the FieldScan platform to record indices of vegetation, senescence and photosynthetic pigments at flowering and maturation. In 2023‑2024, images acquired with an unmanned aerial vehicle were also used to derive vegetation indices (NExG, VARI) and canopy height. In the wheat-pea experiment, transmitted photosynthetically active radiation was additionally measured to estimate light quality within the canopy indirectly through the parameter ζ. Spectral indices differed between growth stages, with the normalized difference vegetation index (NDVI) declining from flowering to maturation. Treatments containing Arvika showed higher green vegetation indices (NExG, VARI) at the first two aerial observations and lower canopy height at the final observation. In the wheat-faba bean experiment, the tallest plants at the final observation were recorded in the Nebraska sole crop and the Elissavet-Organdi intercrop. The parameter ζ decreased from February to May in all three years of the wheat-pea experiment. Mixture performance was further evaluated using indices of land-use efficiency, competition and economic advantage, together with general and specific mixing ability, based on grain yield. Land equivalent ratios (LER) exceeded one in most intercrops. Flamenko-Arvika had the highest LER in the wheat-pea experiment in all three years (1.28-1.58), with positive mean economic advantage indices. In wheat-faba bean intercropping, the highest LER was recorded for Flamenko-Bumble in the first year and Elissavet-Nebraska in the second. The economic assessment was based on product prices without accounting for production costs. Furious exhibited positive general mixing ability in all three years, while Elissavet-Furious and Flamenko-Arvika had positive specific mixing ability in the last two years. In both years of the wheat-faba bean experiment, Elissavet, Polycarpi and Organdi had positive general mixing ability and Elissavet-Organdi, Flamenko-Polycarpi and Flamenko-Bumble had positive specific mixing ability. Overall, the selection of combinations should consider yield, the contribution of each species to the mixture and land-use efficiency under different climatic conditions.
περισσότερα