Περίληψη
Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα της σύγχρονης ακτινοδιαγνωστικής: τη βέλτιστη ισορροπία μεταξύ διαγνωστικής ποιότητας εικόνας και ελαχιστοποίησης της δόσης ακτινοβολίας που λαμβάνει ο ασθενής. Η ευρεία εφαρμογή των ψηφιακών συστημάτων ακτινογραφίας έχει βελτιώσει σημαντικά τις δυνατότητες απεικόνισης, παράλληλα όμως έχει αναδείξει την ανάγκη συστηματικής παρακολούθησης των παραμέτρων έκθεσης, αποφυγής της άσκοπης ακτινικής επιβάρυνσης και συνεχούς βελτιστοποίησης της ακτινολογικής πρακτικής σύμφωνα με την αρχή ALARA (As Low As Reasonably Achievable).Στο πλαίσιο αυτό, ο Δείκτης Έκθεσης (ΔΕ) αποτελεί ποσοτικό δείκτη της ακτινοβολίας που προσπίπτει στον ψηφιακό ανιχνευτή και χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της επάρκειας της έκθεσης και της αναμενόμενης ποιότητας εικόνας, χωρίς να αποτελεί άμεσο μέτρο της δόσης του ασθενούς. Η ορθή ερμηνεία του είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς συμβάλλει στην αποφυγή υπερέκθεσης και στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσε ...
Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα της σύγχρονης ακτινοδιαγνωστικής: τη βέλτιστη ισορροπία μεταξύ διαγνωστικής ποιότητας εικόνας και ελαχιστοποίησης της δόσης ακτινοβολίας που λαμβάνει ο ασθενής. Η ευρεία εφαρμογή των ψηφιακών συστημάτων ακτινογραφίας έχει βελτιώσει σημαντικά τις δυνατότητες απεικόνισης, παράλληλα όμως έχει αναδείξει την ανάγκη συστηματικής παρακολούθησης των παραμέτρων έκθεσης, αποφυγής της άσκοπης ακτινικής επιβάρυνσης και συνεχούς βελτιστοποίησης της ακτινολογικής πρακτικής σύμφωνα με την αρχή ALARA (As Low As Reasonably Achievable).Στο πλαίσιο αυτό, ο Δείκτης Έκθεσης (ΔΕ) αποτελεί ποσοτικό δείκτη της ακτινοβολίας που προσπίπτει στον ψηφιακό ανιχνευτή και χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της επάρκειας της έκθεσης και της αναμενόμενης ποιότητας εικόνας, χωρίς να αποτελεί άμεσο μέτρο της δόσης του ασθενούς. Η ορθή ερμηνεία του είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς συμβάλλει στην αποφυγή υπερέκθεσης και στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για την επιλογή των παραμέτρων έκθεσης.Σκοπός της μελέτης ήταν η συστηματική διερεύνηση της σχέσης του Δείκτη Έκθεσης με ανθρωπομετρικούς, δημογραφικούς, δοσιμετρικούς και γεωμετρικούς παράγοντες κατά την οπισθοπρόσθια ακτινογραφία θώρακος, υπό πραγματικές κλινικές συνθήκες. Ειδικότερα, εξετάστηκε η συσχέτισή του με τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), την ηλικία, το φύλο, την απόσταση πηγής-αντικειμένου και τη Δόση Εισόδου στο Δέρμα (ΔΕΔ), με στόχο την αξιολόγηση της χρησιμότητάς του ως εργαλείου προσαρμογης και εξατομίκευσης των παραγόντων έκθεσης.Η μεθοδολογία βασίστηκε στην ανάλυση 805 εξετάσεων ακτινογραφίας θώρακος. Τα δεδομένα υποβλήθηκαν σε στατιστική επεξεργασία με εφαρμογή συσχετίσεων και πολυμεταβλητών μοντέλων παλινδρόμησης, ώστε να προσδιοριστεί η ανεξάρτητη συμβολή κάθε παράγοντα στις μεταβολές του ΔΕ. Για τον έλεγχο της κανονικότητας των ποσοτικών μεταβλητών χρησιμοποιήθηκε το τεστ Kolmogorov–Smirnov, ενώ εφαρμόστηκε πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση και διαστρωματική ανάλυση κατά φύλο, ηλικία και ΔΜΣ. Τα αποτελέσματα της παλινδρόμησης εκφράστηκαν με συντελεστές b, διαστήματα εμπιστοσύνης 95% και τιμές p, με επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας p<0,05.Τα αποτελέσματα ανέδειξαν ότι ο ΔΕ επηρεάζεται σημαντικά από τον ΔΜΣ, το φύλο και τη ΔΕΔ, ενώ η ηλικία παρουσίασε διαφοροποιημένη επίδραση. Στο συνολικό πολυμεταβλητό μοντέλο, ο ΔΜΣ παρουσίασε αρνητική συσχέτιση με τον ΔΕ (b=−10,62, 95% ΔΕ: −11,78 έως −9,46, p<0,001), ενώ το γυναικείο φύλο (b=14,34, 95% ΔΕ: 4,91–23,78, p=0,003) και η ΔΕΔ (b=650,11, 95% ΔΕ: 522,45–777,78, p<0,001) παρουσίασαν θετική συσχέτιση. Η ηλικία (p=0,301) και η απόσταση πηγής-αντικειμένου (p=0,697) δεν παρουσίασαν στατιστικά σημαντική συσχέτιση στο συνολικό προσαρμοσμένο μοντέλο. Στη διαστρωματική ανάλυση κατά φύλο, στις γυναίκες η ηλικία παρουσίασε θετική συσχέτιση με τον ΔΕ (b=0,63, 95% ΔΕ: 0,25–1,00, p=0,001), ενώ στους άνδρες η συσχέτιση δεν ήταν στατιστικά σημαντική (b=−0,25, p=0,057). Ο ΔΜΣ παρουσίασε αρνητική συσχέτιση και στα δύο φύλα (γυναίκες: b=−9,64, p<0,001, άνδρες: b=−11,57, p<0,001), ενώ η ΔΕΔ παρουσίασε θετική συσχέτιση και στις δύο ομάδες (γυναίκες: b=602,95, p<0,001, άνδρες: b=696,98, p<0,001).Αυξημένες τιμές ΔΜΣ σχετίζονται με ανάγκη προσαρμογής των τεχνικών παραμέτρων έκθεσης για τη διατήρηση διαγνωστικά αποδεκτής ποιότητας εικόνας. Παράλληλα, τεκμηριώθηκε μέτρια θετική συσχέτιση μεταξύ ΔΕ και ΔΕΔ, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο ΔΕ μπορεί να λειτουργήσει ως δείκτης τάσης της ακτινικής επιβάρυνσης, χωρίς όμως να υποκαθιστά την άμεση δοσιμετρική αξιολόγηση. Η επίδραση της απόστασης πηγής-αντικειμένου επιβεβαίωσε τη σημασία των γεωμετρικών παραμέτρων στη διαχείριση της δόσης και της ποιότητας εικόνας.Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στον ρόλο του Τεχνολόγου Ακτινολογίας-Ακτινοθεραπείας (ΤΑΑ), ο οποίος καλείται να ερμηνεύει ορθά τον ΔΕ και να προσαρμόζει τις τεχνικές παραμέτρους λήψης, διασφαλίζοντας τη βέλτιστη ισορροπία μεταξύ ποιότητας εικόνας και ακτινοπροστασίας.Η πρωτότυπη συνεισφορά της διατριβής έγκειται στην ανάδειξη του ΔΕ όχι μόνο ως δείκτη ποιοτικού ελέγχου, αλλά και ως δυναμικού εργαλείου υποστήριξης της εξατομικευμένης διαμόρφωσης της ακτινογραφικής έκθεσης.Συμπερασματικά, η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ ποιότητας εικόνας και δόσης ακτινοβολίας αποτελεί δυναμική και πολυπαραγοντική διαδικασία, η οποία εξαρτάται από τον ασθενή, την τεχνική, τη γεωμετρία λήψης και τον ανθρώπινο παράγοντα. Τα αποτελέσματα της μελέτης δημιουργούν προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ευφυών ανιχνευτών και αλγοριθμικών συστημάτων διαχείρισης της ακτινογραφικής έκθεσης, προσαρμοσμένων στις ανάγκες κάθε εξεταζόμενου.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
This doctoral thesis investigates one of the most critical issues in contemporary diagnostic radiology: the optimal balance between diagnostic image quality and minimization of the radiation dose received by the patient. The widespread implementation of digital radiographic systems has significantly improved imaging capabilities; however, it has also highlighted the need for systematic monitoring of exposure parameters, avoidance of unnecessary radiation burden, and continuous optimization of radiological practice in accordance with the ALARA (As Low As Reasonably Achievable) principle.Within this context, the Exposure Index (EI) is a quantitative indicator of the radiation incident on the digital detector and is used to assess exposure adequacy and the expected image quality, without constituting a direct measure of patient dose. Its proper interpretation is particularly important, as it contributes to the prevention of overexposure and supports evidence-based decisions regarding the ...
This doctoral thesis investigates one of the most critical issues in contemporary diagnostic radiology: the optimal balance between diagnostic image quality and minimization of the radiation dose received by the patient. The widespread implementation of digital radiographic systems has significantly improved imaging capabilities; however, it has also highlighted the need for systematic monitoring of exposure parameters, avoidance of unnecessary radiation burden, and continuous optimization of radiological practice in accordance with the ALARA (As Low As Reasonably Achievable) principle.Within this context, the Exposure Index (EI) is a quantitative indicator of the radiation incident on the digital detector and is used to assess exposure adequacy and the expected image quality, without constituting a direct measure of patient dose. Its proper interpretation is particularly important, as it contributes to the prevention of overexposure and supports evidence-based decisions regarding the selection of exposure parameters.The aim of the present study was the systematic investigation of the relationship between the Exposure Index and anthropometric, demographic, dosimetric, and geometric factors during posteroanterior chest radiography under real clinical conditions. More specifically, the association of EI with Body Mass Index (BMI), age, sex, source-to-object distance, and Entrance Skin Dose (ESD) was examined, in order to evaluate its usefulness as a tool for optimization and individualization of exposure parameters.The methodology was based on the analysis of 805 chest radiography examinations. The collected data were subjected to statistical analysis using correlation methods and multivariable regression models in order to determine the independent contribution of each factor to variations in EI. The Kolmogorov–Smirnov test was used to assess the normality of quantitative variables, while multiple linear regression and stratified analyses by sex, age, and BMI were performed. The regression results were expressed as regression coefficients (b), 95% confidence intervals (CIs), and p-values, with the level of statistical significance set at p<0.05.The results demonstrated that EI was significantly influenced by BMI, sex, and ESD, while age showed a differentiated effect in the individual analyses. In the overall multivariable model, BMI was negatively associated with EI (b=−10.62, 95% CI: −11.78 to −9.46, p<0.001), whereas female sex (b=14.34, 95% CI: 4.91–23.78, p=0.003) and ESD (b=650.11, 95% CI: 522.45–777.78, p<0.001) were positively associated with EI. Age (p=0.301) and source-to-object distance (SOD) (p=0.697) were not significantly associated with EI in the overall adjusted model. In the sex-stratified analysis, age was positively associated with EI among women (b=0.63, 95% CI: 0.25–1.00, p=0.001), whereas the association was not statistically significant among men (b=−0.25, p=0.057). BMI was negatively associated with EI in both sexes (female: b=−9.64, p<0.001; male: b=−11.57, p<0.001), while ESD was positively associated with EI in both groups (female: b=602.95, p<0.001; male: b=696.98, p<0.001).Increased BMI values were associated with the need to adjust technical exposure parameters in order to maintain diagnostically acceptable image quality. In addition, a moderate positive correlation between EI and ESD was documented, suggesting that EI may function as an indicator of radiation burden tendency, although it cannot replace direct dosimetric assessment. The effect of source-to-object distance further confirmed the importance of geometric parameters in dose management and image quality control.Particular emphasis is placed on the role of the Radiologic Technologist, who is required to correctly interpret EI and appropriately adjust acquisition parameters, thereby ensuring the optimal balance between image quality and radiation protection.The original contribution of this dissertation lies in highlighting the Exposure Index not only as a quality control indicator, but also as a dynamic supporting tool for individualized optimization of radiographic exposure.In conclusion, achieving a balance between image quality and radiation dose is a dynamic and multifactorial process that depends on the patient, technique, acquisition geometry, and the human factor. The findings of this study create the prerequisites for the development of intelligent detectors and algorithm-based exposure management systems adapted to the needs of each individual patient.
περισσότερα