Περίληψη
Η νόσος Creutzfeldt–Jakob (CJD) είναι μία ταχέως εξελισσόμενη και θανατηφόρος πριονική νόσος, η οποία χαρακτηρίζεται από συναπτική δυσλειτουργία, νευρωνική βλάβη, ενεργοποίηση γλοιακών κυττάρων και έντονη μοριακή ετερογένεια. Παρότι οι δοκιμασίες ανίχνευσης της πριονικής εκμαγειακής δραστικότητας έχουν βελτιώσει τη διαγνωστική αξιολόγηση της νόσου, εξακολουθεί να απαιτείται η ανάπτυξη μοριακών δεικτών που να αποτυπώνουν το στάδιο της νόσου, τον μοριακό υπότυπο και τις παθολογικές διεργασίες σε επιμέρους κυτταρικούς πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μπορούν να ανιχνευθούν σε περιφερικά βιολογικά δείγματα. Η RNA στοιχειοθεσία αποτελεί ρυθμιστικό μηχανισμό που δρα κατά και μετά τη μεταγραφή και μπορεί να επηρεάζει την επεξεργασία και σταθερότητα του RNA, την μεταφραστική του ικανότητα, τις αποκρίσεις στο κυτταρικό στρες και τη διαδικασία της ενεργοποίησης της έμφυτης ανοσίας. Ωστόσο, η συμβολή της στις νευρωνικές και μυελοειδείς κυτταρικές αποκρίσεις κατά τον πριονικό νευροεκφυλ ...
Η νόσος Creutzfeldt–Jakob (CJD) είναι μία ταχέως εξελισσόμενη και θανατηφόρος πριονική νόσος, η οποία χαρακτηρίζεται από συναπτική δυσλειτουργία, νευρωνική βλάβη, ενεργοποίηση γλοιακών κυττάρων και έντονη μοριακή ετερογένεια. Παρότι οι δοκιμασίες ανίχνευσης της πριονικής εκμαγειακής δραστικότητας έχουν βελτιώσει τη διαγνωστική αξιολόγηση της νόσου, εξακολουθεί να απαιτείται η ανάπτυξη μοριακών δεικτών που να αποτυπώνουν το στάδιο της νόσου, τον μοριακό υπότυπο και τις παθολογικές διεργασίες σε επιμέρους κυτταρικούς πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μπορούν να ανιχνευθούν σε περιφερικά βιολογικά δείγματα. Η RNA στοιχειοθεσία αποτελεί ρυθμιστικό μηχανισμό που δρα κατά και μετά τη μεταγραφή και μπορεί να επηρεάζει την επεξεργασία και σταθερότητα του RNA, την μεταφραστική του ικανότητα, τις αποκρίσεις στο κυτταρικό στρες και τη διαδικασία της ενεργοποίησης της έμφυτης ανοσίας. Ωστόσο, η συμβολή της στις νευρωνικές και μυελοειδείς κυτταρικές αποκρίσεις κατά τον πριονικό νευροεκφυλισμό δεν έχει αποσαφηνιστεί επαρκώς.Στην παρούσα διατριβή διερευνάται η RNA στοιχειοθεσία σε νευρωνικούς, μικρογλοιακούς και περιφερικούς μυελοειδείς πληθυσμούς σχετιζόμενους με τη νόσο Creutzfeldt–Jakob, συνδυάζοντας κυτταρικά και ζωικά μοντέλα πριονικής νόσου με ανθρώπινο εγκεφαλικό ιστό ασθενών με CJD και δείγματα μετωπιαίου φλοιού Αμυοτροφικής Πλάγιας Σκλήρυνσης ALS-Ox ως συγκριτικό μοντέλο νευροεκφυλιστικής πρωτεϊνοπάθειας. Αξιολογήθηκαν μεταβολές της RNA στοιχειοθεσίας σε σχέση με την κυτταρική ταυτότητα, την εξέλιξη της νόσου, τον μοριακό υπότυπο, τις κοινές μεταβολές μεταξύ των διαφορετικών μοντέλων και τη δυνατότητα αξιοποίησης των περιφερικών κυτταρικών πληθυσμών για βιοδεικτική ανάλυση.Αρχικά, συγκρίθηκαν δημοσιευμένα δεδομένα μονοκυτταρικής αλληλούχισης RNA (Single-cell RNA-seq), προκειμένου να διερευνηθεί η σχέση της μικρογλοίας που σχετίζεται με τoν νευροεκφυλισμό με άλλους μικρογλοιακούς πληθυσμούς που έχουν περιγραφεί ως «late-response», «inflammatory-associated» και «proliferative-region-associated». Η μικρογλοία που σχετίζεται με τον νευροεκφυλισμό παρουσίασε μερική μεταγραφική επικάλυψη με τους πληθυσμούς αυτούς, ιδιαίτερα με τον υπότυπο μικρογλοίας «late-response», διατηρώντας όμως και διακριτές μοριακές υπογραφές που συνδέονται με τον νευροεκφυλισμό. Η ανάλυση αυτή επέτρεψε τη διάκριση μεταγραφικών προφίλ που σχετίζονται κυρίως με νευροεκφυλιστικές διεργασίες από εκείνα που συνδέονται με φλεγμονή ή κυτταρικό πολλαπλασιασμό και παρείχε ένα βιολογικό πλαίσιο για την ερμηνεία των μεταβολών της RNA στοιχειοθεσίας στη μικρογλοία κατά την εξέλιξη της CJD.Σε νευρωνικά κύτταρα, χρονίως μολυσμένα με scrapie, η πριονική λοίμωξη συσχετίστηκε με αύξηση της συνολικής RNA στοιχειοθεσίας και με μεταβολές σε μετάγραφα που σχετίζονται με τη συναπτική οργάνωση, την ενδοκυτταρική διακίνηση, τον εντοπισμό του RNA και τη νευροανοσιακή σηματοδότηση. Η αποσιώπηση της APOBEC1 προκάλεσε σημαντική μείωση της συνολικής RNA στοιχειοθεσίας και σχετίστηκε με απορρύθμιση της συναπτικής οργάνωσης, τη μεταφορά RNA και πρωτεϊνών, την πρωτεόσταση και το κυτταρικό στρες. Σε συμφωνία με τα κυτταρικά δεδομένα, ποντίκια με γενετική απώλεια της APOBEC1 έφθασαν νωρίτερα στο τελικό στάδιο της νόσου μετά από πρόκληση της ασθένειας με πριονικό υλικό RML και εμφάνισαν εντονότερη απώλεια σωματικού βάρους στα όψιμα στάδια της CJD.Σε δείγματα ανθρώπινου μετωπιαίου φλοιού από ασθενείς με Πλάγια Αμυοτροφική Σκλήρυνση με μοριακό υπότυπο ALS-Ox, η μειωμένη συνολική RNA στοιχειοθεσία συνδέθηκε με μετάγραφα που σχετίζονται με τη γλουταμινεργική σύναψη, συμπεριλαμβανομένων μεταβολών στη στοιχειοθεσία του GRIK2 και πειραματικά επιβεβαιωμένων θέσεων στοιχειοθεσίας στο CACNA1C. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η απορρύθμιση της RNA στοιχειοθεσίας σε μετάγραφα που συμμετέχουν και ρυθμίζουν τη συναπτική λειτουργία ενδέχεται να αποτελεί γενικότερο μοριακό χαρακτηριστικό των νευροεκφυλιστικών πρωτεϊνοπαθειών και όχι αποκλειστικά των πριονικών νόσων.Η ανάλυση της RNA στοιχειοθεσίας σε CD11b-θετικά μικρογλοιακά κύτταρα του μοντέλου hu-sCJD Tg340, σε διακριτά στάδια της εξέλιξης της νόσου, έδειξε ότι το προφίλ της μεταβάλλεται ουσιαστικά κατά την πορεία της παθολογίας. Στο αρχικό στάδιο κυριάρχησαν μεταγραφικές μεταβολές ανοσορρυθμιστικού χαρακτήρα, χωρίς εκτεταμένες αλλαγές στη συνολική RNA στοιχειοθεσία. Στο προκλινικό στάδιο, η αύξηση της RNA στοιχειοθεσίας προηγήθηκε ευρύτερων μεταβολών στο μεταγραφικό προφίλ. Στο κλινικό στάδιο καταγράφηκε η μεγαλύτερη αύξηση του αριθμού των θέσεων RNA στοιχειοθεσίας, με επικράτηση ιντρονικών, ADAR-σχετιζόμενων θέσεων στοιχειοθεσίας σε γονίδια που συνδέονται με τη συναπτική οργάνωση και τη νευρωνική συνδεσιμότητα. Αντίθετα, στο τελικό στάδιο παρατηρήθηκε σημαντική μείωση των ανιχνεύσιμων θέσεων RNA στοιχειοθεσίας, ενώ το μεταγραφικό προφίλ της μικρογλοίας χαρακτηρίστηκε από ενεργοποίηση μηχανισμών της έμφυτης ανοσίας, αποκρίσεις κυτταρικού στρες και διαταραχή της πρωτεόστασης.Οι αναλύσεις εγκεφαλικού ιστού από ασθενείς με CJD έδειξαν ότι το προφίλ της RNA στοιχειοθεσίας διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ των διαφορετικών μοριακών υποτύπων της ασθένειας. Οι περιπτώσεις MM1/MV1 παρουσίασαν εκτεταμένη ADAR-διαμεσολαβούμενη RNA στοιχειοθεσία, αυξημένη συμμετοχή ιντρονικών και Alu-σχετιζόμενων θέσεων, καθώς και διαφορικά στοιχειοθετημένους στόχους με επίκεντρο τη συναπτική οργάνωση και σηματοδότηση. Αντίθετα, οι περιπτώσεις VV2 εμφάνισαν πιο περιορισμένο και λειτουργικά διακριτό προφίλ, το οποίο σχετιζόταν με τον μεταβολισμό του RNA, τη ρύθμιση επαναλαμβανόμενων στοιχείων, τον πρωτεϊνικό μεταβολισμό και το κυτταρικό στρες. Η ισχυρότερη επικάλυψη μεταξύ του πειραματικού μοντέλου ποντικού και της ανθρώπινης CJD εντοπίστηκε μεταξύ της μικρογλοίας Tg340 στο κλινικό στάδιο, και του υποτύπου MM1/ MV1 των ανθρώπινων δειγμάτων εγκεφάλου. Το FGF14 αναδείχθηκε ως κοινός υποψήφιος στόχος RNA στοιχειοθεσίας σε όλα τα στάδια της νόσου στο Tg340, στον ανθρώπινο εγκέφαλο MM1 CJD και σε περιφερικά μακροφάγα τελικού σταδίου.Συνολικά, τα ευρήματα της διατριβής καταδεικνύουν ότι η RNA στοιχειοθεσία αποτελεί ένα δυναμικό επίπεδο μοριακής ρύθμισης, οι μεταβολές του οποίου εξαρτώνται από τον κυτταρικό πληθυσμό, το στάδιο της νόσου και τον μοριακό υπότυπο της CJD. Η μερική επικάλυψη των στόχων της RNA στοιχειοθεσίας μεταξύ της μικρογλοίας και των περιφερικών μακροφάγων υποδηλώνει ότι ορισμένες μεταβολές του προφίλ RNA στοιχειοθεσίας στον εγκέφαλο ενδέχεται να αποτυπώνονται και σε περιφερικούς ανοσοκυτταρικούς πληθυσμούς. Τα ευρήματα αυτά θέτουν τις βάσεις για τη μελλοντική αξιοποίηση των διακριτών προφίλ RNA στοιχειοθεσίας ως μοριακών βιοδεικτών για τον χαρακτηρισμό της CJD, τη μοριακή κατηγοριοποίηση των ασθενών και την παρακολούθηση της πορείας της. Παράλληλα, αναδεικνύουν την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης του ρόλου της RNA στοιχειοθεσίας και των μηχανισμών της ως στόχων για θεραπευτική παρέμβαση.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Creutzfeldt–Jakob disease (CJD) is a rapidly progressive and fatal prion disease characterised by synaptic dysfunction, neuronal injury, glial activation, and marked molecular heterogeneity. Although prion-seeding assays have improved diagnostic evaluation, complementary molecular readouts that reflect disease stage, molecular subtype, and cell-specific pathological processes, including those detectable in peripheral samples, remain needed. RNA editing is a co/post-transcriptional regulatory mechanism that can influence RNA processing, stability, coding potential, cellular stress responses, and innate immune signalling. However, its contribution to neuronal and myeloid-cell responses during prion-associated neurodegeneration remains insufficiently defined.The present thesis examines RNA editing across neuronal, microglial, and peripheral myeloid populations relevant to CJD, integrating cellular and animal models of prion disease with human CJD brain tissue and ALS-Ox frontal cortex as ...
Creutzfeldt–Jakob disease (CJD) is a rapidly progressive and fatal prion disease characterised by synaptic dysfunction, neuronal injury, glial activation, and marked molecular heterogeneity. Although prion-seeding assays have improved diagnostic evaluation, complementary molecular readouts that reflect disease stage, molecular subtype, and cell-specific pathological processes, including those detectable in peripheral samples, remain needed. RNA editing is a co/post-transcriptional regulatory mechanism that can influence RNA processing, stability, coding potential, cellular stress responses, and innate immune signalling. However, its contribution to neuronal and myeloid-cell responses during prion-associated neurodegeneration remains insufficiently defined.The present thesis examines RNA editing across neuronal, microglial, and peripheral myeloid populations relevant to CJD, integrating cellular and animal models of prion disease with human CJD brain tissue and ALS-Ox frontal cortex as a comparative neurodegenerative proteinopathy model. This framework evaluates editing alterations in relation to cellular identity, disease progression, molecular subtype, cross-species conservation, and peripheral biomarker potential.A comparative analysis of published single-cell RNA-sequencing datasets examined the transcriptional relationship between disease-associated microglia and late-response, inflammatory-associated, and proliferative-region-associated microglial states. Disease-associated microglia showed partial transcriptional overlap with these populations, particularly with late-response microglia, while retaining distinct signatures associated with neurodegeneration. By distinguishing disease-associated microglial programmes from inflammatory and proliferative states, this comparison provides the biological context for interpreting stage-dependent RNA editing changes in CJD microglia and their relationship to neuroimmune remodelling during disease progression.In chronically scrapie-infected neuronal cells, prion infection was associated with increased global RNA editing and altered editing of transcripts involved in synaptic organisation, intracellular trafficking, RNA localisation, and neuroimmune signalling. APOBEC1 depletion markedly reduced global editing and predominantly decreased editing of transcripts related to synaptic organisation, RNA and protein transport, proteostasis, and cellular stress. Consistently, APOBEC1-deficient mice reached terminal disease earlier after RML prion challenge and showed a more pronounced late-stage decline in body weight.In ALS-Ox frontal cortex human brain studies, reduced global RNA editing converged on glutamatergic synapse-related transcripts, including altered editing of GRIK2 and experimentally validated editing changes in CACNA1C, indicating that synapse-associated editing dysregulation may extend beyond prion disease and represent a recurrent molecular feature of neurodegenerative proteinopathies.Longitudinal analysis of CD11b-enriched microglia from hu-sCJD Tg340 mice revealed marked stage-dependent remodelling of RNA editing. Early disease was characterised by immune-regulatory transcriptional changes with limited global editing disruption, whereas preclinical microglia showed increased editing in the absence of broad transcriptional alterations. The clinical stage exhibited the largest expansion of predominantly intronic, ADAR-associated editing, affecting targets related to synaptic organisation and neuronal connectivity. At terminal disease, the number of detectable RNA editing sites was markedly reduced, alongside transcriptional signatures of innate immune activation, cellular stress, and proteostatic dysfunction.Human CJD brain analyses further demonstrated subtype-dependent editing profiles. MM1/MV1 cases showed extensive ADAR-mediated editing, redistribution towards intronic and Alu-associated sites, and synapse-centred differentially edited targets. In contrast, VV2 cases displayed a smaller and functionally distinct signature associated with RNA metabolism, repetitive-element regulation, protein turnover, and cellular stress. The strongest cross-species overlap was identified between clinical-stage Tg340 microglia and human MM1 CJD brain. FGF14 emerged as a recurrent editing candidate across Tg340 disease stages, human MM1 CJD brain, and terminal-stage peripheral macrophages.Overall, the present work identifies RNA editing as a dynamic molecular layer linking neuronal dysfunction, synaptic vulnerability, and neuroimmune responses during prion disease. The partial overlap between editing targets identified in microglia and peripheral macrophages further indicates that aspects of the central disease-associated editome may be reflected in accessible peripheral immune-cell populations. These findings provide a framework for future studies assessing RNA editing signatures as complementary tools for CJD molecular characterisation, patient stratification, and disease monitoring, while also supporting investigation of RNA editing mechanisms as potential targets for therapeutic intervention.
περισσότερα