Περίληψη
Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τη λογιστική αναγνώριση, την αποτίμηση και τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση των άυλων περιουσιακών στοιχείων, με ιδιαίτερη έμφαση στα εσωτερικώς δημιουργούμενα άυλα περιουσιακά στοιχεία που προκύπτουν από δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α). Η έρευνα εξετάζει τη σχέση μεταξύ των λογιστικών χειρισμών, της διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης, της χρηματοοικονομικής απόδοσης και της προστασίας των ενδιαφερόμενων μερών, στο πλαίσιο των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ). Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στο Διεθνές Λογιστικό Πρότυπο 38 (ΔΛΠ 38), στις επιπτώσεις της κεφαλαιοποίησης των δαπανών ανάπτυξης και στην πιθανότητα εμφάνισης ευκαιριακών διοικητικών συμπεριφορών και πρακτικών χειραγώγησης των λογιστικών αποτελεσμάτων.Η διατριβή διαρθρώνεται γύρω από τρεις αλληλοσυνδεόμενους ερευνητικούς στόχους. Ο πρώτος αφορά τη διερεύνηση των οικονομικών επιπτώσεων και της πληροφοριακής σηματοδότησης που προκύπτουν από την κεφαλαιοποίηση τω ...
Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τη λογιστική αναγνώριση, την αποτίμηση και τη χρηματοοικονομική πληροφόρηση των άυλων περιουσιακών στοιχείων, με ιδιαίτερη έμφαση στα εσωτερικώς δημιουργούμενα άυλα περιουσιακά στοιχεία που προκύπτουν από δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α). Η έρευνα εξετάζει τη σχέση μεταξύ των λογιστικών χειρισμών, της διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης, της χρηματοοικονομικής απόδοσης και της προστασίας των ενδιαφερόμενων μερών, στο πλαίσιο των Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ). Ιδιαίτερη έμφαση αποδίδεται στο Διεθνές Λογιστικό Πρότυπο 38 (ΔΛΠ 38), στις επιπτώσεις της κεφαλαιοποίησης των δαπανών ανάπτυξης και στην πιθανότητα εμφάνισης ευκαιριακών διοικητικών συμπεριφορών και πρακτικών χειραγώγησης των λογιστικών αποτελεσμάτων.Η διατριβή διαρθρώνεται γύρω από τρεις αλληλοσυνδεόμενους ερευνητικούς στόχους. Ο πρώτος αφορά τη διερεύνηση των οικονομικών επιπτώσεων και της πληροφοριακής σηματοδότησης που προκύπτουν από την κεφαλαιοποίηση των δαπανών ανάπτυξης, σε αντιδιαστολή με την άμεση αναγνώρισή τους ως έξοδα, ιδιαίτερα σε μη εισηγμένες επιχειρήσεις υψηλής έντασης έρευνας και ανάπτυξης. Ο δεύτερος επικεντρώνεται στην αξιολόγηση της συνοχής και της αποτελεσματικότητας των διεθνών λογιστικών, εκτιμητικών και ελεγκτικών προτύπων ως μηχανισμών διασφάλισης της αξιοπιστίας της χρηματοοικονομικής πληροφόρησης και προστασίας των ενδιαφερόμενων μερών. Ο τρίτος διερευνά τους χρηματοοικονομικούς και θεσμικούς παράγοντες που συνδέονται με την απόδοση των άυλων περιουσιακών στοιχείων και εξετάζει κατά πόσον οι κεφαλαιοποιημένες δαπάνες ανάπτυξης αντανακλούν πραγματικά οικονομικά οφέλη ή ενδεχομένως μεροληπτικές εκτιμήσεις της διοίκησης.Η ερευνητική μεθοδολογία συνδυάζει ποιοτικές και ποσοτικές προσεγγίσεις, περιλαμβάνοντας βιβλιογραφική επισκόπηση, βιβλιομετρική ανάλυση, μελέτες περιπτώσεων, ανάλυση χρηματοοικονομικών καταστάσεων, συγκριτική αξιολόγηση κανονιστικών πλαισίων και οικονομετρική μοντελοποίηση. Η βιβλιογραφική ανάλυση αναδεικνύει τη διαχρονική αντιπαράθεση μεταξύ κεφαλαιοποίησης και άμεσης εξοδοποίησης των δαπανών ανάπτυξης. Η κεφαλαιοποίηση μπορεί αφενός να λειτουργήσει ως ένδειξη εμπιστοσύνης της διοίκησης στις μελλοντικές οικονομικές προοπτικές της επιχείρησης και αφετέρου να δημιουργήσει δυνατότητες χειραγώγησης των λογιστικών αποτελεσμάτων. Παράλληλα, η εφαρμογή βιβλιομετρικών τεχνικών και η χρήση του λογισμικού VOSviewer επιτρέπουν τη χαρτογράφηση των βασικών ερευνητικών θεμάτων και των μεταξύ τους επιστημονικών συσχετίσεων.Στο πρώτο εμπειρικό σκέλος αξιοποιείται η θεωρία παιγνίων ως εργαλείο ανάλυσης επενδυτικών αποφάσεων υπό συνθήκες αβεβαιότητας και ασύμμετρης πληροφόρησης. Μέσω της εξέτασης περιπτώσεων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων υψηλής έντασης Ε&Α, αξιολογείται η πληροφοριακή αξία των λογιστικών επιλογών και η δυνατότητα εφαρμογής απλουστευμένων υποδειγμάτων στρατηγικής λήψης αποφάσεων. Η ανάλυση αναδεικνύει τη σημασία της διάκρισης μεταξύ πραγματικής δημιουργίας οικονομικής αξίας και λογιστικών ενδείξεων που ενδέχεται να μην αποτυπώνουν με ακρίβεια τη μελλοντική απόδοση των επενδύσεων.Στο δεύτερο σκέλος πραγματοποιείται συγκριτική ανάλυση του ΔΛΠ 38, του Διεθνούς Προτύπου Αποτίμησης 210 (IVS 210) και του Διεθνούς Προτύπου Ελέγχου 620 (ISA 620). Με τη χρήση αυτοματοποιημένης ανάλυσης κειμένου, ανάλυσης κύριων συνιστωσών και χειροκίνητης ταξινόμησης του περιεχομένου, διαπιστώνεται σημαντική θεματική συνοχή μεταξύ των λογιστικών και εκτιμητικών προτύπων. Ωστόσο, εντοπίζονται περιορισμοί που συνδέονται με την υποκειμενικότητα των διοικητικών εκτιμήσεων και την άσκηση επαγγελματικής κρίσης. Ειδικότερα, η εκτίμηση των μελλοντικών οικονομικών ωφελειών, ο προσδιορισμός κατάλληλων προεξοφλητικών επιτοκίων και η προσφυγή σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες αποτελούν πηγές αβεβαιότητας κατά τη διαδικασία αναγνώρισης και αποτίμησης των άυλων περιουσιακών στοιχείων.Το κύριο ποσοτικό σκέλος της έρευνας βασίζεται σε δείγμα 188 επιχειρήσεων από έξι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες δραστηριοποιούνται σε κλάδους υψηλής έντασης έρευνας και ανάπτυξης. Τα χρηματοοικονομικά δεδομένα καλύπτουν την περίοδο 2006–2023, με έως 1.680 αξιοποιήσιμες παρατηρήσεις επιχείρησης-έτους, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα των επιμέρους μεταβλητών.Στο πλαίσιο της εμπειρικής ανάλυσης αναπτύσσεται μια πρωτότυπη μεθοδολογική προσέγγιση για την αξιολόγηση της απόδοσης των άυλων περιουσιακών στοιχείων. Ειδικότερα, εισάγεται ένας συντελεστής συνεισφοράς, μέσω του οποίου εκτιμάται το μέρος των λειτουργικών ταμειακών ροών που μπορεί να αποδοθεί στα άυλα περιουσιακά στοιχεία. Στη συνέχεια, η εκτιμώμενη καθαρή παρούσα αξία (ΚΠΑ) των σχετικών ταμειακών ροών συγκρίνεται με την αντίστοιχη κεφαλαιοποιημένη λογιστική αξία, επιτρέποντας την κατασκευή δεικτών απόδοσης τόσο για τα εσωτερικώς δημιουργούμενα όσο και για το σύνολο των άυλων περιουσιακών στοιχείων.Η στατιστική διερεύνηση περιλαμβάνει αναλύσεις συσχέτισης, υποδείγματα παλινδρόμησης μικτών επιδράσεων, δυαδική λογιστική παλινδρόμηση και συγκρίσεις μέσων τιμών. Ως ερμηνευτικές μεταβλητές χρησιμοποιούνται δείκτες χρηματοοικονομικής μόχλευσης, τα κέρδη ανά μετοχή, η αποδοτικότητα του ενεργητικού, η κατηγορία του εξωτερικού ελεγκτή και το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης της χώρας εγκατάστασης.Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ επιλεγμένων χρηματοοικονομικών χαρακτηριστικών και της απόδοσης των άυλων περιουσιακών στοιχείων. Η αποδοτικότητα του ενεργητικού παρουσιάζει θετική συσχέτιση με τους δείκτες απόδοσης, ενώ οι επιδράσεις της χρηματοοικονομικής μόχλευσης διαφοροποιούνται ανάλογα με τον χρησιμοποιούμενο δείκτη. Η αυξημένη δανειακή επιβάρυνση σε σχέση με τα ίδια κεφάλαια ή το συνολικό κεφάλαιο συνδέεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, με χαμηλότερη απόδοση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν συνθήκες χρηματοοικονομικής δυσχέρειας. Αντίθετα, η αναλογία υποχρεώσεων προς συνολικό ενεργητικό εμφανίζει θετική συσχέτιση με την απόδοση των εσωτερικώς δημιουργούμενων άυλων περιουσιακών στοιχείων σε μέρος της ανάλυσης. Παράλληλα, εξετάζεται η δυνατότητα ο έλεγχος που ασκούν οι πιστωτές να λειτουργεί αποτρεπτικά έναντι της υπερβολικής κεφαλαιοποίησης.Ιδιαίτερη συμβολή της διατριβής αποτελεί η προσπάθεια εμπειρικής προσέγγισης του κριτηρίου πιθανότητας πραγματοποίησης μελλοντικών οικονομικών ωφελειών που προβλέπεται από το ΔΛΠ 38. Μέσω της σύγκρισης της εκτιμώμενης καθαρής παρούσας αξίας με την κεφαλαιοποιημένη αξία, εξετάζεται η συχνότητα με την οποία η οικονομική απόδοση των άυλων περιουσιακών στοιχείων ισούται με ή υπερβαίνει τη λογιστικά αναγνωρισμένη αξία τους. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει τη διερεύνηση διαφοροποιήσεων μεταξύ χωρών, κατηγοριών ελεγκτών και επιπέδων οικονομικής ανάπτυξης.Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα είναι ότι, βάσει της εφαρμοζόμενης μεθοδολογίας και του εξεταζόμενου δείγματος, δεν εντοπίζονται ουσιαστικές ενδείξεις συστηματικής διοικητικής μεροληψίας υπέρ της υπερβολικής κεφαλαιοποίησης δαπανών ανάπτυξης. Το συμπέρασμα αυτό υποδηλώνει ότι η ύπαρξη διακριτικής ευχέρειας κατά τη λογιστική αναγνώριση δεν συνεπάγεται αναγκαστικά ευκαιριακή χρηματοοικονομική πληροφόρηση. Ωστόσο, δεν αποκλείεται η ύπαρξη μεμονωμένων περιπτώσεων χειραγώγησης αποτελεσμάτων, ούτε αίρονται οι περιορισμοί που απορρέουν από τις παραδοχές της εκτιμητικής μεθοδολογίας.Η διατριβή συμβάλλει στη λογιστική επιστήμη συνδυάζοντας τη θεωρία στρατηγικών αποφάσεων, τη συγκριτική ανάλυση διεθνών προτύπων και την εμπειρική αξιολόγηση της απόδοσης των άυλων περιουσιακών στοιχείων. Ο προτεινόμενος συντελεστής συνεισφοράς και οι δείκτες σχέσης καθαρής παρούσας αξίας προς κεφαλαιοποιημένη αξία αποτελούν εργαλεία αναδρομικής αξιολόγησης, τα οποία μπορούν να υποστηρίξουν επενδυτές, ελεγκτές, χρηματοοικονομικούς αναλυτές και φορείς διαμόρφωσης λογιστικών πολιτικών.Παράλληλα, αναγνωρίζονται περιορισμοί που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα των δεδομένων, τη μη πιθανοτική δειγματοληψία, τις παραδοχές κατανομής των ταμειακών ροών, τον προσδιορισμό του προεξοφλητικού επιτοκίου και την επίδραση μακροοικονομικών παραγόντων. Συνεπώς, οι προτεινόμενοι δείκτες προορίζονται κυρίως για τη συγκριτική αξιολόγηση και τον εντοπισμό τάσεων απόδοσης και όχι για την ακριβή αποτίμηση μεμονωμένων άυλων περιουσιακών στοιχείων ή την οριστική διαπίστωση λογιστικής χειραγώγησης.Συμπερασματικά, η έρευνα καταδεικνύει ότι η αξιοπιστία της χρηματοοικονομικής πληροφόρησης σχετικά με τα άυλα περιουσιακά στοιχεία εξαρτάται από την αλληλεπίδραση των λογιστικών προτύπων, των κινήτρων της διοίκησης, της χρηματοοικονομικής κατάστασης των επιχειρήσεων και των θεσμικών μηχανισμών εποπτείας. Παράλληλα, παρέχει ένα μεθοδολογικό υπόβαθρο για περαιτέρω διερεύνηση της οικονομικής ουσίας των κεφαλαιοποιημένων δαπανών ανάπτυξης και των επιπτώσεών τους στη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την προστασία των ενδιαφερόμενων μερών.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
This doctoral thesis investigates the recognition, valuation, and financial reporting of intangible assets, with particular emphasis on internally generated intangible assets arising from research and development (R&D) activities. The research examines the relationship between accounting treatments, managerial discretion, financial performance, and stakeholder protection within the framework of International Financial Reporting Standards (IFRS). Particular attention is devoted to International Accounting Standard 38 (IAS 38), the implications of capitalising development expenditures, and the potential for opportunistic managerial behaviour and earnings manipulation.The study is structured around three interconnected research objectives. The first investigates the economic implications and signalling effects of capitalising development costs rather than recognising them immediately as expenses, particularly among private, R&D-intensive entities. The second evaluates the consistency and ...
This doctoral thesis investigates the recognition, valuation, and financial reporting of intangible assets, with particular emphasis on internally generated intangible assets arising from research and development (R&D) activities. The research examines the relationship between accounting treatments, managerial discretion, financial performance, and stakeholder protection within the framework of International Financial Reporting Standards (IFRS). Particular attention is devoted to International Accounting Standard 38 (IAS 38), the implications of capitalising development expenditures, and the potential for opportunistic managerial behaviour and earnings manipulation.The study is structured around three interconnected research objectives. The first investigates the economic implications and signalling effects of capitalising development costs rather than recognising them immediately as expenses, particularly among private, R&D-intensive entities. The second evaluates the consistency and effectiveness of international accounting, valuation, and auditing standards in ensuring reliable intangible asset reporting and safeguarding stakeholder interests. The third examines financial and institutional determinants of intangible asset performance and explores whether capitalised development expenditures reflect economic benefits or potentially biased managerial reporting decisions.The research adopts a mixed-methodological approach combining qualitative literature review, bibliometric analysis, case studies, financial statement analysis, comparative regulatory assessment, and quantitative econometric modelling. The literature review identifies the longstanding debate between capitalisation and immediate expensing, highlighting the potential for capitalisation to communicate managerial confidence in future profitability while simultaneously creating opportunities for earnings management. Bibliometric techniques, including network analysis using VOSviewer, are employed to identify major research themes and relationships within the relevant academic literature.The first empirical dimension introduces game theory as a framework for examining investment decisions under uncertainty and information asymmetry. Through case studies of European R&D-intensive entities, the research evaluates the informational value of financial reporting choices and demonstrates how simplified strategic decision models can assist investors when detailed financial information is limited. These findings highlight the importance of distinguishing between genuine economic value creation and accounting signals that may not accurately represent future performance.The regulatory analysis examines the relationship between IAS 38, International Valuation Standard 210 (IVS 210), and International Standard on Auditing 620 (ISA 620). Using automated textual analysis, principal component analysis, and manual content classification, the research identifies considerable thematic consistency between accounting and valuation standards, alongside limitations arising from subjective managerial estimates and professional judgement. In particular, the estimation of future economic benefits, the determination of appropriate discount rates, and the reliance on external valuation expertise introduce uncertainty into the recognition and measurement process. Although the standards provide complementary mechanisms for accountability, their application cannot entirely eliminate the risk of inaccurate valuation or opportunistic financial reporting.The principal quantitative investigation examines 188 entities operating in R&D-intensive sectors across six European Union countries, using financial information covering the period 2006–2023. The dataset includes up to 1,680 usable entity-year observations, depending on variable availability. The research develops an original analytical approach for evaluating intangible asset performance through a contribution coefficient that estimates the proportion of operating cash flows attributable to intangible assets. By comparing the estimated net present value (NPV) of these contributions with the corresponding capitalised values (CV), the study constructs performance indicators for internally generated and total intangible assets.Statistical analysis incorporates correlation tests, mixed-effects regression models, binary logistic regression, and comparisons of group means. The explanatory variables include financial leverage, earnings per share, return on assets, auditor classification, and the economic development characteristics of the countries in which entities operate.The findings identify statistically significant relationships between several financial characteristics and intangible asset performance. Return on assets exhibits a positive association with the performance indicators, while the relationships involving leverage vary according to the measure employed. Higher debt relative to equity or capital is associated with weaker performance in certain specifications, particularly where financial distress affects operational cash flows. Conversely, debt relative to total assets displays a positive relationship with the performance of internally generated intangible assets in parts of the analysis. The findings also suggest that creditor scrutiny may discourage excessive capitalisation, although the statistical relationships do not establish direct causal mechanisms.A further contribution concerns the operational interpretation of IAS 38's probability requirement regarding future economic benefits. The research employs the relationship between estimated NPV and capitalised value to examine the frequency with which intangible asset performance meets or exceeds its reported carrying value. Through comparative analysis across countries, auditor categories, and economic development groups, the study proposes an empirical approach to investigating whether capitalisation decisions are consistent with expectations of future economic benefits.Importantly, the results do not indicate substantial systematic managerial bias towards excessive capitalisation in the examined sample under the study's probability-based assessment. This finding challenges the assumption that managerial discretion in development-cost recognition necessarily results in opportunistic reporting. Nevertheless, the absence of substantial detected bias does not exclude individual cases of earnings manipulation or eliminate the limitations inherent in estimating intangible asset performance.The thesis contributes to accounting research by integrating strategic decision theory, comparative regulatory analysis, and empirical performance measurement into a unified framework for examining intangible asset recognition. Its original contribution coefficient and NPV-to-capitalised-value indicators offer practical, backward-looking measures that may support investors, auditors, financial analysts, and policymakers in evaluating reported intangible assets.The study acknowledges limitations concerning data availability, non-probability sampling, assumptions regarding the attribution of cash flows, discount-rate estimation, and the influence of macroeconomic developments. Consequently, the proposed indicators are intended primarily for comparative assessment and the identification of performance trends rather than precise asset valuation or definitive detection of accounting manipulation.Overall, the thesis demonstrates that the reliability of intangible asset reporting depends on the interaction between accounting standards, managerial incentives, financial conditions, and institutional oversight. It provides a methodological foundation for further investigation into the economic substance of capitalised development expenditures and their implications for financial reporting transparency, accountability, and stakeholder protection.
περισσότερα