Ο ρόλος των λογιστικών πολιτικών στη διαμόρφωση της αποδοτικότητας των τραπεζικών επιχειρήσεων: η περίπτωση των χωρών PIIGS 2009-2022

Abstract

This doctoral dissertation investigates the role of accounting policies in shaping the efficiency of banking institutions in the countries of Southern Europe—specifically Portugal,Italy, Ireland, Greece, and Spain (commonly referred to as PIIGS)—during the period 2009– 2022, which encompasses the onset, evolution, and gradual easing of the economic crisis. The analysis focuses on measuring the efficiency of banking institutions, examining itsdeterminants, and assessing the impact of the adoption of the International Financial Reporting Standard 9 (IFRS 9) and International Accounting Standard 12 (IAS 12), both of which introduced fundamental changes in the accounting treatment of financial instrumentsand tax-related items.The research approach employs modern non‑parametric estimation techniques, with particular emphasis on the robust m‑order estimator, which addresses several limitations of classical efficiency measurement methods such as Data Envelopment Analysis (DEA) and Free Disposal Hull (FDH). In parallel, truncated regression with the Symmetrically Trimmed Least Squares (STLS) estimator is applied to evaluate the influence of macroeconomic, institutional, and bank‑specific factors on fluctuations in banking efficiency. Data were obtained from the Bloomberg and Refinitiv Eikon databases, as well as from the Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD) statistical database, enabling a systematic assessment ofbanking performance and external variables through a comprehensive dataset of financial and accounting indicators.The empirical findings reveal significant variations in the efficiency of banking institutions among PIIGS countries, both over time and across individual banks and national systems. The adoption of IFRS 9 and IAS 12 appears to have substantially influenced banks’ strategic approaches to managing non‑performing loans (NPLs) and loan loss provisions, while also affecting their capital structure and credit risk valuation. The influence of exogenousfactors—such as macroeconomic conditions, capital adequacy, the COVID‑19 pandemic, institutional frameworks, and regulatory policies—emerges as critical, as their integration into the model considerably reduces the observed heterogeneity in efficiency levels. This research contributes to the relevant literature by providing one of the first empirical applications of the m‑order estimator in the banking sector of the PIIGS countries and by incorporating advanced statistical methods (truncated regression with STLS) toevaluate environmental effects. Furthermore, it offers practical recommendations for the formulation of banking and regulatory policies within the European financial system. Overall, the dissertation enhances the understanding of accounting policies that shape bank efficiency, highlights structural weaknesses in the banking systems of the PIIGS countries, and provides guidelines for the development of strategies that strengthen financialstability and resilience within the banking sector.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει τον ρόλο των λογιστικών πολιτικών στη διαμόρφωση της αποδοτικότητας των τραπεζικών ιδρυμάτων στις χώρες της Νότιας Ευρώπης και πιο συγκεκριμένα της Πορτογαλίας, της Ιταλίας, της Ιρλανδίας, της Ελλάδας και της Ισπανίας (γνωστές και ως PIIGS), κατά την περίοδο 2009–2022, η οποία καλύπτει την έναρξη, την εξέλιξη και τη σταδιακή αποκλιμάκωση της οικονομικής κρίσης. Η ανάλυση επικεντρώνεται στη μέτρηση της αποδοτικότητας των τραπεζικών ιδρυμάτων, στη διερεύνηση των προσδιοριστικών της παραγόντων και στην αξιολόγηση των επιπτώσεων από την υιοθέτηση του Διεθνούς Προτύπου Χρηματοοικονομικής Αναφοράς 9 (ΔΠΧΑ 9) και του Διεθνούς Λογιστικού Προτύπου 12 (ΔΛΠ 12), τα οποία επέφεραν θεμελιώδεις αλλαγές στη λογιστική απεικόνιση των χρηματοοικονομικών μέσων και των φορολογικών απαιτήσεων. Η ερευνητική προσέγγιση βασίζεται σε σύγχρονες μη παραμετρικές τεχνικές εκτίμησης, με έμφαση στη χρήση του εύρωστου εκτιμητή τάξης m (order-m) ο οποίος αντιμετωπίζει ορισμένους περιορισμούς των κλασικών μεθόδων μέτρησης αποδοτικότητας, όπως η Data Envelopment Analysis (DEA) και η Free Disposal Hull (FDH). Παράλληλα, εφαρμόζεται περικομμένη παλινδρόμηση (truncated regression) με εκτιμητή STLS(Symmetrically Trimmed Least Squares), προκειμένου να εκτιμηθεί η επίδραση μακροοικονομικών, θεσμικών και τραπεζικών παραγόντων στις διακυμάνσεις της τραπεζικής αποδοτικότητας. Τα δεδομένα αντλήθηκαν από τις βάσεις Bloomberg, Refinitiv Eikon και από την βιβλιοθήκη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης - ΟΟΣΑ (OECD), επιτρέποντας τη συστηματική αποτίμηση της τραπεζικής απόδοσης και των εξωτερικών μεταβλητών μέσα από ένα πλήρες δείγμα χρηματοοικονομικών και λογιστικών μεγεθών.Τα εμπειρικά ευρήματα καταδεικνύουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στην αποδοτικότητα των τραπεζικών ιδρυμάτων στις χώρες PIIGS, τόσο διαχρονικά όσο και μεταξύ τραπεζών και χωρών. Η υιοθέτηση κατά κύριο λόγο των ΔΠΧΑ 9, ΔΛΠ 12 έχει επηρεάσει ουσιωδώς τις στρατηγικές των τραπεζών στη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs) και των προβλέψεων ζημιών (loan loss provisions), ενώ παράλληλα έχει επηρεάσει τη διάρθρωση των κεφαλαίων τους και την αποτίμηση του πιστωτικού κινδύνου. Η επίδραση εξωγενών παραγόντων, όπως οι μακροοικονομικοί παράγοντες, η κεφαλαιακή επάρκεια, η πανδημία COVID-19, το θεσμικό πλαίσιο και οι ρυθμιστικές πολιτικές, αναδεικνύεται ως κρίσιμη, καθώς η ενσωμάτωσή τους στο υπόδειγμα μειώνει σημαντικά την παρατηρούμενη ετερογένεια στην αποδοτικότητα. Η έρευνα συνεισφέρει στη σχετική βιβλιογραφία, καθώς αποτελεί μία από τις πρώτες εμπειρικές εφαρμογές του εκτιμητή τάξης m (order-m) στον τραπεζικό τομέα των χωρών PIIGS και ενσωματώνει προηγμένες στατιστικές μεθόδους (truncated regression-STLS) για τηναξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιδράσεων. Επιπλέον, παρέχει πρακτικές προτάσεις για τη χάραξη τραπεζικών και ρυθμιστικών πολιτικών εντός του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Συνολικά, η διατριβή συμβάλλει στη βαθύτερη κατανόηση των λογιστικών πολιτικών που καθορίζουν την αποδοτικότητα των τραπεζών, αποκαλύπτει τις διαρθρωτικές αδυναμίες του τραπεζικού συστήματος στις χώρες PIIGS και προσφέρει κατευθυντήριες γραμμές για τηδιαμόρφωση στρατηγικών που ενισχύουν τη χρηματοοικονομική σταθερότητα και ανθεκτικότητα του τραπεζικού τομέα.