Η συμβολή της ελληνικής εμπορικής διπλωματίας στις διεθνείς οικονομικές ροές: ποσοτική ανάλυση με τη χρήση δυναμικών υποδειγμάτων βαρυτητας, 2003-2023

Abstract

This doctoral dissertation investigates the contribution of Greek commercial diplomacy to international economic flows, combining theoretical analysis with empirical assessment. It comprises five research papers, one theoretical and four empirical, covering different periods within 2003–2023. The theoretical component proposes a holistic framework for defining commercial diplomacy that focuses on the means and instruments of its practice, moving beyond approaches limited to actors or objectives. Commercial diplomacy is conceptualised as a multidimensional phenomenon encompassing cognitive and political functions and closely linked to broader economic diplomacy. The empirical component employs dynamic gravity models and advanced panel data econometric techniques, specifically two-step System GMM and Poisson pseudo-maximum likelihood (PPML). An original database is constructed on the Greek network of embassies and consulates and official prime ministerial visits, alongside data on Offices for Economic and Commercial Affairs (ECA Offices). The first empirical study examines the impact of permanent diplomatic representation on Greek export performance during 2003–2022. Its originality lies in using Spatially Revealed Comparative Advantage (SRCA) as an indicator of relative export performance and authorised diplomatic staff positions as a measure of diplomatic intensity. The second empirical study analyses the effect of official prime ministerial visits on bilateral exports during 2004–2023, examining differences across prime ministers and highlighting the importance of political signalling and trust-building. The third empirical study investigates the relationship of institutional and high-level diplomacy with inbound tourism during 2008–2015, extending the analysis to cross-border flows of people. The fourth empirical study evaluates the presence and staffing of ECA Offices during 2015–2023. The findings highlight the importance of human resources in strengthening exports, particularly in markets with limited consular presence. Overall, the dissertation introduces a multidimensional, empirically grounded approach to commercial diplomacy and highlights its role in promoting economic prosperity.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τη συμβολή της ελληνικής εμπορικής διπλωματίας στις διεθνείς οικονομικές ροές, συνδυάζοντας τη θεωρητική ανάλυση με την εμπειρική αξιολόγηση. Βασίζεται σε πέντε ερευνητικές εργασίες, μία θεωρητική και τέσσερις εμπειρικές, με επιμέρους περιόδους μελέτης εντός του διαστήματος 2003–2023. Στο θεωρητικό σκέλος προτείνεται ένα ολιστικό πλαίσιο ορισμού της εμπορικής διπλωματίας, το οποίο εστιάζει στα μέσα και τα εργαλεία άσκησής της, υπερβαίνοντας προσεγγίσεις που περιορίζονται στους δρώντες ή στους στόχους. Η εμπορική διπλωματία προσεγγίζεται ως πολυδιάστατο φαινόμενο που ενσωματώνει γνωστικές και πολιτικές λειτουργίες και συνδέεται με την ευρύτερη οικονομική διπλωματία. Στο εμπειρικό σκέλος αξιοποιούνται δυναμικά υποδείγματα βαρύτητας και σύγχρονες οικονομετρικές τεχνικές ανάλυσης δεδομένων πάνελ, ειδικότερα η μέθοδος System GMM δύο σταδίων και η μέθοδος Poisson ψευδομέγιστης πιθανοφάνειας (PPML). Κατασκευάζεται πρωτογενής βάση δεδομένων για το ελληνικό δίκτυο πρεσβειών και προξενείων και τις επίσημες πρωθυπουργικές επισκέψεις, ενώ αξιοποιούνται στοιχεία για τα Γραφεία Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων (Γρ. Ο.Ε.Υ.). Η πρώτη εμπειρική μελέτη εξετάζει την επίδραση της μόνιμης διπλωματικής εκπροσώπησης στις ελληνικές εξαγωγικές επιδόσεις κατά την περίοδο 2003–2022. Η πρωτοτυπία της έγκειται στη χρήση του χωρικά αποκαλυπτόμενου συγκριτικού πλεονεκτήματος (SRCA) ως δείκτη σχετικής εξαγωγικής επίδοσης και των οργανικών θέσεων του διπλωματικού προσωπικού ως δείκτη έντασης της διπλωματίας. Η δεύτερη εμπειρική μελέτη αναλύει την επίδραση των επίσημων πρωθυπουργικών επισκέψεων στις διμερείς εξαγωγές για την περίοδο 2004–2023, εξετάζοντας τη διαφοροποίηση ανά πρωθυπουργό και αναδεικνύοντας τη σημασία της πολιτικής σηματοδότησης και της οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Η τρίτη εμπειρική μελέτη διερευνά τη σχέση θεσμικής και υψηλού επιπέδου διπλωματίας με τον εισερχόμενο τουρισμό κατά την περίοδο 2008–2015, διευρύνοντας την ανάλυση στις διασυνοριακές ροές προσώπων. Η τέταρτη εμπειρική μελέτη αξιολογεί την παρουσία και τη στελέχωση των Γρ. Ο.Ε.Υ. κατά την περίοδο 2015–2023. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία του ανθρώπινου δυναμικού για την ενίσχυση των εξαγωγών, ιδίως σε αγορές με περιορισμένη προξενική παρουσία. Συνολικά, η διατριβή εισάγει μια πολυδιάστατη, εμπειρικά τεκμηριωμένη προσέγγιση της εμπορικής διπλωματίας και αναδεικνύει τον ρόλο της στην προώθηση της οικονομικής ευημερίας.