Περίληψη
Η Αμφιβληστροειδοπάθεια της Προωρότητας (ΑτΠ) αποτελεί σημαντική αιτία δυνητικά προλήψιμης έκπτωσης της όρασης στα παιδιά παγκοσμίως. Τα ισχύοντα προγράμματα προληπτικού ελέγχου (screening) βασίζονται κυρίως στη διάρκεια κύησης (ΔΚ) και στο βάρος γέννησης (ΒΓ) εξασφαλίζοντας υψηλή ευαισθησία, αλλά επιβαρύνοντας πολλά νεογνά με επαναλαμβανόμενες οφθαλμολογικές εξετάσεις χωρίς να αναπτύσσουν ΑτΠ που χρήζει θεραπείας (treatment-warranted ROP, TW-ROP). Στόχος της διατριβής ήταν η αξιολόγηση των ισχυουσών πρακτικών screening για την ΑτΠ στην Ελλάδα, η διερεύνηση της δυνατότητας βελτιστοποίησης των κριτηρίων screening και του χρονοδιαγράμματος των οφθαλμολογικών εξετάσεων, η συστηματική ανασκόπηση των υφιστάμενων προγνωστικών μοντέλων για την ΑτΠ σοβαρής μορφής, η εξωτερική επικύρωση καθιερωμένων προγνωστικών μοντέλων σε ελληνικό πληθυσμό και η ανάπτυξη ενός νέου εξατομικευμένου μοντέλου πρόβλεψης της TW-ROP. Ο πληθυσμός της μελέτης περιλάμβανε διαδοχικά πρόωρα νεογνά που υποβλήθηκαν σε scre ...
Η Αμφιβληστροειδοπάθεια της Προωρότητας (ΑτΠ) αποτελεί σημαντική αιτία δυνητικά προλήψιμης έκπτωσης της όρασης στα παιδιά παγκοσμίως. Τα ισχύοντα προγράμματα προληπτικού ελέγχου (screening) βασίζονται κυρίως στη διάρκεια κύησης (ΔΚ) και στο βάρος γέννησης (ΒΓ) εξασφαλίζοντας υψηλή ευαισθησία, αλλά επιβαρύνοντας πολλά νεογνά με επαναλαμβανόμενες οφθαλμολογικές εξετάσεις χωρίς να αναπτύσσουν ΑτΠ που χρήζει θεραπείας (treatment-warranted ROP, TW-ROP). Στόχος της διατριβής ήταν η αξιολόγηση των ισχυουσών πρακτικών screening για την ΑτΠ στην Ελλάδα, η διερεύνηση της δυνατότητας βελτιστοποίησης των κριτηρίων screening και του χρονοδιαγράμματος των οφθαλμολογικών εξετάσεων, η συστηματική ανασκόπηση των υφιστάμενων προγνωστικών μοντέλων για την ΑτΠ σοβαρής μορφής, η εξωτερική επικύρωση καθιερωμένων προγνωστικών μοντέλων σε ελληνικό πληθυσμό και η ανάπτυξη ενός νέου εξατομικευμένου μοντέλου πρόβλεψης της TW-ROP. Ο πληθυσμός της μελέτης περιλάμβανε διαδοχικά πρόωρα νεογνά που υποβλήθηκαν σε screening για ΑτΠ στη Β΄ Νεογνολογική Κλινική του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, καθώς και μία εθνική κοόρτη νεογνών που υποβλήθηκαν σε θεραπεία για ΑτΠ. Η μέθοδος multiple imputation εφαρμόστηκε για την αντιμετώπιση των ελλιπών δεδομένων, ενώ για την εσωτερική επικύρωση των μοντέλων και τη διόρθωση του optimism χρησιμοποιήθηκε επαναδειγματοληψία bootstrap. Τα μοντέλα DIGIROP-v1.0, CO-ROP, G-ROP, G-ROP 180 g και ROPScore επικυρώθηκαν εξωτερικά, χρησιμοποιώντας τα αρχικά όρια απόφασης (cut-offs), χωρίς αναβαθμονόμηση (recalibration). Οι αλγόριθμοι TWO-ROP και FIRST-ROP επικυρώθηκαν σύμφωνα με την αρχική περιγραφή τους. Το μοντέλο THESS-ROP αναπτύχθηκε με λογιστική παλινδρόμηση ridge, ενσωματώνοντας ως προγνωστικούς παράγοντες τη ΔΚ το ΒΓ, τη σηψαιμία και τον υδροκέφαλο εντός των πρώτων τεσσάρων εβδομάδων ζωής. Η συστηματική ανασκόπηση πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις οδηγίες PRISMA και TRIPOD-SRMA, ενώ η μεθοδολογική ποιότητα των μελετών αξιολογήθηκε με το εργαλείο PROBAST+AI.Τα ισχύοντα κριτήρια screening παρουσίασαν υψηλή ευαισθησία, αλλά μεγάλο ποσοστό των νεογνών που εξτάστηκαν δεν ανέπτυξαν τελικά νόσο σοβαρής μορφής. Η ανάλυση δεδομένων από το κέντρο μας έδειξε ότι η εφαρμογή αυστηρότερων ορίων ΔΚ και ΒΓ θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον αριθμό των εξεταζόμενων νεογνών, ωστόσο η ανάλυση των δεδομένων της εθνικής μελέτης έδειξε ότι για την ασφαλή αποφυγή παράλειψης νεογνών με TW-ROP απαιτείται η συνεκτίμηση επιπρόσθετων κλινικών παραγόντων κινδύνου. Η εξωτερική επικύρωση των αλγορίθμων FIRST-ROP και TWO-ROP έδειξε ότι μπορούν να μειώσουν τον αριθμό των εξετάσεων σε επιλεγμένα νεογνά μέσου και χαμηλού κινδύνου, χωρίς να παραλειφθούν περιπτώσεις TW-ROP, υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνονται υπόψη τα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά και οι ιδιαιτερότητες του εκάστοτε πληθυσμού. Η συστηματική ανασκόπηση ανέδειξε 35 προγνωστικά μοντέλα για την πρόβλεψη της ΑτΠ σοβαρής μορφής σε περισσότερες από 120 μελέτες. Ωστόσο, η πλειονότητα των μοντέλων παρουσίαζε μεθοδολογικούς περιορισμούς, ελλιπή αναφορά των δεικτών απόδοσης και υψηλό ή ασαφή κίνδυνο συστηματικών σφαλμάτων. Τα μοντέλα που υποβλήθηκαν σε εξωτερική επικύρωση παρουσίασαν γενικά υψηλή ευαισθησία, αλλά σημαντικές διαφορές στην ειδικότητα. Το μοντέλο THESS-ROP παρουσίασε εξαιρετική διακριτική ικανότητα για την πρόβλεψη της TW-ROP (optimism-corrected AUC 0,935, 95% CI 0,905–0,965), με ευαισθησία 98% και ειδικότητα 58%, ανιχνεύοντας σωστά όλα τα νεογνά που ανέπτυξαν ΑτΠ τύπου 1 ή υποβλήθηκαν σε θεραπεία.Συνολικά, τα ευρήματα υποστηρίζουν την εφαρμογή περισσότερο εξατομικευμένων στρατηγικών screening για την ΑτΠ. Παρότι κανένα προγνωστικό μοντέλο δεν μπορεί προς το παρόν να υποκαταστήσει την κλινική εκτίμηση, μοντέλα που έχουν αναπτυχθεί και επικυρωθεί με αυστηρή μεθοδολογία μπορούν να συμβάλλουν στη μείωση του αριθμού των περιττών οφθαλμολογικών εξετάσεων, διατηρώντας παράλληλα υψηλό επίπεδο ασφάλειας. Ωστόσο, πριν από την ευρεία εφαρμογή τους στην καθημερινή κλινική πράξη, απαιτείται περαιτέρω προοπτική πολυκεντρική επικύρωση.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Retinopathy of prematurity (ROP) remains a leading cause of preventable childhood visual impairment worldwide. Current screening strategies are primarily based on gestational age (GA) and birth weight (BW) criteria and are designed to maximize sensitivity. However, because only a small proportion of screened infants develop treatment-warranted ROP (TW-ROP), many preterm infants undergo repeated ophthalmologic examinations unnecessarily. Optimising screening efficiency while maintaining patient safety is therefore a key challenge.This thesis aimed to evaluate current ROP screening practices in Greece, explore opportunities to optimise screening criteria and examination schedules, systematically review existing prognostic models for sight-threatening ROP, externally validate established prediction tools in a Greek population, and develop a novel individualised prediction model for TW-ROP.The study population comprised consecutive preterm infants undergoing ROP screening at the 2nd Neonat ...
Retinopathy of prematurity (ROP) remains a leading cause of preventable childhood visual impairment worldwide. Current screening strategies are primarily based on gestational age (GA) and birth weight (BW) criteria and are designed to maximize sensitivity. However, because only a small proportion of screened infants develop treatment-warranted ROP (TW-ROP), many preterm infants undergo repeated ophthalmologic examinations unnecessarily. Optimising screening efficiency while maintaining patient safety is therefore a key challenge.This thesis aimed to evaluate current ROP screening practices in Greece, explore opportunities to optimise screening criteria and examination schedules, systematically review existing prognostic models for sight-threatening ROP, externally validate established prediction tools in a Greek population, and develop a novel individualised prediction model for TW-ROP.The study population comprised consecutive preterm infants undergoing ROP screening at the 2nd Neonatology Department of Aristotle University of Thessaloniki as well as a national cohort of treated infants. Multiple imputation was used when necessary to address missing data and bootstrap resampling was applied as internal validation to correct for optimism. Previously developed models (CO-ROP, G-ROP, G-ROP 180 g, ROPScore) were externally validated using the published cut-offs from the original development studies, without recalibration. TWO-ROP and FIRST-ROP algorithms were validated as originally described. Penalised ridge logistic regression was used to develop the THESS-ROP model incorporating GA, BW, sepsis and hydrocephalus within 4 weeks postnatal age (PNA). The systematic review was conducted according to PRISMA and TRIPOD-SRMA guidance, and methodological quality was assessed using PROBAST+AI. Current screening criteria demonstrated high sensitivity but resulted in examining many infants who never developed severe disease. Local analyses suggested that more restrictive GA and BW thresholds could substantially reduce screening burden, although national data indicated that additional clinical risk factors are required to avoid missed cases. External validation of the FIRST-ROP and TWO-ROP algorithms showed potential to reduce examinations in selected medium- and low-risk infants without missed cases of TW-ROP, although careful consideration of local epidemiology and clinical characteristics is warranted. The systematic review identified 35 prognostic models for sight-threatening ROP across more than 120 studies; however, most exhibited methodological limitations, incomplete reporting of performance measures, and high or unclear risk of bias. Among externally validated models, DIGIROP-v1.0, CO-ROP, G-ROP, modified G-ROP 180 g, and ROPScore showed high sensitivity, although specificity varied considerably across models. The THESS-ROP model, based on readily available clinical predictors and providing early risk estimation at 4 weeks PNA, demonstrated excellent discrimination for TW-ROP (optimism-corrected AUC 0.935; 95% CI 0.905–0.965), with 98% sensitivity, and 58% specificity, while correctly identifying all infants who developed type 1 ROP or ultimately received treatment.Overall, these findings support more individualised, risk-adapted approaches to ROP screening. Although no model can currently replace clinical assessment, rigorously developed and validated prediction tools may substantially reduce unnecessary examinations while maintaining patient safety. Further prospective multicentre validation is required before routine clinical implementation.
περισσότερα