‘Mycenaeans’ unbound: assessing cultural identities in Central Greece (Boeotia, Phocis and Locris Opuntia) during the Mycenaean Palatial Period (c. 1400-1200 BCE)

Abstract

This thesis investigates the different regional expressions of Mycenaean culture in Boeotia, Locris Opountia, and Phocis during LH IIIA and LH IIIB (c. 1400-1200 BC). It examines whether these archaeologically identifiable differences were also meaningful in the Bronze Age and served to distinguish human communities within the so-called "Mycenaean world". Within this framework, the study explores the relationship between territory, group identity, and political organisation before reconstructing the political geography of the regions under investigation and the social and geopolitical dynamics of the actors involved. Finally, it proposes a plausible reconstruction of the social and historical processes that shaped these parts of the Greek mainland during the periods considered. To identify the cultural, social, economic, political, and identity-related characteristics of these regions, all the available archaeological and textual evidence has been systematically examined. This includes, among other categories of evidence, architectural features (military, domestic, and funerary), pottery, exotica, territorial analysis, settlement patterns, and the Linear B documents. These different datasets are analysed within a holistic interpretative framework in order to integrate evidence that is often studied separately and reduce the gap between emic (internal) and etic (external) perspectives on identity. This approach makes it possible to reconstruct a broader picture that would otherwise remain fragmented by the degree of specialisation required to study individual categories of evidence. The resulting archaeological reconstruction is then compared with the mytho-historical traditions, primarily those preserved in the Homeric poems, in order to assess whether they retain elements dating back to the Bronze Age. Despite the strong cultural homogeneity characteristic of LH IIIA and especially LH IIIB, this study argues that the Mycenaean world resembled a mosaic of regional identities embedded within a shared cultural koine that can be inferred from the archaeological evidence. In the Copais basin, the available evidence suggests the existence of a strong group identity that developed over centuries and was catalysed by the reclamation of Lake Copais. On archaeological, cognitive, anthropological, and philological grounds, this identity is argued to have possessed characteristics comparable to those of an ethnicity. The political landscape likewise appears to have been highly fragmented, with polities of different scales and levels of complexity interacting in different ways over time. Within the case-study area, Boeotia appears to have been divided into two distinct political entities centred on Orchomenos/Gla and Thebes. Locris Opountia and Phocis, by contrast, seem to have been even more fragmented. The former was at least partly controlled from the Copais during LH IIIB, while the latter also appears to have fallen largely within the sphere of Orchomenos, although more distant centres such as Krisa and possibly Medeon may have remained independent. Beyond the case-study area, it is nevertheless considered likely that, at times, a particularly powerful wanax to be identified with the "King of Ahhiyawa" known from the Hittite texts, exercised a degree of authority over the other rulers.

Η παρούσα διατριβή διερευνά τις διαφορετικές περιφερειακές εκφάνσεις του μυκηναϊκού πολιτισμού στη Βοιωτία, την Οπούντια Λοκρίδα και τη Φωκίδα κατά την ΥΕ ΙΙΙΑ και την ΥΕ ΙΙΙΒ (περ. 1400–1200 π.Χ.). Εξετάζει κατά πόσον οι αρχαιολογικά αναγνωρίσιμες αυτές διαφοροποιήσεις είχαν επίσης σημασία κατά την Εποχή του Χαλκού και λειτουργούσαν ως διακριτικά γνωρίσματα των ανθρώπινων κοινοτήτων εντός του λεγόμενου «μυκηναϊκού κόσμου». Στο πλαίσιο αυτό, η μελέτη διερευνά τη σχέση μεταξύ επικράτειας, ομαδικής ταυτότητας και πολιτικής οργάνωσης, προτού προχωρήσει στην ανασύνθεση της πολιτικής γεωγραφίας των υπό εξέταση περιοχών και των κοινωνικών και γεωπολιτικών δυναμικών των εμπλεκόμενων δρώντων. Τέλος, προτείνει μια εύλογη ανασύνθεση των κοινωνικών και ιστορικών διεργασιών που διαμόρφωσαν τις συγκεκριμένες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας κατά τις υπό εξέταση περιόδους. Για τον εντοπισμό των πολιτισμικών, κοινωνικών, οικονομικών, πολιτικών και σχετικών με την ταυτότητα χαρακτηριστικών των περιοχών αυτών, εξετάστηκε συστηματικά το σύνολο των διαθέσιμων αρχαιολογικών και γραπτών μαρτυριών. Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων κατηγοριών τεκμηρίων, αρχιτεκτονικά κατάλοιπα (στρατιωτικού, οικιστικού και ταφικού χαρακτήρα), κεραμική, εξωτικά αντικείμενα, χωρική ανάλυση, πρότυπα εγκατάστασης και τα έγγραφα της Γραμμικής Β. Τα διαφορετικά αυτά σύνολα δεδομένων αναλύονται στο πλαίσιο μιας ολιστικής ερμηνευτικής προσέγγισης, με στόχο την ενσωμάτωση τεκμηρίων που συχνά μελετώνται χωριστά και τη μείωση του χάσματος μεταξύ των emic (εσωτερικών) και etic (εξωτερικών) προσεγγίσεων της ταυτότητας. Η προσέγγιση αυτή καθιστά δυνατή την ανασύνθεση μιας ευρύτερης εικόνας, η οποία διαφορετικά θα παρέμενε κατακερματισμένη εξαιτίας του βαθμού εξειδίκευσης που απαιτείται για τη μελέτη των επιμέρους κατηγοριών τεκμηρίων. Η προκύπτουσα αρχαιολογική ανασύνθεση συγκρίνεται στη συνέχεια με τις μυθοϊστορικές παραδόσεις, πρωτίστως με εκείνες που διασώζονται στα ομηρικά έπη, προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσον αυτές διατηρούν στοιχεία που ανάγονται στην Εποχή του Χαλκού. Παρά την έντονη πολιτισμική ομοιογένεια που χαρακτηρίζει την ΥΕ ΙΙΙΑ και, ιδίως, την ΥΕ ΙΙΙΒ, η παρούσα μελέτη υποστηρίζει ότι ο μυκηναϊκός κόσμος έμοιαζε περισσότερο με ένα μωσαϊκό περιφερειακών ταυτοτήτων ενταγμένων σε μια κοινή πολιτισμική κοινή, η οποία μπορεί να συναχθεί από τα αρχαιολογικά δεδομένα. Στη λεκάνη της Κωπαΐδας, τα διαθέσιμα τεκμήρια υποδεικνύουν την ύπαρξη μιας ισχυρής ομαδικής ταυτότητας, η οποία διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια αιώνων και καταλύθηκε από την αποξήρανση της λίμνης Κωπαΐδας. Από αρχαιολογική, γνωσιακή, ανθρωπολογική και φιλολογική άποψη, υποστηρίζεται ότι η ταυτότητα αυτή διέθετε χαρακτηριστικά συγκρίσιμα με εκείνα μιας εθνοτικής ταυτότητας.Το πολιτικό τοπίο φαίνεται επίσης να ήταν ιδιαίτερα κατακερματισμένο, με πολιτικές οντότητες διαφορετικής κλίμακας και βαθμού πολυπλοκότητας να αλληλεπιδρούν με διαφορετικούς τρόπους κατά τη διάρκεια του χρόνου. Εντός της περιοχής μελέτης, η Βοιωτία φαίνεται να ήταν διαιρεμένη σε δύο διακριτές πολιτικές οντότητες, με επίκεντρο τον Ορχομενό/Γλα και τη Θήβα. Η Οπούντια Λοκρίδα και η Φωκίδα, αντιθέτως, φαίνεται να ήταν ακόμη περισσότερο κατακερματισμένες. Η πρώτη ελεγχόταν τουλάχιστον εν μέρει από την Κωπαΐδα κατά την ΥΕ ΙΙΙΒ, ενώ η δεύτερη φαίνεται επίσης να ανήκε σε μεγάλο βαθμό στη σφαίρα επιρροής του Ορχομενού, μολονότι πιο απομακρυσμένα κέντρα, όπως η Κρίσα και πιθανώς ο Μηδεών, ενδέχεται να παρέμεναν ανεξάρτητα. Πέρα από την περιοχή μελέτης, ωστόσο, θεωρείται πιθανό ότι, κατά περιόδους, ένας ιδιαίτερα ισχυρός άναξ, ο οποίος μπορεί να ταυτιστεί με τον «Βασιλέα της Αχιγιάβα» που είναι γνωστός από τα χεττιτικά κείμενα, ασκούσε έναν ορισμένο βαθμό εξουσίας επί των υπόλοιπων ηγεμόνων.