Ο από Άρτης και Ιωαννίνων Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ (Τίκας) και το βορειοηπειρωτικό ζήτημα

Abstract

Τhe doctoral dissertation titled "THE ARCHBISHOP OF ATHENS AND ALL GREECE SERAPHEIM (TIKAS), FORMER OF ARTA AND IOANNINA, AND THE NORTHERN EPIRUS QUESTION" examines the life, ecclesiastical ministry, and national contribution of Archbishop Serapheim (Tikas) of Athens and All Greece, focusing particularly on his pivotal role in the Northern Epirus Question. The study is based on a wealth of unpublished documents from the archives of the Holy Archbishopric of Athens, the Holy Synod of the Church of Greece, the Holy Metropolis of Ioannina, as well as oral testimonies from people who surrounded him.Archbishop Serapheim was born in Artesiano, Karditsa, in 1913. Alongside his formal education during his childhood and teenage years, his soul was sculpted by experiential, empirical situations and prominent personalities of the Church, which would accompany him until his final breath. In this work, Archbishop Serapheim is depicted fighting "for altars and hearths" (pro aris et focis) in every aspect of his turbulent and eventful life—"at times with the stole and at times with the musket"—in a peaceful and undisturbed bond always rooted in the transnational message of the Gospel and a healthy sense of patriotism. Whether as a priest in Athens, a member of the EDES resistance group, or from the Hierarchical throne—initially of the Metropolis of Arta (1949–1958), subsequently of Ioannina (1958–1974), and ultimately the Archiepiscopal throne (1974–1998)—Serapheim exhausted himself for his two great loves: the Church and the Homeland. The central axis of his struggles consists of the unredeemed lands of the martyred Northern Epirus. The founding of the National League for the Liberation of Northern Epirus (ESABH) in Arta, assuming the leadership of the Central Committee for the Northern Epirus Struggle (KEBA), the lavish funding of Northern Epirus societies, and the international mobilizations for the defense of the human rights and religious freedoms of the inhabitants of Northern Epirus, are unknown aspects of Archbishop Serapheim's life conducted "in secret." These are published for the first time in this work and are documented by abundant archival material, providing the reader with the opportunity to gather valuable information about those turbulent years, as well as about the perhaps largely misunderstood personality of the late Archbishop Serapheim of Athens and All Greece.

Η διδακτορική διατριβή υπό τον τίτλο «Ο ΑΠΟ ΑΡΤΗΣ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ (ΤΙΚΑΣ) ΚΑΙ ΤΟ ΒΟΡΕΙΟΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ», εξετάζει τη ζωή, την εκκλησιαστική διακονία και την εθνική προσφορά του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ (Τίκα), εστιάζοντας ιδιαίτερα στον κομβικό του ρόλο στο Βορειοηπειρωτικό Ζήτημα βασισμένη σε πλειάδα αδημοσίευτων εγγράφων που προέρχονται από τα αρχεία της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, της Ιεράς Μητροπόλεως Ιωαννίνων καθώς και σε προφορικές μαρτυρίες ανθρώπων που τον πλαισίωναν. Ο Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ γεννημένος στο Αρτεσιανό Καρδίτσης το 1913, παράλληλα με τα εγκύκλια γράμματα κατά τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια η ψυχή του σμιλεύτηκε από βιωματικές, εμπειρικές καταστάσεις και προσωπικότητες της Εκκλησίας, οι οποίες θα τον συνοδεύουν μέχρι εσχάτης του αναπνοής. Στην παρούσα εργασία ο Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ εμφανίζεται να μάχεται «υπέρ βωμών και εστιών» σε κάθε πτυχή της ταραγμένης και πολυκύμαντης ζωής του. «Άλλοτε με το πετραχήλι και άλλοτε με το καριοφύλλι» σ’ έναν ειρηνικό και αδιατάρακτο σύνδεσμο βασιζόμενο πάντοτε στο υπερεθνικό μήνυμα του Ευαγγελίου και στον υγιή πατριωτισμό. Είτε ως ιερέας των Αθηνών, είτε ως μέλος του ΕΔΕΣ ακόμη και από τον Αρχιερατικό θρόνο, αρχικά της Μητροπόλεως Άρτης (1949-1958), στη συνέχεια των Ιωαννίνων (1958-1974) και εν τέλει τον Αρχιεπισκοπικό (1974-1998), ο Σεραφείμ θα αναλώσει τον εαυτό του για τις δύο μεγάλες του αγάπες, την Εκκλησία και την Πατρίδα. Κεντρικό άξονα των αγώνων του αποτελούν τα αλύτρωτα χώματα της μαρτυρικής Βορείου Ηπείρου. Η ίδρυση του Εθνικού Συνδέσμου Απελευθερώσεως Βορείου Ηπείρου (ΕΣΑΒΗ) στην Άρτα, η ανάληψη της ηγεσίας της Κεντρικής Επιτροπής Βορειοηπειρωτικού Αγώνος (ΚΕΒΑ), η αφειδής χρηματοδότηση βορειοηπειρωτικών συλλόγων, οι κινητοποιήσεις σε διεθνές επίπεδο για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θρησκευτικών ελευθεριών των κατοίκων της Βορείου Ηπείρου, είναι άγνωστες πτυχές της «εν τω κρυπτώ» διατελούσης ζωής του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ που για πρώτη φορά δημοσιεύονται στην παρούσα εργασία και τεκμηριώνονται από άφθονο αρχειακό υλικό παρέχοντας στον αναγνώστη τη δυνατότητα συλλογής πολύτιμων πληροφοριών για τα ταραγμένα εκείνα χρόνια καθώς και για την ίσως παρεξηγημένη εν πολλοίς προσωπικότητα του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σεραφείμ.