Φύλο και αναγνώριση στις εικαστικές τέχνες: μία μελέτη της έμφυλης ανισότητας στα μουσεία και τους πολιτιστικούς οργανισμούς της Αθήνας

Abstract

This Ph.D. thesis attempts to interpret gender inequality in the artistic field, as it is constructed in both the symbolic structures of art, with the objectification of the female body, and its institutional manifestations, with the problematic visibility of female artists in national collections. It proposes a study of the conditions that reinforce inequalities in access to the creative industries, through a reading of artistic production by female visual artists in terms of cultural capital. The research is organised as a study of the conditions of women's participation as creative subjects in the cultural and creative industries, focusing on the visual arts.To document this, a mapping of the visual arts production in Greece is attempted, while the relational terms through which the fields of cultural work and recognition in the country are structured, are studied. In this direction, qualitative methods are utilised, conducting semi-structured personal interviews with agents in the field of contemporary visual production and primary archival research in the databases of the largest public and private collections in the country, which takes quantitative characteristics. This study aspires to emphasise the underrepresentation of women as creative subjects by the mechanisms of highlighting and institutionalising the artwork, as a result of ideologically charged cultural practices and museographic technologies of identity construction.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή επιχειρεί μία ερμηνεία της έμφυλης ανισότητας στον καλλιτεχνικό χώρο, όπως αυτή προκύπτει στις συμβολικές δομές της τέχνης, με την αντικειμενοποιημένη προβολή του γυναικείου σώματος, και όπως διαφαίνεται στις θεσμικές της εκφάνσεις, με την ελλειμματική ορατότητα γυναικών καλλιτεχνών στις εθνικές συλλογές. Προτείνεται μία μελέτη των συνθηκών που ενισχύουν τις ανισότητες στην πρόσβαση στις δημιουργικές βιομηχανίες, μέσα από τη ανάγνωση της καλλιτεχνικής παραγωγής από γυναίκες εικαστικούς με όρους πολιτισμικού κεφαλαίου. Κεντρικό άξονα της έρευνας αποτελεί μία μελέτη των όρων συμμετοχής των γυναικών ως δημιουργικών υποκειμένων στις πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες, εστιάζοντας στον χώρο των εικαστικών τεχνών.Για την τεκμηρίωση, επιχειρείται χαρτογράφηση της εικαστικής παραγωγής στον ελληνικό χώρο, ενώ παράλληλα μελετούνται οι σχεσιακοί όροι, σύμφωνα με τους οποίους δομούνται τα πεδία πολιτιστικής εργασίας και αναγνώρισης στη χώρα. Στην κατεύθυνση αυτή αξιοποιούνται ποιοτικές μέθοδοι, με τη διενέργεια ημι-δομημένων προσωπικών συνεντεύξεων με δρώσες στο πεδίο της σύγχρονης εικαστικής παραγωγής, αλλά και με την διεξαγωγή πρωτογενούς αρχειακής έρευνας στις βάσεις δεδομένων των μεγαλύτερων δημόσιων και ιδιωτικών συλλογών της χώρας, η οποία λαμβάνει ποσοτικά χαρακτηριστικά. Η μελέτη αυτή φιλοδοξεί να αναδείξει την υποσκέλιση των γυναικών ως δημιουργικών υποκειμένων από τους μηχανισμούς ανάδειξης και θεσμοποίησης του έργου τέχνης, ως αποτέλεσμα των ιδεολογικά φορτισμένων πολιτιστικών πρακτικών και μουσειογραφικών τεχνολογιών κατασκευής ταυτοτήτων.

Cette thèse de doctorat s’attache à interpréter les inégalités de genre dans le domaine artistique, telles qu’elles se construisent tant dans les structures symboliques de l’art – avec l’objectivation du corps féminin – que dans ses manifestations institutionnelles – avec la visibilité problématique des femmes artistes dans les collections nationales. Elle propose une étude des conditions qui renforcent les inégalités d’accès aux industries créatives, à travers une analyse de la production artistique des femmes artistes plasticiennes sous l’angle du capital culturel. La recherche s’organise autour d’une étude des conditions de participation des femmes en tant que sujets créatifs dans les industries culturelles et créatives, en mettant l’accent sur les arts visuels. Pour étayer cette analyse, une cartographie de la production artistique visuelle en Grèce est entreprise, tandis que sont étudiés les rapports relationnels à travers lesquels s’articulent les domaines du travail culturel et de la reconnaissance dans le pays. Dans cette optique, des méthodes qualitatives sont utilisées, notamment la conduite d’entretiens individuels semi-structurés avec des acteurs du domaine de la production visuelle contemporaine, ainsi qu’une recherche archivistique primaire dans les bases de données des plus grandes collections publiques et privées du pays, qui revêt un caractère quantitatif. Cette étude vise à mettre en évidence la sous-représentation des femmes en tant que sujets créatifs par les mécanismes de mise en valeur et d’institutionnalisation de l’œuvre d’art, résultant de pratiques culturelles chargées d’idéologie et de technologies muséographiques de construction identitaire.