Περίληψη
Τα μεταβολικά μοντέλα γονιδιωματικής κλίμακας του ανθρώπου αποτελούν συστηματικές αναπαραστάσεις του ανθρώπινου μεταβολισμού και χρησιμοποιούνται για την ανάλυση μεταβολικών ροών και την ενσωμάτωση πολυ-ομικών δεδομένων. Ωστόσο, τα μοντέλα αυτά έχουν εξελιχθεί μέσα από διαδοχικές αλλαγές στην επισημείωση του γονιδιώματος, στις βιοχημικές βάσεις δεδομένων, στα συστήματα αναγνωριστικών κωδικών και στις πρακτικές ανακατασκευής. Επειδή πολλά μοντέλα αναπτύχθηκαν όταν οι πηγές αυτές και οι μεταξύ τους συνδέσεις ήταν λιγότερο ώριμες, είναι δυνατόν μια αντίδραση να φέρει μεμονωμένα έγκυρες επισημειώσεις που, ωστόσο, δεν περιγράφουν αμοιβαία συνεπείς βιολογικές σχέσεις. Τα υφιστάμενα πρότυπα και εργαλεία ποιοτικού ελέγχου βελτιώνουν τη δομή και την πληρότητα των επισημειώσεων, αλλά δεν εξετάζουν συστηματικά αν οι πληροφορίες για τα ένζυμα, τις πρωτεΐνες, τις αντιδράσεις και τους μεταβολίτες συγκλίνουν στον ίδιο βιοχημικό μετασχηματισμό. Κεντρικός στόχος της παρούσας διατριβής ήταν να καταστεί ...
Τα μεταβολικά μοντέλα γονιδιωματικής κλίμακας του ανθρώπου αποτελούν συστηματικές αναπαραστάσεις του ανθρώπινου μεταβολισμού και χρησιμοποιούνται για την ανάλυση μεταβολικών ροών και την ενσωμάτωση πολυ-ομικών δεδομένων. Ωστόσο, τα μοντέλα αυτά έχουν εξελιχθεί μέσα από διαδοχικές αλλαγές στην επισημείωση του γονιδιώματος, στις βιοχημικές βάσεις δεδομένων, στα συστήματα αναγνωριστικών κωδικών και στις πρακτικές ανακατασκευής. Επειδή πολλά μοντέλα αναπτύχθηκαν όταν οι πηγές αυτές και οι μεταξύ τους συνδέσεις ήταν λιγότερο ώριμες, είναι δυνατόν μια αντίδραση να φέρει μεμονωμένα έγκυρες επισημειώσεις που, ωστόσο, δεν περιγράφουν αμοιβαία συνεπείς βιολογικές σχέσεις. Τα υφιστάμενα πρότυπα και εργαλεία ποιοτικού ελέγχου βελτιώνουν τη δομή και την πληρότητα των επισημειώσεων, αλλά δεν εξετάζουν συστηματικά αν οι πληροφορίες για τα ένζυμα, τις πρωτεΐνες, τις αντιδράσεις και τους μεταβολίτες συγκλίνουν στον ίδιο βιοχημικό μετασχηματισμό. Κεντρικός στόχος της παρούσας διατριβής ήταν να καταστεί ελέγξιμη η συνέπεια των επισημειώσεων μεταξύ διαφορετικών βιολογικών επιπέδων, με βάση μια κοινή αναπαράσταση του ανθρώπινου μεταβολικού αντιδρασώματος. Για την επίτευξή του τέθηκαν τέσσερις επιμέρους στόχοι: (1) η κατασκευή μιας ενζυμοκεντρικής βάσης αναφοράς που συνδέει ενζυμικές δραστικότητες, επιμελημένες ανθρώπινες πρωτεΐνες, βιοχημικούς μετασχηματισμούς, μεταβολίτες και στοιχειομετρία, διατηρώντας την κατευθυντικότητα και την υποκυτταρική εντόπιση ως στοιχεία του βιολογικού πλαισίου· (2) ο ποσοτικός χαρακτηρισμός της ανακατασκευασμένης αναφοράς ως τοπίου διαθέσιμης βιοχημικής γνώσης· (3) η αξιολόγηση της συνέπειας μεταξύ επιπέδων με χρήση του μοντέλου Human2 (https://github.com/SysBioChalmers/Human-GEM) ως μελέτης απόδειξης της αρχής και (4) η διατύπωση γενικών απαιτήσεων επισημείωσης και κατευθυντήριων οδηγιών επιμέλειας για την αναπαραγώγιμη σύγκριση ανθρώπινων GEMs. Το σύνολο των μεταβολικών αντιδράσεων αναφοράς του ανθρώπου ανακατασκευάστηκε μέσω ενοποίησης επιμελημένων πόρων, κυρίως των Rhea, UniProt, ExplorEnz, ChEBI, KEGG και MetaCyc, ενώ το Reactome και άλλοι πόροι διατηρήθηκαν ως συμπληρωματικές πηγές διασυνδέσεων και τεκμηρίωσης μεταβολικών μονοπατιών. Οι βιοχημικοί μετασχηματισμοί ορίστηκαν με βάση τις συμμετέχουσες χημικές οντότητες και τις στοιχειομετρικές τους σχέσεις, και όχι αποκλειστικά με αναγνωριστικά. Η κατευθυντικότητα και η υποκυτταρική εντόπιση αναπαραστάθηκαν χωριστά, ενώ διατηρήθηκε η προέλευση της πληροφορίας. Η αναφορά περιλαμβάνει αρκετές χιλιάδες ταξινομήσεις EC, τις αντίστοιχες επιμελημένες ανθρώπινες πρωτεΐνες, ένα σύνολο αντιδράσεων που προέρχεται από τις πηγές, τους συμμετέχοντες μεταβολίτες και ένα διακριτό επίπεδο αντιδράσεων μεταφοράς. Ο χαρακτηρισμός της ανέδειξε συχνές σχέσεις πολλών-προς-πολλά μεταξύ ενζυμικών δραστικοτήτων και πρωτεϊνών, καθώς και ανομοιογενή κατανομή της διαθέσιμης τεκμηρίωσης. Ένας πυρήνας αντιδράσεων με πλήρη τεκμηρίωση σε όλα τα εξεταζόμενα επίπεδα συνυπάρχει με περιοχές όπου η γνώση παραμένει ελλιπής ή αντικρουόμενη. Το Human2, ένα εκτενώς επιμελημένο μοντέλο, χρησιμοποιήθηκε για την απόδειξη της αρχής της μεθοδολογίας. Η ανάλυση δεν αξιολόγησε τη βιολογική ορθότητα ή την προβλεπτική ικανότητα του μοντέλου, αλλά εξέτασε κατά πόσον οι επισημειώσεις που αποδίδονται στην ίδια αντίδραση συμφωνούν μεταξύ τους και με την αναφορά. Η συνέπεια εξετάστηκε σε δύο επίπεδα: στον βιοχημικό μετασχηματισμό, με έλεγχο της ενζυμικής ταξινόμησης, της πρωτεΐνης, της αντίδρασης, των μεταβολιτών και της στοιχειομετρίας τους, και στο βιολογικό πλαίσιο, με έλεγχο της κατευθυντικότητας και της υποκυτταρικής εντόπισης. Η αντιστοίχιση αναγνωριστικών κωδικών δεν θεωρήθηκε από μόνη της επαρκής απόδειξη ισοδυναμίας. Οι υποψήφιες αντιστοιχίσεις αξιολογήθηκαν με ανεξάρτητα βιολογικά και χημικά τεκμήρια και τα αποτελέσματα διατηρήθηκαν ως διακριτές κατηγορίες συμφωνίας, ελλιπούς τεκμηρίωσης, αμφισημίας, σύγκρουσης και περιπτώσεων εκτός του πεδίου κάλυψης της αναφοράς. Η εφαρμογή έδειξε ότι η ύπαρξη αναγνωρισμένων αναγνωριστικών και η επιτυχής ολοκλήρωση ελέγχων ποιότητας στο επίπεδο του μοντέλου δεν εγγυώνται τη συνέπεια μεταξύ επιπέδων. Από τους βιοχημικούς μετασχηματισμούς που παρέμειναν χωρίς οριστική αντιστοίχιση, το 73,7% διέθετε τουλάχιστον έναν κύριο τύπο επισημείωσης. Συνεπώς, οι μη επιλυμένες περιπτώσεις δεν αποτελούν απλώς ένα μη επισημειωμένο τμήμα του μοντέλου, και η διάκριση μεταξύ απουσίας επισημείωσης και ανεπαρκών ή μη συγκλινόντων τεκμηρίων δεν μπορεί να γίνει με απλή καταμέτρηση αναγνωριστικών. Οι κατευθυντήριες οδηγίες που προκύπτουν επεκτείνουν την τυποποίηση στο επίπεδο των αναγνωριστικών και του μοντέλου, απαιτώντας συμφωνία μεταξύ χημικής ταυτότητας, στοιχειομετρίας, σχέσεων αντίδρασης–ενζύμου και τεκμηρίωσης ενζύμου–πρωτεΐνης. Παράλληλα, αντιμετωπίζουν την κατευθυντικότητα και την εντόπιση ως διακριτά επίπεδα βιολογικού πλαισίου και διατηρούν χωριστά τα ελλιπή, αμφίσημα και αντικρουόμενα στοιχεία. Κύριες συνεισφορές της διατριβής είναι, επομένως, ένα ανθρώπινο σύνολο αντιδράσεων αναφοράς για τον άνθρωπο με τεκμηριωμένη προέλευση πληροφοριών και ένα γενικό πλαίσιο ελέγχου της συνέπειας των επισημειώσεων μεταξύ βιολογικών επιπέδων. Μελλοντικές εφαρμογές περιλαμβάνουν την αξιολόγηση και άλλων ανθρώπινων GEMs, τη συντήρηση της αναφοράς ως πόρου με εκδόσεις και τη μετατροπή των κατευθυντήριων οδηγιών σε ρητά κριτήρια ελέγχου.
περισσότερα
Περίληψη σε άλλη γλώσσα
Human genome-scale metabolic models (GEMs) provide systematic representations of human metabolism and support flux analysis and multi-omics integration. Yet human GEMs have evolved through successive generations of genome annotation, biochemical databases, identifier systems and reconstruction practices. Because many reconstructions originated when these resources and their interconnections were less mature, individually valid annotations may coexist within the same model reaction without describing mutually consistent biological relationships. Existing standards and quality-control frameworks improve structure and annotation coverage, but do not systematically test whether enzyme, protein, reaction and metabolite annotations converge on the same biochemical transformation. The main objective of this thesis was therefore to make cross-layer annotation consistency testable against a common representation of the human metabolic reactome. Four specific aims were pursued: (1) to construct ...
Human genome-scale metabolic models (GEMs) provide systematic representations of human metabolism and support flux analysis and multi-omics integration. Yet human GEMs have evolved through successive generations of genome annotation, biochemical databases, identifier systems and reconstruction practices. Because many reconstructions originated when these resources and their interconnections were less mature, individually valid annotations may coexist within the same model reaction without describing mutually consistent biological relationships. Existing standards and quality-control frameworks improve structure and annotation coverage, but do not systematically test whether enzyme, protein, reaction and metabolite annotations converge on the same biochemical transformation. The main objective of this thesis was therefore to make cross-layer annotation consistency testable against a common representation of the human metabolic reactome. Four specific aims were pursued: (1) to construct an enzyme-centric reference connecting enzyme activities, reviewed human proteins, biochemical transformations, metabolites and stoichiometry, while retaining directionality and subcellular localization as biological context; (2) to characterize the reconstructed reactome as a quantitative knowledge landscape; (3) to evaluate cross-layer consistency using the Human2 model (https://github.com/SysBioChalmers/Human-GEM) as a proof of concept and (4) to derive general annotation requirements and curation guidelines for the reproducible comparison of human GEMs. A reference human metabolic reactome was reconstructed by integrating curated resources, principally Rhea, UniProt, ExplorEnz, ChEBI, KEGG and MetaCyc, with Reactome and other resources retained as supporting cross-reference and pathway evidence. Biochemical transformations were defined by chemical participants and stoichiometric relationships rather than identifiers alone; directionality and localization were represented separately as biological-context properties, and source provenance was preserved. The reference comprises several thousand retained EC classifications, associated reviewed human proteins, a source-derived reaction set, participating metabolites and a separately generated transport layer. Its characterization showed frequent many-to-many relationships between enzyme activities and reviewed human proteins, and an uneven distribution of evidence across the reactome. A cross-layer-complete core supported by all evidence layers coexists with regions in which the underlying knowledge remains incomplete or conflicting. Human2 was used as a highly curated proof of concept. The analysis did not assess biological correctness or predictive performance; it tested whether annotations attached to the same reaction were mutually consistent with the reference. Cross-layer consistency was evaluated at two levels: the biochemical transformation, at which the enzyme classification, the protein, the reaction and the metabolite participants and their stoichiometry were examined, and the biological context, at which directionality and subcellular localization were examined against the reference. Identifier correspondence was not treated as sufficient evidence of equivalence. Candidate mappings were evaluated through independent biological and chemical evidence layers, and the outcomes were retained separately, so that support, incompleteness, ambiguity, conflict and cases outside the scope of the reference remained distinguishable. The application showed that recognized identifiers and successful model-level quality control do not necessarily guarantee cross-layer consistency. Of the transformations that remained unresolved, 73.7% still carried at least one principal annotation type. Therefore, the unresolved set is not an unannotated region of the model, and the distinction between insufficient or non-convergent evidence and missing annotation cannot be made by counting identifiers alone. The resulting guidelines extend identifier- and model-level standardization by requiring consistency among chemical identity, stoichiometry, reaction-enzyme relationships and enzyme-protein support, while treating directionality and localization as separate biological-context layers and preserving missing, ambiguous or conflicting evidence as distinct states. The principal contributions are therefore a reference, provenance-preserving human metabolic reactome and a general framework for testing annotation consistency across biological layers. Future work should apply the framework to additional human GEM lineages, maintain the reactome as a versioned resource and formalize the guidelines into explicit annotation consistency criteria.
περισσότερα